Büyük Taarruz ve Başkomutan Meydan Muharebesi (26-30 Ağustos 1922), Dumlupınar Soruları
KPSS Tarih · 27 özgün soru · açıklamalı çözümler
Büyük Taarruz ve Başkomutan Meydan Muharebesi (26-30 Ağustos 1922), Dumlupınar — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında Büyük Taarruz ve Başkomutan Meydan Muharebesi (26-30 Ağustos 1922), Dumlupınar konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Dömeke Meydan Muharebesi, Osmanlı'nın Yunanistan'a karşı kazandığı büyük bir zaferdir; bu zaferle subaylar arası gruplaşma sona ermiş ve Osmanlı Balkanlar'da kısa bir toparlanma fırsatı yakalamıştır.
II. Dünya Savaşı'nda Almanya'ya ilk büyük yenilgiyi Sovyet Rusya, Stalingrad Muharebesi'nde (1942-1943) yaşatmış ve bu savaşın dönüm noktası sayılmıştır.
Büyük Taarruz hazırlığında Başkomutanlık yetkisinin süresiz uzatılması ve subay kurslarının açılması yer almış; İsmet İnönü'nün generalliğe getirilmesi bu hazırlık sürecinin parçası değildir.
Büyük Taarruz 26 Ağustos 1922 sabahı Afyon-Kocatepe'den Mustafa Kemal'in emriyle başlatılmış ve Kütahya Çalköy/Zafertepe (Dumlupınar) bölgesinde tamamlanmıştır.
Büyük Taarruz zaferiyle 9 Eylül 1922'de İzmir, 18 Eylül 1922'de ise Batı Anadolu düşman işgalinden tamamen kurtarılmış; Yunanlılar geri çekilirken İzmir'de büyük bir yangın çıkarmıştır.
Fransa ve İtalya'nın Ankara Antlaşması ve Sakarya sonrası işgal bölgelerini boşaltmasıyla bıraktıkları silah ve cephane, TBMM ordusunca Büyük Taarruz'da kullanılmıştır.
Büyük Taarruz'dan sonra Mustafa Kemal'in teklifiyle (18 Eylül 1922) Fevzi Çakmak'a üstün hizmetleri nedeniyle Mareşallik rütbesi verilmiştir.
Ali Fuat (Cebesoy) Paşa, Kasım 1920'den itibaren Moskova Büyükelçisi olduğu için 1922'deki Başkomutanlık Meydan Muharebesi'ne katılmamıştır.
Büyük Taarruz ile Batı Anadolu Yunanlardan temizlenmiş, Türk-Yunan Savaşı'nın askeri aşaması sona ermiş ve diplomatik (Mudanya-Lozan) dönem başlamıştır.
Kurtuluş Savaşı zaferleri kronolojik sırayla: I. İnönü (Ocak 1921), II. İnönü (Mart-Nisan 1921), Sakarya (Ağustos-Eylül 1921), Büyük Taarruz ve Dumlupınar (Ağustos 1922).
Büyük Taarruz sonrası Çanakkale yakınlarında Türk-İngiliz gerginliğinde İngiltere-Fransa-İtalya Paris'te Franklin Bouillon'u görevlendirmiş; Bouillon 28 Eylül 1922'de İzmir'de Mustafa Kemal ile görüşerek ateşkes sürecini başlatmıştır.
Mussolini, 1922'de Kara Gömlekliler'i Roma'ya yürüterek iktidarı devralmış ve İtalya'da faşist dikta rejimini kurmuş; rejimi anti-komünist olup faşizmi sosyalizm-liberalizm dışında üçüncü yol olarak sunmuştur.
Mustafa Kemal, 30 Ağustos zaferinden sonra İngiliz gazeteci Grace Ellison'a verdiği röportajda Sakarya hakkında açıklamalar yapmış ve Fethi Bey'i Londra'ya göndererek barış görüşmesi isteğini iletmiştir.
Büyük Taarruz sonrası Türk ordusunun Çanakkale'de İngilizlerle karşı karşıya gelmesiyle Çanakkale Buhranı (Çanakkale Olayı) yaşanmış; buhranı lehine çeviremeyen Lloyd George Hükümeti istifa etmek zorunda kalmıştır.
Büyük Taarruz/Başkomutanlık Meydan Muharebesi sırasında (1 Eylül 1922) esir alınan Yunan ordusu başkomutanı Nikolaos Trikupis'tir; Mustafa Kemal onu Uşak'ta kabul edip teselli etmiştir.
İskender, Pers ordularıyla ilk kez Granikos Çarpışması'nda karşılaşıp kazanmış; bu zafer ona Batı Anadolu'nun kapılarını açmıştır.
1071 Malazgirt Meydan Muharebesi ile 1922 Büyük Taarruz aynı gün (26 Ağustos) gerçekleştiği için bu tarihsel tesadüf 'Türk Zaferleri' bağlamında öğretilir.
Gazeteci Velid Ebüzziya, 10 Eylül 1922'de Tevhid-i Efkar gazetesinde 30 Ağustos zaferini 'o güne dek hiçbir millete nasip olmayan en şanlı, en büyük zafer' olarak nitelendirmiştir.
Büyük Taarruz (Başkomutanlık Meydan Muharebesi) 26 Ağustos - 9 Eylül 1922 tarihleri arasında gerçekleşmiştir.
Başkomutanlık Meydan Muharebesi 'Dumlupınar Meydan Muharebesi', 'Rum Sındığı' ve 'Sad Harekâtı' adlarıyla da anılır.
Mustafa Kemal ve Fevzi Çakmak'a Mareşal rütbesi Sakarya Meydan Muharebesi ve Büyük Taarruz sonucunda verilmiş; I. ve II. İnönü savaşları bu rütbeyi doğurmamıştır.
Barış müzakereleri için TBMM adına 1922 Mart'ında Paris Konferansı'na Dışişleri Bakanı Yusuf Kemal Tengirşenk gitmiş, sonuç alınamayınca Büyük Taarruz yapılmıştır.
Örnek Sorular
Soru 1
Başkomutanlık Meydan Muharebesi sırasında esir alınan ve Mustafa Kemal tarafından Uşak'ta kabul edilerek teselli edilen Yunan ordusu başkomutanı kimdir?
A) General Nikolaos Trikupis
B) General Anastasios Papoulas
C) Başbakan Elefterios Venizelos
D) Albay Nikolaos Plastiras
E) General Yorgos Kondilis
Cevabı göster
Cevap: A) General Nikolaos Trikupis
Başkomutanlık Meydan Muharebesi'nde (1 Eylül 1922) esir alınan Yunan ordusu başkomutanı Nikolaos Trikupis'tir; Mustafa Kemal onu Uşak'ta kabul edip teselli etmiştir.
Soru 2
Büyük Taarruz sürecinde kesin zaferin kazanıldığı Dumlupınar (Başkomutanlık) Meydan Muharebesi hangi tarihte gerçekleşmiştir?
A) 26 Ağustos 1922
B) 30 Ağustos 1922
C) 28 Ağustos 1922
D) 1 Eylül 1922
E) 9 Eylül 1922
Cevabı göster
Cevap: B) 30 Ağustos 1922
Büyük Taarruz 26 Ağustos 1922'de başlamış, kesin zafer ise 30 Ağustos 1922'deki Dumlupınar (Başkomutanlık) Meydan Muharebesi ile kazanılmıştır.
Soru 3
Büyük Taarruz'un doğurduğu en önemli diplomatik gelişme aşağıdakilerden hangisidir?
A) Sevr Antlaşması'nın hukuken iptalinin böylece kesinleşmiş olması
B) Osmanlı Devleti'nin yeniden tam egemenliğini geri kazanmış olması
C) İstanbul'un İtilaf kuvvetlerince derhal ve koşulsuz boşaltılması
D) Savaşın askeri evresi bitip Mudanya-Lozan sürecinin açılması
E) TBMM'nin doğrudan Yunanistan ile ayrı bir barış antlaşması imzalaması
Cevabı göster
Cevap: D) Savaşın askeri evresi bitip Mudanya-Lozan sürecinin açılması
Büyük Taarruz ile Batı Anadolu düşmandan temizlenmiş, savaşın askeri aşaması sona ermiş ve diplomatik dönem (Mudanya Mütarekesi, ardından Lozan Konferansı) başlamıştır.
Soru 4
Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk Genelkurmay Başkanı ve Sakarya ile Büyük Taarruz'da Erkan-ı Harbiye Reisi olarak görev yapan komutan aşağıdakilerden hangisidir?
A) İsmet İnönü
B) Kazım Karabekir
C) Refet Bele
D) Kâzım Özalp
E) Fevzi Çakmak
Cevabı göster
Cevap: E) Fevzi Çakmak
Fevzi Çakmak, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk Genelkurmay Başkanı olup Sakarya ve Büyük Taarruz sırasında Erkan-ı Harbiye Reisi sıfatıyla görev yapmış; bu görevi yaklaşık 1921-1944 yılları arasında sürdürmüştür.
Soru 5
Kazım Karabekir'in Büyük Taarruz'a katılmama nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Doğu Cephesi'nde Ermeni kuvvetleriyle çatışmanın devam etmesi
B) Saldırının nerede yapılacağı konusundaki anlaşmazlık
C) Moskova Büyükelçisi olarak görevde bulunması
D) Cephe komutanlığından istifa etmiş olması
E) Sakarya Muharebesi'nde ağır yaralanması
Cevabı göster
Cevap: B) Saldırının nerede yapılacağı konusundaki anlaşmazlık
Kazım Karabekir, Büyük Taarruz'a katılmamıştır; bunun nedeni saldırının nerede yapılacağına dair komuta kademesiyle yaşanan anlaşmazlıktır.
Soru 6
Ali Fuat Cebesoy Paşa'nın Başkomutanlık Meydan Muharebesi'ne katılamamasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Doğu Cephesi'nde Ermeni kuvvetleriyle çarpışmayı sürdürmesi
B) İstanbul Hükümeti tarafından tutuklanıp gözaltında tutulması
C) Sakarya Savaşı'nda ağır yaralanarak cepheden uzaklaşması
D) Harbiye Nezareti'nde merkezde idari bir görev üstlenmesi
E) Moskova Büyükelçisi sıfatıyla yurt dışında görevde olması
Cevabı göster
Cevap: E) Moskova Büyükelçisi sıfatıyla yurt dışında görevde olması
Ali Fuat Cebesoy Paşa, Kasım 1920'den itibaren Moskova Büyükelçisi görevini üstlendiğinden 1922'deki Başkomutanlık Meydan Muharebesi'ne fiilen katılamamıştır.
Soru 7
Büyük Taarruz sonrası Çanakkale gerginliğini gidermek amacıyla müttefik devletler tarafından görevlendirilen ve 28 Eylül 1922'de Mustafa Kemal ile İzmir'de görüşen diplomatik temsilci kimdir?
A) Lord Curzon
B) Franklin Bouillon
C) General Harrington
D) Venizelos
E) Rauf Orbay
Cevabı göster
Cevap: B) Franklin Bouillon
İngiltere-Fransa-İtalya, Paris'te Franklin Bouillon'u görevlendirmiş; Bouillon 28 Eylül 1922'de İzmir'de Mustafa Kemal ile görüşerek ateşkes sürecini başlatmıştır.
Soru 8
Büyük Taarruz'a hazırlık sürecine dahil olan uygulamalar arasında aşağıdakilerden hangisi yer ALMAZ?
A) Başkomutanlık yetkisinin süresiz uzatılması
B) Subay kurslarının açılarak askeri eğitimin güçlendirilmesi
C) Cephe gerisinde ikmal ve lojistik hazırlıklarının yapılması
D) İsmet İnönü'nün generalliğe getirilmesi
E) Kuvvetlerin Batı Cephesi'nde yoğunlaştırılması
Cevabı göster
Cevap: D) İsmet İnönü'nün generalliğe getirilmesi
Büyük Taarruz hazırlığında Başkomutanlık yetkisinin süresiz uzatılması ve subay kurslarının açılması yer almıştır. İsmet İnönü'nün generalliğe getirilmesi bu hazırlık sürecinin parçası değildir.
Soru 9
Büyük Taarruz ile aynı gün (26 Ağustos) gerçekleşmesiyle tarihsel bir tesadüf olarak öğretilen diğer Türk zaferi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Dandanakan Meydan Muharebesi
B) Çaldıran Meydan Muharebesi
C) Miryokefalon Meydan Muharebesi
D) Kosova Meydan Muharebesi
E) Malazgirt Meydan Muharebesi
Cevabı göster
Cevap: E) Malazgirt Meydan Muharebesi
1071 Malazgirt Meydan Muharebesi ile 1922 Büyük Taarruz her ikisi de 26 Ağustos'ta gerçekleşmiş; bu tarihsel tesadüf 'Türk Zaferleri' bağlamında öğretilir.
Soru 10
Büyük Taarruz'da TBMM ordusunun kullandığı silah ve cephanenin bir kısmı hangi devletlerin boşalttığı bölgelerden elde edilmiştir?
A) İngiltere ve Yunanistan
B) Fransa ve İtalya
C) Rusya ve Ermenistan
D) ABD ve Belçika
E) Bulgaristan ve Romanya
Cevabı göster
Cevap: B) Fransa ve İtalya
Fransa (Ankara Antlaşması) ve İtalya, işgal bölgelerini terk ederken bıraktıkları silah ve cephane TBMM kuvvetlerince toplanmış ve Büyük Taarruz'da kullanılmıştır.
Soru 11
Büyük Taarruz (Başkomutanlık Meydan Muharebesi)'nun başlangıç ve bitiş tarihleri aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) 23 Ağustos - 13 Eylül 1922
B) 1 Eylül - 11 Ekim 1922
C) 30 Ağustos - 18 Eylül 1922
D) 26 Ağustos - 9 Eylül 1922
E) 26 Ağustos - 30 Ağustos 1922
Cevabı göster
Cevap: D) 26 Ağustos - 9 Eylül 1922
Büyük Taarruz 26 Ağustos 1922'de başlamış ve 9 Eylül 1922'ye kadar sürmüştür; 30 Ağustos yalnızca Dumlupınar'daki kesin zafer günüdür.
Soru 12
Büyük Taarruz'un aşağıdaki sonuçlarından hangisi YANLIŞTIR?
A) İstanbul Hükümeti'nin diplomatik süreçte belirleyici hale gelmesi
B) Türk tarafının barış görüşmelerine güçlü konumda katılmasının sağlanması
C) İtilaf Devletleri'nin Türk tarafına yaklaşımının değişmesi
D) Savaşın askeri aşamasının sona ermesi
E) Mudanya ve Lozan süreçlerinin başlaması
Cevabı göster
Cevap: A) İstanbul Hükümeti'nin diplomatik süreçte belirleyici hale gelmesi
Büyük Taarruz; İtilaf Devletleri'nin tutumunu değiştirmiş ve Türk tarafının barış görüşmelerine güçlü konumda katılmasını sağlamıştır.
Soru 13
Mustafa Kemal ve Fevzi Çakmak'a Mareşal rütbesi hangi savaşların sonucunda verilmiştir?
A) I. İnönü ve II. İnönü savaşları
B) II. İnönü ve Sakarya Meydan Muharebesi
C) Sakarya Meydan Muharebesi ve Büyük Taarruz
D) Büyük Taarruz ve Mudanya Mütarekesi
E) I. İnönü ve Büyük Taarruz
Cevabı göster
Cevap: C) Sakarya Meydan Muharebesi ve Büyük Taarruz
Mustafa Kemal'e Sakarya Meydan Muharebesi'nden sonra, Fevzi Çakmak'a ise Büyük Taarruz sonrasında Mareşal rütbesi verilmiştir; I. ve II. İnönü savaşları bu rütbeyi doğurmamıştır.
Soru 14
7-8 Ağustos 1921'de çıkarılan Tekâlif-i Milliye Emirleri'nin en çok hangi savaşta etkisinin hissedildiği belirtilmektedir?
A) I. İnönü Savaşı
B) II. İnönü Savaşı
C) Sakarya Meydan Muharebesi
D) Büyük Taarruz
E) Mudanya Ateşkesi
Cevabı göster
Cevap: D) Büyük Taarruz
Tekâlif-i Milliye Emirleri (7-8 Ağustos 1921) hem Sakarya hem de Büyük Taarruz'un lojistik ihtiyaçlarını karşılamıştır; ancak emirlerin etkisi en çok yaklaşık bir yıl sonra gerçekleşen Büyük Taarruz'da hissedilmiştir.
Soru 15
I. ve II. İnönü Savaşları'nı Batı Cephesi Komutanı olarak yöneten; ancak Sakarya Meydan Muharebesi ile Büyük Taarruz'u bizzat yönetmeyen komutan aşağıdakilerden hangisidir?
A) İsmet Paşa
B) Kazım Karabekir
C) Fevzi Çakmak
D) Mustafa Kemal
E) Refet Bele
Cevabı göster
Cevap: A) İsmet Paşa
I. ve II. İnönü Savaşları'nı Batı Cephesi Komutanı İsmet Paşa yönetmiştir. Sakarya Meydan Muharebesi ile Büyük Taarruz'u ise Başkomutan sıfatıyla Mustafa Kemal bizzat yönetmiştir; dolayısıyla bu iki muharebeyi…