Bütünleyici ilkeler (millî egemenlik, tam bağımsızlık, yurtta sulh cihanda sulh, bilimsellik) Soruları
KPSS Tarih · 14 özgün soru · açıklamalı çözümler
Bütünleyici ilkeler (millî egemenlik, tam bağımsızlık, yurtta sulh cihanda sulh, bilimsellik) — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında Bütünleyici ilkeler (millî egemenlik, tam bağımsızlık, yurtta sulh cihanda sulh, bilimsellik) konusunda bilmen gereken 14 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Atatürkçü düşüncenin bütünleyici ilkeleri arasında millî egemenlik, tam bağımsızlık ve özgürlük, akıl ve bilimin rehberliği (bilimsellik), çağdaşlaşma-Batılılaşma ve yurtta sulh cihanda sulh yer alır.
Atatürk dönemi Türk dış politikasının temel ilkeleri bağımsızlık, statükoculuk (mevcut sınırları/toprak bütünlüğünü koruma), barışçılık ve denge politikasıdır; yayılmacılığa karşı çıkılmıştır.
'Yurtta sulh, cihanda sulh' sözü Atatürk'ün barışçıl ve savunmacı dış politika anlayışını yansıtır ve milliyetçilik ilkesini bütünler; hem iç hem dış barışı ifade eder.
Millî egemenlik ve millî irade doğrudan Cumhuriyetçilik ilkesiyle; bağımsızlık (istiklal) ise Milliyetçilik ilkesiyle ilişkilidir.
23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı 1921'de kabul edilmiş olup Türkiye'nin ilk millî bayramıdır.
Cumhuriyetçilik ilkesinin zorunlu sonuçları milliyetçilik ve halkçılık ilkeleridir; cumhuriyetin halk egemenliğine ve millî kimliğe dayanması bu bağı kurar.
Atatürk ilkeleriyle ilgili soru kalıbında alıntıdaki anahtar kavram ilkeyi belirler: eşitlik→halkçılık, devlet müdahalesi→devletçilik, köklü değişim→inkılapçılık, millî birlik→milliyetçilik, ulusal egemenlik→cumhuriyetçilik, akıl-bilim→laiklik.
'Manda ve himaye kabul edilemez' kararı hem işgalci devletlere karşı tam bağımsızlık ilkesini hem de saltanat yönetiminden kopuşu simgeler.
TBMM, millet iradesinin kayıtsız şartsız egemen olduğu ilkesini benimsemiş; yasama ve yürütme meclisin elinde toplanmış, yargı bağımsız mahkemelere bırakılmıştır.
Laiklik ilkesinin bütünleyicileri akılcılık-bilimsellik, çağdaşlaşma-Batılılaşma ve ulusal bağımsızlıktır; din ve vicdan özgürlüğü ise laikliğin doğrudan özelliğidir.
Misak-ı Millî tam bağımsızlıkla ilgilidir; millî egemenlik meselesi ise daha sonra TBMM sürecinde ele alınmıştır.
Atatürk'ün 'İnsan mensubu olduğu ulusun varlığını düşündüğü kadar bütün dünya uluslarının huzurunu da düşünmelidir' sözü insan ve insanlık sevgisi ile yurtta sulh cihanda sulh ilkelerini vurgular.
Atatürk'ün millî egemenlik anlayışına göre egemenlik kayıtsız şartsız millete aittir, hiçbir kişi ya da zümre ayrıcalıklı olamaz; bu nedenle saltanat ve hilafetin kaldırılması zorunlu görülmüştür.
Wilson İlkeleri'ndeki 'her milletin kendi geleceğini kendisinin belirlemesi (self-determinasyon)' maddesi milliyetçilik, bağımsızlık ve ulusal egemenlik ilkelerine temel oluşturur; manda ve himaye bu ilkeye terstir.
Örnek Sorular
Soru 1
Atatürk ilkeleri çerçevesinde Laiklik ilkesinin bütünleyicileri arasında sayılan kavramlar hangileridir?
A) Akılcılık-bilimsellik, çağdaşlaşma ve bağımsızlık
B) Millî egemenlik, barışçılık ve denge politikası
C) Halk egemenliği, eşitlik ve sınıfsız toplum
D) Devletçilik, planlı ekonomi ve sanayileşme
E) Yurtta sulh, statükoculuk ve toprak bütünlüğü
Cevabı göster
Cevap: A) Akılcılık-bilimsellik, çağdaşlaşma ve bağımsızlık
Laiklik ilkesinin bütünleyicileri akılcılık-bilimsellik, çağdaşlaşma-Batılılaşma ve ulusal bağımsızlıktır; din ve vicdan özgürlüğü ise laikliğin doğrudan özelliğidir.
Soru 2
Millî Mücadele döneminde alınan 'Manda ve himaye kabul edilemez' kararı, hangi ilkeleri simgelemesi bakımından önemlidir?
A) Laiklik ve halkçılık ilkelerinin benimsenmesi
B) Tam bağımsızlık ve saltanattan kopuş
C) Devletçilik ve inkılapçılık ilkelerinin önceliği
D) Yurtta sulh cihanda sulh ve barışçılık anlayışı
E) Millî egemenlik ve hukuk önünde eşitlik ilkesi
Cevabı göster
Cevap: B) Tam bağımsızlık ve saltanattan kopuş
'Manda ve himaye kabul edilemez' kararı hem işgalci güçlere karşı tam bağımsızlık ilkesini hem de saltanat yönetiminden kopuşu simgeler; Millî Mücadele'nin bağımsızlıkçı ve egemenlikçi karakterini yansıtır.
Soru 3
Aşağıdakilerden hangisi Atatürkçü düşüncenin bütünleyici ilkeleri arasında yer almaz?
A) Millî egemenlik
B) Tam bağımsızlık ve özgürlük
C) Saltanat ve hilafeti koruma
D) Bilimsellik ve akılcılık
E) Yurtta sulh cihanda sulh
Cevabı göster
Cevap: C) Saltanat ve hilafeti koruma
Atatürkçü düşüncenin bütünleyici ilkeleri millî egemenlik, tam bağımsızlık, yurtta sulh cihanda sulh ve bilimselliği kapsar; saltanat ve hilafeti koruma bu ilkeler arasında bulunmaz, aksine Atatürkçü anlayış bu…
Soru 4
Atatürk'ün 'Yurtta sulh, cihanda sulh' ilkesine ilişkin aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
A) Bu ilke iç barışa vurgu yapar, dış politikayla ilgisi bulunmaz.
B) Bu söz, saldırgan bir milliyetçilik anlayışını temel almaktadır.
C) Bu ilke barışçıl ve savunmacı dış politikayı yansıtır; iç ve dış barışı kapsar.
D) Bu ilke, milliyetçilik yerine halkçılık ilkesini tamamlamaktadır.
E) Bu söz, Türkiye'nin yayılmacı bir politika izleyeceğini duyurmaktadır.
Cevabı göster
Cevap: C) Bu ilke barışçıl ve savunmacı dış politikayı yansıtır; iç ve dış barışı kapsar.
'Yurtta sulh, cihanda sulh' ilkesi Atatürk'ün barışçıl ve savunmacı dış politika anlayışını yansıtır; hem ülke içindeki hem de uluslararası barışı kapsar ve milliyetçilik ilkesini bütünler.
Soru 5
Misak-ı Millî belgesi öncelikle hangi Atatürkçü ilke ya da kavramla ilişkilidir?
A) Millî egemenlik
B) Halkçılık
C) Yurtta sulh cihanda sulh
D) Tam bağımsızlık
E) Devletçilik
Cevabı göster
Cevap: D) Tam bağımsızlık
Misak-ı Millî tam bağımsızlık ilkesiyle doğrudan ilişkilidir. Millî egemenlik meselesi ise daha sonra TBMM'nin kuruluş süreci içinde ele alınmıştır.
Soru 6
Wilson İlkeleri'nde yer alan self-determinasyon (her milletin kendi geleceğini kendisinin belirlemesi) maddesiyle çelişen uygulama hangisidir?
A) Milletlerin kendi anayasalarını oluşturması
B) Ulusal sınırların halk oyuyla belirlenmesi
C) Bağımsız devletlerin uluslararası kuruluşlara üye olması
D) Millî meclis ve halk iradesiyle yönetim
E) Manda ve himaye yönetimlerinin kurulması
Cevabı göster
Cevap: E) Manda ve himaye yönetimlerinin kurulması
Self-determinasyon ilkesi her milletin kendi geleceğini belirleme hakkını tanır; manda ve himaye ise bir başka devletin yönetimi altında olmayı içerdiğinden bu ilkeyle doğrudan çelişir.
Soru 7
Atatürk'ün millî egemenlik anlayışında 'Egemenlik kayıtsız şartsız millete aittir' ilkesinin doğrudan sonucu olarak gösterilen gelişme hangisidir?
A) Saltanat ve hilafetin kaldırılması
B) Harf inkılabının gerçekleştirilmesi
C) Devlet bankalarının kurulmasının kararlaştırılması
D) Yabancı okulların denetim altına alınması
E) Sanayi teşvik yasalarının çıkarılması
Cevabı göster
Cevap: A) Saltanat ve hilafetin kaldırılması
Egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu ilkesi gereğince hiçbir kişi ya da zümre ayrıcalıklı olamaz; bu doğrultuda saltanat ve hilafetin kaldırılması zorunlu görülmüştür.
Soru 8
23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı'nın Türkiye'deki tarihsel önemi bakımından doğru olan ifade hangisidir?
A) Bu bayram 1923 yılında Cumhuriyet'in ilanıyla birlikte kabul edilmiştir.
B) Türkiye'nin ilk millî bayramıdır ve 1921'de resmî olarak kabul edilmiştir.
C) Bu bayram yalnızca çocuklara yönelik olup egemenlik sembolizmi sonradan eklenmiştir.
D) Bu bayram, 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı'ndan sonra ilan edilen ikinci millî bayramdır.
E) 1920 yılında TBMM'nin açılışıyla eş zamanlı olarak resmî bayram statüsü kazanmıştır.
Cevabı göster
Cevap: B) Türkiye'nin ilk millî bayramıdır ve 1921'de resmî olarak kabul edilmiştir.
23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı 1921'de kabul edilmiş ve Türkiye'nin ilk millî bayramı olma özelliğini taşımaktadır.
Soru 9
Atatürk dönemi Türk dış politikasının temel ilkeleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Türkiye, mevcut sınırlarını ve toprak bütünlüğünü korumayı esas almıştır.
B) Denge politikası dış politikanın temel unsurlarından biri olarak benimsenmiştir.
C) Barışçılık, dış politikanın kurucu değerleri arasında yer almıştır.
D) Komşu ülkelerin topraklarını genişletme hedefi açık bir politika olarak izlenmiştir.
E) Bağımsızlık, dış politikada vazgeçilmez bir ilke olarak kabul edilmiştir.
Cevabı göster
Cevap: D) Komşu ülkelerin topraklarını genişletme hedefi açık bir politika olarak izlenmiştir.
Atatürk dönemi dış politikası yayılmacılığı reddeder; komşu topraklara yönelik genişleme hedefi izlenmemiştir. Temel ilkeler bağımsızlık, statükoculuk, barışçılık ve denge politikasıdır.
Soru 10
Atatürk ilkeleri arasında Cumhuriyetçilik ilkesinin zorunlu sonuçları olarak kabul edilen ilkeler hangileridir?
A) Laiklik ve devletçilik
B) İnkılapçılık ve laiklik
C) Devletçilik ve halkçılık
D) İnkılapçılık ve milliyetçilik
E) Milliyetçilik ve halkçılık
Cevabı göster
Cevap: E) Milliyetçilik ve halkçılık
Cumhuriyetçilik ilkesinin zorunlu sonuçları milliyetçilik ve halkçılıktır. Cumhuriyet, halk egemenliğine ve millî kimliğe dayanır; bu nedenle söz konusu iki ilke Cumhuriyetçilikle içsel bir bağ taşır.
Soru 11
Devletin sermaye birikiminin yetersiz olduğu alanlarda ekonomik hayata doğrudan girişimci olarak müdahale etmesi ve yatırımlar yapması, hangi Atatürk ilkesinin uygulamasıdır?
A) Cumhuriyetçilik
B) Halkçılık
C) İnkılapçılık
D) Laiklik
E) Devletçilik
Cevabı göster
Cevap: E) Devletçilik
Devletin ekonomik hayata doğrudan girişimci olarak müdahale etmesi devletçilik ilkesinin uygulamasıdır; özel sermayenin yetersiz kaldığı alanlarda devletin yatırım yapması bu ilkenin esasını oluşturur.
Soru 12
Atatürk'ün 'İnsan, mensubu olduğu ulusun varlığını düşündüğü kadar bütün dünya uluslarının huzurunu da düşünmelidir.' sözü öncelikle hangi ilke ya da değerlerle örtüşmektedir?
A) Devletçilik ve planlı ekonomi anlayışı
B) Yurtta sulh cihanda sulh ve barışseverlik
C) İnkılapçılık ve çağdaş modernleşme
D) Halkçılık ve sınıfsal eşitlik anlayışı
E) Millî egemenlik ve cumhuriyetçilik
Cevabı göster
Cevap: B) Yurtta sulh cihanda sulh ve barışseverlik
Söz konusu alıntı, ulusunun varlığı kadar bütün insanlığın huzurunu da gözeten 'yurtta sulh cihanda sulh' ilkesini ve insanlık sevgisini doğrudan yansıtmaktadır.
Soru 13
TBMM'nin kuruluşundan itibaren benimsediği millî egemenlik anlayışıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Egemenlik padişah ile millet meclisi arasında paylaştırılmıştır.
B) Yürütme padişaha, yasama millet meclisine bırakılmıştır.
C) Millet iradesi kayıtsız şartsız egemen sayılmış; güçler meclis elinde toplanmıştır.
D) Egemenlik geçici olarak işgal kuvvetlerinin denetimine devredilmiştir.
E) Yasama yetkisi ayrı bir senatoya, yürütme ise millet meclisine verilmiştir.
Cevabı göster
Cevap: C) Millet iradesi kayıtsız şartsız egemen sayılmış; güçler meclis elinde toplanmıştır.
TBMM, millet iradesinin kayıtsız şartsız egemen olduğu ilkesini benimsemiş; güçler birliği anlayışı doğrultusunda yasama ve yürütme yetkisi meclisin elinde toplanmıştır.
Soru 14
Atatürk ilkeleri arasında 'millî egemenlik' ve 'millî irade' kavramları doğrudan hangi temel ilkeyle ilişkilendirilir?
A) Laiklik
B) Halkçılık
C) Devletçilik
D) Cumhuriyetçilik
E) İnkılapçılık
Cevabı göster
Cevap: D) Cumhuriyetçilik
Millî egemenlik ve millî irade, egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olmasını öngören Cumhuriyetçilik ilkesiyle doğrudan ilişkilidir; halkın kendi kendini yönetmesi esası Cumhuriyetçiliğin temelini oluşturur.