Batı Cephesi – I. ve II. İnönü Muharebeleri (1921) Soruları
KPSS Tarih · 25 özgün soru · açıklamalı çözümler
Batı Cephesi – I. ve II. İnönü Muharebeleri (1921) — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında Batı Cephesi – I. ve II. İnönü Muharebeleri (1921) konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
TBMM'nin kurduğu düzenli ordunun ilk zaferi Doğu Cephesi'nde Ermenilere karşı kazanılmış; Batı Cephesi'nde düzenli ordunun ilk zaferi ise I. İnönü Savaşı'dır.
Batı Cephesi komutanlığını sırasıyla Ali Fuat Paşa (Cebesoy) ve İsmet İnönü yapmış; Mustafa Kemal bu görevi yapmamış, Kütahya-Eskişehir sonrası Başkomutan olarak tüm orduyu yönetmiştir.
I. İnönü Savaşı, Yunanların 6 Ocak 1921'de başlattığı ileri harekâta karşı düzenli ordunun ilk askeri başarısıdır ve Yunan ordusu Bursa yakınlarına çekilmek zorunda kalmıştır.
İnönü savaşlarının ardından Yunan ordusu Kütahya-Eskişehir Muharebeleri'nde düzenli orduyu yenip Polatlı/Sakarya Nehri hattına ilerleyince TBMM'nin Kayseri'ye taşınması gündeme gelmiştir.
I. İnönü Zaferi düzenli ordunun önemini ortaya koyarak ordu kurma çalışmalarını hızlandırmış; bu zaferin ardından Londra Konferansı toplanmış ve Moskova Antlaşması imzalanmıştır.
I. İnönü Zaferi'nin ardından imzalanan Moskova Antlaşması sürecinde Misak-ı Milli'yi tanıyan ilk İslam ülkesi Afganistan olmuştur.
Mustafa Kemal'in 11 Ocak 1921 tarihli 'Batı Cephesinin bütün subay ve erlerini kazandıkları zafer dolayısıyla tebrik ederim' telgrafı I. İnönü Savaşı'nın kazanılması üzerine çekilmiştir.
Batı Cephesi'ndeki savaşlar sırasıyla I. İnönü, II. İnönü, Kütahya-Eskişehir, Sakarya ve Büyük Taarruz olup Kurtuluş Savaşı'nın asıl belirleyici mücadelesi bu cephede yaşanmıştır.
I. İnönü, II. İnönü, Kütahya-Eskişehir ve Sakarya düzenli ordunun yaptığı savaşlardır; Gediz Muharebeleri ise Batı Cephesi Komutanı Ali Fuat Paşa'nın Kuvayımilliye birlikleriyle yaptığı taarruz olduğu için farklı özellik taşır.
Sakarya Muharebesi öncesinde mecliste Başkomutanlık yetkisini Mustafa Kemal'e devretmek için büyük tartışmalar yaşanmış; bu süreçte Fevzi Çakmak Genelkurmay'da, İsmet İnönü Batı Cephesi Komutanı olarak görevdeydi.
Büyük Taarruz'un ikinci gününde Afyon ele geçirilmiş; Başkomutanlık Karargâhı ile Batı Cephesi Komutanlığı Afyon'a taşınmıştır.
Mustafa Kemal, Ordular Genel Müfettişliği'nden (9. Ordu Müfettişliği) azledilince istifa etmiş; Harbiye Nezareti'nin 'Gelmemeli' emri İstanbul'a dönmesini önlemiştir.
Gediz Muharebesi yenilgisinin ardından Batı Cephesi ikiye ayrılmış, kuzeyine İsmet (İnönü), güneyine Refet (Bele) atanmış; Ali Fuat Paşa Moskova'ya gönderilmiş, Fevzi Çakmak geçici Genelkurmay Başkanı yapılmış, düzenli ordu çalışmaları hızlanmış ve Çerkez Ethem İsyanı çıkmıştır.
Batı Cephesi'nde Bursa'nın düşman işgalinden kurtarılmasında önemli katkısı bulunan kadın subay Tayyar Rahmiye'dir.
II. İnönü Savaşı, Londra Konferansı'nda anlaşma sağlanamaması üzerine Yunanistan'ın 23 Mart 1921'de yeniden taarruza geçmesiyle başlamış ve Türk ordusunun zaferiyle sonuçlanmıştır.
Ahmed Adnan Saygun, Türk müziğini Batı tekniğiyle harmanlayan Türk Beşleri'nin üyelerinden biridir.
Aslıhanlar-Dumlupınar Taarruzu sonrası Refet Bele başarısız olduğu için Batı Cephesi komutanlığından alınmış, yerine İsmet İnönü tek komutan olmuştur.
Ali Fuat Paşa (Cebesoy) Sivas Kongresi sonrası Batı Cephesi/Kuvayımilliye komutanı olmuş; Gediz Taarruzu'nun başarısızlığı üzerine görevden alınıp Moskova Büyükelçiliği'ne atanmış, yerine İsmet Paşa getirilmiştir.
Batı Anadolu'nun Yunan işgalinden kurtarılmasından sonra bölgedeki Rum toplulukları, Türklere düşman bir hükümet tarafından yönetildiklerini fark ederek Devleti desteklemeye başlamıştır.
II. İnönü Savaşı sonrasında İsmet Paşa Batı Cephesi'nde tek söz sahibi komutan olarak kalmıştır.
Muharebeler Dönemi/Kurtuluş Savaşı sorularında muharebe-koşul, kişi-görev-cephe eşleştirme, kronoloji, sınır (çıkarılamayacak sonuç) ve alıntı-olay eşleştirme arketipleri kullanılır; çeldiriciler yakın dönem olaylarını yanlış yerleştirir.
Japonya'da Meiji Restorasyonu ile Batı tarzı yenilikler yapılmış, bu da Japonya'nın Batılı devletlerle ilişkilerini geliştirmiştir.
Örnek Sorular
Soru 1
Gediz Taarruzu'ndaki başarısızlığın ardından görevden alınarak Moskova Büyükelçiliği'ne atanan Batı Cephesi komutanı kimdir?
A) Ali Fuat Paşa
B) Kazım Karabekir
C) İsmet Paşa
D) Refet Bele
E) Fevzi Çakmak
Cevabı göster
Cevap: A) Ali Fuat Paşa
Sivas Kongresi sonrasında Batı Cephesi'nin başına geçen Ali Fuat Paşa, Gediz Taarruzu'nun başarısızlıkla sonuçlanması üzerine görevden alınmış ve Moskova Büyükelçiliği'ne atanmıştır. Yerine İsmet Paşa getirilmiştir.
Soru 2
Kurtuluş Savaşı'nın Batı Cephesi muharebeleri devam ederken Koçgiri ve Pontus isyanlarını bastırma görevini üstlenen birlik aşağıdakilerden hangisidir?
A) Doğu Cephesi kuvvetleri
B) Merkez Ordusu
C) Kuvâ-yi Seyyare birlikleri
D) İstiklal Mahkemesi muhafızları
E) Güney Cephesi birlikleri
Cevabı göster
Cevap: B) Merkez Ordusu
Nurettin Paşa komutasındaki Merkez Ordusu, Batı Cephesi savaşları sürerken Koçgiri ve Pontus isyanlarını bastırma görevini üstlenmiştir.
Soru 3
Kurtuluş Savaşı sürecinde Misak-ı Milli'yi tanıyan ilk İslam ülkesi aşağıdakilerden hangisidir?
A) İran
B) Azerbaycan
C) Hindistan
D) Afganistan
E) Buhara
Cevabı göster
Cevap: D) Afganistan
Moskova Antlaşması sürecinde Misak-ı Milli'yi tanıyan ilk İslam ülkesi Afganistan olmuştur.
Soru 4
Düzenli ordunun kurulması sürecinde atılan adımlar arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Müdafaa-i Hukuk cemiyetlerinin orduya dönüştürülmesi
B) Subay Yetiştirme Merkezleri'nin açılması
C) Seferberlik ilan edilmesi
D) Kuvayımilliye askerlerinin Milli Savunma Bakanlığı'na bağlanması
E) Milli Savunma Bakanlığı bünyesinde teçhizat ve ikmal sisteminin oluşturulması
Cevabı göster
Cevap: A) Müdafaa-i Hukuk cemiyetlerinin orduya dönüştürülmesi
Düzenli ordu kurulurken Kuvayımilliye'nin Bakanlığa bağlanması, Subay Yetiştirme Merkezleri ve seferberlik ilanı atılan gerçek adımlar arasındadır.
Soru 5
Mart-Nisan 1921'de kazanılan II. İnönü Savaşı'nda Batı Cephesi Komutanı olarak orduya komuta eden isim aşağıdakilerden hangisidir?
A) Mustafa Kemal
B) İsmet Paşa
C) Fevzi Çakmak
D) Refet Bele
E) Ali Fuat Paşa
Cevabı göster
Cevap: B) İsmet Paşa
II. İnönü Savaşı, Batı Cephesi Komutanı İsmet Paşa'nın komutasındaki düzenli ordu tarafından kazanılmıştır.
Soru 6
Çerkez Ethem liderliğindeki Kuvâ-yi Seyyare'nin isyan etmesinin temel nedeni nedir?
A) Yunan kuvvetleriyle iş birliği yapmaları
B) TBMM'yi tanımamaları ve Osmanlı hanedanına bağlı kalmaları
C) Doğu Cephesi'nde bağımsız hareket etmek istemeleri
D) Düzenli orduya katılmayı reddetmeleri
E) İstanbul hükümetinin desteğiyle harekete geçmeleri
Cevabı göster
Cevap: D) Düzenli orduya katılmayı reddetmeleri
Çerkez Ethem ve Kuvâ-yi Seyyare birlikleri, düzenli ordu bünyesine geçmeyi reddetti; bu direniş isyana dönüşmüş ve Batı Cephesi kuvvetleri tarafından bastırılmıştır.
Soru 7
Büyük Taarruz sürecinde Başkomutanlık Karargâhı ve Batı Cephesi Komutanlığı hangi şehre nakledilmiştir?
A) Afyon
B) Kütahya
C) Eskişehir
D) Konya
E) Uşak
Cevabı göster
Cevap: A) Afyon
Büyük Taarruz'un ikinci gününde Afyon'un ele geçirilmesinin ardından hem Başkomutanlık Karargâhı hem de Batı Cephesi Komutanlığı Afyon'a taşınmıştır.
Soru 8
Yunanistan, İnönü Savaşları'ndaki yenilgilerinin ağırlığını hafifletmek için bu muharebeler hakkında hangi ifadeyi kullanmıştır?
A) Küçük Asya Felaketi
B) Anadolu Geri Çekilmesi
C) Taarruz-u Keşif
D) Stratejik Yeniden Konuşlanma
E) Büyük Felaket
Cevabı göster
Cevap: C) Taarruz-u Keşif
Yunanistan, İnönü yenilgilerini önemsizleştirmek amacıyla bu savaşları 'Taarruz-u Keşif' (keşif harekâtı) olarak nitelendirmiştir; 'Küçük Asya Felaketi' ise Yunanistan'ın Kurtuluş Savaşı'nın tamamı için kullandığı…
Soru 9
Mustafa Kemal'in 11 Ocak 1921 tarihinde Batı Cephesi subay ve erlerini tebrik ettiği telgraf hangi muharebedeki zaferle ilgilidir?
A) Sakarya Meydan Muharebesi
B) Gediz Muharebeleri
C) II. İnönü Savaşı
D) I. İnönü Savaşı
E) Büyük Taarruz
Cevabı göster
Cevap: D) I. İnönü Savaşı
11 Ocak 1921 tarihli tebrik telgrafı, 6-10/11 Ocak 1921 tarihleri arasında kazanılan I. İnönü Savaşı'nın hemen ardından çekilmiştir.
Soru 10
Batı Cephesi'nde gerçekleşen savaşların doğru kronolojik sırası aşağıdakilerden hangisidir?
A) I. İnönü – Kütahya-Eskişehir – II. İnönü – Sakarya – Büyük Taarruz
B) II. İnönü – I. İnönü – Sakarya – Kütahya-Eskişehir – Büyük Taarruz
C) I. İnönü – II. İnönü – Sakarya – Kütahya-Eskişehir – Büyük Taarruz
D) I. İnönü – II. İnönü – Kütahya-Eskişehir – Sakarya – Büyük Taarruz
E) Kütahya-Eskişehir – I. İnönü – II. İnönü – Sakarya – Büyük Taarruz
Cevabı göster
Cevap: D) I. İnönü – II. İnönü – Kütahya-Eskişehir – Sakarya – Büyük Taarruz
Batı Cephesi savaşları kronolojik sırayla: I. İnönü (Ocak 1921), II. İnönü (Mart-Nisan 1921), Kütahya-Eskişehir (Temmuz 1921), Sakarya (Ağustos-Eylül 1921), Büyük Taarruz (Ağustos 1922) şeklinde ilerler.
Soru 11
I. İnönü Savaşı'nı kazanan Batı Cephesi Komutanı Albay İsmet Bey'e TBMM tarafından hangi rütbe verilmiştir?
A) Albay
B) General
C) Müşir
D) Binbaşı
E) Yüzbaşı
Cevabı göster
Cevap: B) General
Albay İsmet Bey, I. İnönü Savaşı'nı kazanması üzerine TBMM tarafından general rütbesine terfi ettirilmiştir.
Soru 12
Aslıhanlar-Dumlupınar Taarruzu'nun ardından Batı Cephesi'nde tek komutan konumuna gelen isim kimdir?
A) Fevzi Çakmak
B) Ali Fuat Paşa
C) İsmet İnönü
D) Refet Bele
E) Mustafa Kemal
Cevabı göster
Cevap: C) İsmet İnönü
Aslıhanlar-Dumlupınar Taarruzu'nda başarısız olan Refet Bele Batı Cephesi komutanlığından alınmış; İsmet İnönü bu gelişmenin ardından cephenin tek komutanı olmuştur.
Soru 13
Kütahya-Eskişehir yenilgisinin ardından Yunan kuvvetlerinin Sakarya Nehri hattına kadar ilerlemesi üzerine Ankara'nın tehdit altına girmesiyle TBMM'de gündeme gelen taşınma kararı aşağıdaki şehirlerden hangisiyle ilgilidir?
A) Kayseri
B) Diyarbakır
C) Konya
D) Erzurum
E) Sivas
Cevabı göster
Cevap: A) Kayseri
Yunan ordusunun Polatlı/Sakarya hattına kadar ilerlemesi ve Ankara'nın tehdit altına girmesiyle birlikte TBMM'nin Kayseri'ye taşınması gündeme gelmiştir.
Soru 14
TBMM'nin kurduğu düzenli ordunun Batı Cephesi'ndeki ilk zaferi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Sakarya Meydan Muharebesi
B) Kütahya-Eskişehir Muharebeleri
C) I. İnönü Savaşı
D) Büyük Taarruz
E) Gediz Muharebeleri
Cevabı göster
Cevap: C) I. İnönü Savaşı
Düzenli ordunun genel olarak ilk zaferi Doğu Cephesi'nde Ermenilere karşı kazanılmıştır; ancak Batı Cephesi'nde düzenli ordunun ilk zaferi I. İnönü Savaşı'dır.
Soru 15
II. İnönü Savaşı'nın başlangıç tarihi aşağıdakilerden hangisidir?
A) 6 Ocak 1921
B) 11 Ocak 1921
C) 1 Nisan 1921
D) 10 Temmuz 1921
E) 23 Mart 1921
Cevabı göster
Cevap: E) 23 Mart 1921
II. İnönü Savaşı 23 Mart 1921'de başlamış ve 1 Nisan 1921'de sona ermiştir; 6-11 Ocak 1921 tarihleri ise I. İnönü Savaşı'na aittir.