Balkan milliyetçi isyanları (Sırp 1804, Yunan 1821, Navarin, Edirne 1829) Soruları
KPSS Tarih · 11 özgün soru · açıklamalı çözümler
Balkan milliyetçi isyanları (Sırp 1804, Yunan 1821, Navarin, Edirne 1829) — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında Balkan milliyetçi isyanları (Sırp 1804, Yunan 1821, Navarin, Edirne 1829) konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Megali İdea'yı hedefleyen Mavri Mira Cemiyeti'ne Rum İzcilik Okulları, Göçmenler Komisyonu, Yunan Kızılhaçı ve Kordos Cemiyeti destek vermiş; Yahudilerin kurduğu Macabi Cemiyeti destek vermemiştir.
Patrikhane sorunu Yunanların patrik seçimine müdahalesiyle gündeme gelmiş; Türkiye Patrik Konstantinios Arapoğlu'nu sınır dışı etmiş ve patrikliğe siyasi yetki vermemiştir.
II. Balkan Savaşı (1913), Balkan devletlerinin I. Balkan Savaşı ganimetlerini paylaşamaması ve Bulgaristan'ın saldırısıyla çıkmış; Osmanlı bu fırsatla Edirne ve Kırklareli'ni geri almıştır.
Osmanlı'nın I. Balkan Savaşı'ndaki başarısızlığının nedenleri arasında Bab-ı Ali Baskını, Edirne'nin kaybı, Londra Konferansı ve Makedonya'nın paylaşılması sayılır; 31 Mart İsyanı bu savaşın nedeni değildir.
Hamidiye Kruvazörü, komutanı Rauf Orbay yönetiminde Balkan Savaşı'nda Yunan donanmasına karşı başarılı baskınlar yapmış; Rauf Orbay 'Hamidiye Kahramanı' olarak anılmıştır.
Osmanlı Meclis-i Mebusan'da Balkan milletlerine temsil hakkı tanımasının temel amacı Rusya'nın Balkanlar üzerindeki etkisini kırmaktır.
Enver Paşa, II. Balkan Savaşı'nda Edirne'yi geri alması nedeniyle 'Edirne Fatihi' unvanını almıştır.
68 Kuşağı savaş karşıtı bir nesli temsil etmiş; Türkiye'de bu hareket milliyetçi bir çizgide etkilenmiş ve gençler 'ABD dışarı' tepkisi göstermiştir.
Osmanlıcılık (İttihat-ı Anasır) ideolojisi farklı milletleri bir arada tutmayı amaçlamış; ancak Balkan azınlıklarının milliyetçilikle bağımsızlaşması üzerine iflas etmiştir.
1829 Edirne Antlaşması ile Yunanistan'a bağımsızlık, Sırbistan'a özerklik, Eflak-Boğdan'a imtiyaz tanınmış; Osmanlı Eflak ve Boğdan üzerindeki egemenliğini büyük ölçüde yitirmiştir.
1804 Sırp İsyanı'nı Rusya desteklemiş, Fransa Osmanlı aleyhine etkili olmamış; ancak Fransız İhtilali fikirleri Sırpları ideolojik olarak etkilemiştir.
Sırp İsyanı III. Selim Dönemi'nde başlamış olup II. Mahmut Dönemi'nin (1808-1839) başlıca siyasi gelişmelerinden biridir.
Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun Yunan işgalini konu alan romanı Yaban'dır.
1827'de Navarin'de Osmanlı donanması Rus-İngiliz-Fransız güçlerince yakılmış; bu olay Osmanlı'nın 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı'nı kaybetmesine katkıda bulunmuştur.
Amiral Bristol Raporu, ABD'li bir rapor olup milliyet prensibine göre İzmir ve çevresinde Yunan işgalinin haksız olduğunu, bölge halkının çoğunluğunun Türklerden oluştuğunu ortaya koymuştur.
XIX. yüzyılın ikinci yarısında Balkan topraklarının kaybıyla Osmanlı'da Müslüman nüfus oranı artmış, Hristiyan nüfus oranı düşmüş; bu dönüşüm milliyetçi politikaları hızlandırmıştır.
1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı'nın temel sebebi Yunan bağımsızlık meselesidir; Osmanlı bağımsızlık vermeyince Rusya Eflak-Boğdan üzerinden savaş açmıştır.
Wagon-Lits Olayı, bir Fransız demiryolu şirketinde Türkçe konuştuğu için işten çıkarılan Türk işçinin davasıyla Türk dil milliyetçiliğinin gelişimini tetiklemiştir.
Yunan İsyanı (1821-1829) sırasında Rum (Fenerli) beylerin de isyancılara katılması Osmanlı'yı zorlamış; II. Mahmut isyancılara yardım eden Osmanlı bürokratlarını cezalandırmıştır.
İzmir işgali sırasında Rum ahalinin tepkisi karşısında öne çıkan Osmanlı subayını belirleten sorular sorulur.
Selçuklular tüm din ve mezheplere hoşgörülü olmakla birlikte dönemde mezhep çatışmaları yoğun yaşanmış; Yunan filozoflara karşı tutum almışlar ve İbn-i Rüşd gibi filozoflarca eleştirilmişlerdir.
Trakya Paşaeli (Müdafaa-i Hukuk) Cemiyeti, Cafer Tayyar Paşa öncülüğünde Trakya'yı Yunan işgaline karşı savunmak için kurulmuş; Yeni Edirne, Ahali gazetelerini çıkarmış ve Edirne-Lüleburgaz kongrelerini düzenlemiştir.
Örnek Sorular
Soru 1
Sırp İsyanı'nın başladığı döneme ve sonraki gelişimin yaşandığı döneme ilişkin aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?
A) I. Abdülhamit döneminde başladı, II. Mahmut döneminde son buldu
B) III. Selim döneminde başladı, II. Mahmut döneminde önem kazandı
C) III. Selim döneminde başladı, I. Mahmut döneminde önem kazandı
D) II. Mahmut döneminde başladı, Abdülmecit döneminde çözüme ulaştı
E) I. Abdülhamit döneminde başladı, III. Selim döneminde sona erdi
Cevabı göster
Cevap: B) III. Selim döneminde başladı, II. Mahmut döneminde önem kazandı
Sırp İsyanı 1804'te III. Selim döneminde başlamış; gelişmeler ise II. Mahmut dönemi (1808-1839) içinde yaşanmış ve bu dönemin başlıca siyasi olaylarından sayılmıştır. Bu nedenle doğru eşleştirme III. Selim döneminde…
Soru 2
Osmanlı azınlıkları arasında bağımsızlığını ilk kazanan ulus hangisidir ve bu bağımsızlık hangi antlaşmayla resmen tanınmıştır?
A) Yunanlılar; 1829 Edirne Antlaşması
B) Bulgarlar; 1878 Berlin Antlaşması
C) Sırplar; 1812 Bükreş Antlaşması
D) Karadağlılar; 1878 Ay-Stefanos Antlaşması
E) Romenler; 1829 Edirne Antlaşması
Cevabı göster
Cevap: A) Yunanlılar; 1829 Edirne Antlaşması
Osmanlı azınlıkları içinde bağımsızlığını kazanan ilk ulus Yunanlılardır; Yunan bağımsızlığı 1829 Edirne Antlaşması ile resmen tanınmıştır.
Soru 3
Yunan İsyanı sürecinde Osmanlı donanmasının yakılmasından Yunanistan'ın fiilî bağımsızlığının tanınmasına uzanan zincir doğru sıralandığında aşağıdakilerden hangisi elde edilir?
A) 1827 Navarin → 1833 Hünkâr İskelesi → Yunan bağımsızlığı
B) 1821 İsyan → 1823 Yunan Anayasası → 1829 Navarin
C) 1827 Navarin → Avrupa devletlerinin müdahalesi → 1829 Edirne Antlaşması
D) Avrupa müdahalesi → 1827 Navarin → 1812 Bükreş Antlaşması
E) 1829 Edirne → 1827 Navarin → Osmanlı donanmasının yakılması
Cevabı göster
Cevap: C) 1827 Navarin → Avrupa devletlerinin müdahalesi → 1829 Edirne Antlaşması
Yunan İsyanı sürecinde Rusya, Fransa ve İngiltere'nin müdahalesiyle 1827'de Navarin'de Osmanlı donanması yakılmış; ardından 1829 Edirne Antlaşması imzalanmış ve Yunanistan fiilen bağımsız olmuştur.
Soru 4
1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı'nın temel sebebi nedir ve Rusya savaşa hangi güzergâhtan girmiştir?
A) Sırp özerklik talebi; Rusya, Tuna boyu üzerinden ilerlemiştir.
B) Bulgar ayaklanması; Rusya, Balkan Dağları üzerinden ilerlemiştir.
C) Boğazlar sorunu; Rusya, İstanbul Boğazı'nı geçerek saldırmıştır.
D) Yunan sorununda taviz verilmemesi; Rusya, Eflak-Boğdan'dan ilerledi.
E) Kırım'ın statüsü; Rusya, Karadeniz'den donanmayla çıkarma yapmıştır.
Cevabı göster
Cevap: D) Yunan sorununda taviz verilmemesi; Rusya, Eflak-Boğdan'dan ilerledi.
1828-1829 savaşının temel sebebi Yunan sorununda taviz verilmemesidir; bağımsızlık tanınmayınca Rusya Eflak-Boğdan üzerinden harekâta geçmiştir.
Soru 5
Sırpların Osmanlı'dan tam bağımsızlığını resmen kazandığı antlaşma ve yıl aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) 1812 Bükreş Antlaşması
B) 1829 Edirne Antlaşması
C) 1856 Paris Antlaşması
D) 1913 Londra Antlaşması
E) 1878 Berlin Antlaşması
Cevabı göster
Cevap: E) 1878 Berlin Antlaşması
Sırplar bağımsızlığa üç aşamada ulaşmıştır: 1812 Bükreş (imtiyaz), 1829 Edirne (özerklik) ve 1878 Berlin Antlaşması ile tam bağımsızlık.
Soru 6
1804 Sırp İsyanı'nın dış destek boyutuyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
A) Çarlık Rusyası fiilen yardım etmiş, devrim fikirleri etkili olmuştur.
B) İngiltere, isyancıların yanında bizzat savaşa katılarak çatışmıştır.
C) Prusya, Panslavizm gereği isyancılara silah ve cephane göndermiştir.
D) Avusturya, isyancılar adına Osmanlı'ya açıkça baskı yapmıştır.
E) Fransa, devrim fikirleriyle değil ordusuyla doğrudan saldırmıştır.
Cevabı göster
Cevap: A) Çarlık Rusyası fiilen yardım etmiş, devrim fikirleri etkili olmuştur.
1804 Sırp İsyanı'nda Çarlık Rusyası fiilen yardım sağlamış; Fransa askerî olarak müdahale etmemiş, ancak Fransız İhtilali'nin devrim fikirleri ayaklanmayı ideolojik olarak etkilemiştir.
Soru 7
Yunan İsyanı (1821-1829) sırasında Osmanlı devletini güçleştiren iç etkenlerden biri olarak aşağıdakilerden hangisi gösterilebilir?
A) Yeniçeri Ocağı'nın isyanı bastırmak üzere düzenli biçimde seferber edilmesi
B) Fenerli Rum beylerin isyana katılması, II. Mahmut'un onları cezalandırması
C) Anadolu'daki Türk beylerin Yunan isyancılarla açıkça ittifak kurması
D) İstanbul'daki Ermeni cemaatinin Rum isyancılara yardım sağlaması
E) Sadrazamın Yunan isyan liderleriyle gizli müzakere yürütmesi
Cevabı göster
Cevap: B) Fenerli Rum beylerin isyana katılması, II. Mahmut'un onları cezalandırması
Osmanlı bürokrasisindeki Fenerli Rum beylerin de isyancılara katılması iç cepheyi zayıflatmış; II.
Soru 8
1829 Edirne Antlaşması'nın Osmanlı Devleti açısından sonuçları arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Yunanistan'a tam bağımsızlık tanınması
B) Eflak-Boğdan'a imtiyaz tanınması
C) Bulgaristan'ın bağımsızlığının resmen kabul edilmesi
D) Sırbistan'a özerklik verilmesi
E) Osmanlı'nın Eflak ve Boğdan üzerindeki egemenliğini büyük ölçüde yitirmesi
Cevabı göster
Cevap: C) Bulgaristan'ın bağımsızlığının resmen kabul edilmesi
1829 Edirne Antlaşması ile Yunanistan bağımsızlık, Sırbistan özerklik, Eflak-Boğdan imtiyaz kazanmıştır. Bulgaristan bağımsızlığı ise 1878 Berlin Antlaşması ile tanınmıştır; Edirne Antlaşması'nda bu hüküm yer almaz.
Soru 9
Osmanlı Devleti'nde milliyetçilik güdümlü isyan başlatan ilk azınlık ve bu isyanın önderi hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) İlk isyan eden Yunanlılardır; 1821'de Aleksandr İpsilanti önderliğinde
B) İlk isyan eden Bulgarlardır; 1876'da Plevne'de patlak vermiştir
C) İlk isyan eden Sırplardır; lider Miloş Obrenoviç, tarih 1815'tir
D) İlk isyan eden Sırplardır; 1804'te Kara Yorgi önderliğinde başladı
E) İlk isyan eden Karadağlılardır; 1804'te İngiltere kışkırtmasıyla
Cevabı göster
Cevap: D) İlk isyan eden Sırplardır; 1804'te Kara Yorgi önderliğinde başladı
Milliyetçilik güdümlü isyan başlatan ilk azınlık Sırplardır; 1804'te Kara Yorgi önderliğinde, Rusya'nın kışkırtması ve yerel idarecilerin baskısıyla ayaklanmışlardır.
Soru 10
1827'de Navarin'de yaşanan gelişme ve bu gelişmenin Osmanlı açısından yol açtığı sonuç nedir?
A) Donanma İngilizlerle çatışmış, Trablusgarp Savaşı'nın yolu açılmıştır.
B) Donanma Avusturya-Rusya kuvvetlerince yakılmış, Berlin'e gidilmiştir.
C) Osmanlı egemenliği tescillenmiş, isyancılar teslim olmak zorunda kalmıştır.
D) Osmanlı-Rus ortak donanması İngiliz kuvvetlerine üstünlük sağlamıştır.
E) Donanma üç Avrupa devletince yakılmış, sonraki savaş kaybedilmiştir.
Cevabı göster
Cevap: E) Donanma üç Avrupa devletince yakılmış, sonraki savaş kaybedilmiştir.
Navarin'de Rus, İngiliz ve Fransız donanmaları Osmanlı donanmasını yakmış; bu yenilgi sonraki Osmanlı-Rus Savaşı'nın kaybedilmesine önemli ölçüde katkıda bulunmuştur.
Soru 11
XIX. yüzyıl Osmanlı siyasi olayları kronolojik sıraya konulduğunda aşağıdaki dizilimlerden hangisi doğrudur?
A) Sırp isyanı → Kale-i Sultaniye → Bükreş → Rum isyanı → Edirne → H. İskelesi
B) Bükreş → Sırp isyanı → Rum isyanı → Edirne → Vaka-i Hayriye → H. İskelesi
C) Kale-i Sultaniye → Sırp isyanı → Vaka-i Hayriye → Bükreş → Rum isyanı → Edirne
D) Sırp isyanı → Rum isyanı → Vaka-i Hayriye → Bükreş → Edirne → H. İskelesi
E) Rum isyanı → Sırp isyanı → Vaka-i Hayriye → Bükreş → Edirne → H. İskelesi
Cevabı göster
Cevap: A) Sırp isyanı → Kale-i Sultaniye → Bükreş → Rum isyanı → Edirne → H. İskelesi
Doğru kronoloji şöyledir: 1804 Sırp isyanı, 1809 Kale-i Sultaniye, 1812 Bükreş, 1821 Rum isyanı, 1826 Vaka-i Hayriye (Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması), 1829 Edirne, 1833 Hünkâr İskelesi.