Balkan Antantı (1934) ve Sadabat Paktı (1937) Soruları
KPSS Tarih · 16 özgün soru · açıklamalı çözümler
Balkan Antantı (1934) ve Sadabat Paktı (1937) — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında Balkan Antantı (1934) ve Sadabat Paktı (1937) konusunda bilmen gereken 16 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Balkan Antantı'ndan ilk ayrılan ülke Yugoslavya'dır; Almanya ve İtalya'ya yakınlaşıp Bulgaristan'la antlaşma imzalaması antantın önemini azaltmıştır.
Balkan Antantı, İtalya ve Almanya'nın yayılmacı/revizyonist politikalarına karşı kurulmuş; Türkiye bu antantla batı sınırlarını güvence altına almıştır.
Atatürk döneminde Türkiye, 'Yurtta sulh, cihanda sulh' ilkesi doğrultusunda barışçı dış politika izlemiş; Milletler Cemiyeti, Balkan Antantı ve Sadabat Paktı üyelikleri bu anlayışın göstergeleridir.
Balkan Antantı 9 Şubat 1934'te Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya arasında (Atina'da) imzalanmıştır.
Balkan Antantı, üye devletlerin sınırlarını ve toprak bütünlüğünü karşılıklı güvence altına alarak Balkanlarda barış ve istikrarı korumayı amaçlayan bölgesel bir savunma ittifakıdır.
Arnavutluk, İtalya'nın yayılmacı politikasından ve topraklarının işgalinden çekindiği için Balkan Antantı'na katılmamıştır.
Balkan Antantı ile Sadabat Paktı, her ikisi de bölgesel barış ve sınır güvenliği amacıyla kurulmuştur; Balkan Antantı Türkiye'nin batı, Sadabat Paktı ise doğu sınırlarını güvence altına almıştır.
Türkiye'nin Atatürk dönemi dış politika gelişmelerinin kronolojik sırası: Milletler Cemiyeti'ne üyelik (1932), Balkan Antantı (1934), Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936), Sadabat Paktı (1937).
Pakistan, Sadabat Paktı'nın üyesi değildir; çünkü Pakistan ancak 1947'de bağımsız bir devlet olarak kurulmuştur.
Sadabat Paktı, İtalya'nın Habeşistan'ı işgali (1935/1936) ile Asya ve Akdeniz'e yönelik yayılmacı politikası üzerine kurulmuştur.
Balkan Antantı üyesi devletler Montrö Boğazlar Sözleşmesi görüşmelerinde Türkiye'yi desteklemiş, Boğazlar Sorunu'nun Türkiye lehine çözümüne katkı sağlamıştır.
Bulgaristan, revizyonist (statükoyu değiştirme) politikası, Ege Denizi'ne çıkma ve Romanya'dan Dobruca'yı alma istekleri ile İtalya'ya yakınlığı nedeniyle Balkan Antantı'na katılmamıştır.
Sadabat Paktı, Orta Doğu'da bölgesel barışı, sınır güvenliğini ve ortak savunmayı sağlamayı amaçlayan bir saldırmazlık ve dostluk antlaşmasıdır; Türkiye doğu sınırlarını bu paktla güvence altına almıştır.
Sadabat Paktı 8 Temmuz 1937'de Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında Tahran'daki Sadabat Sarayı'nda imzalanmıştır.
Suriye, Türkiye ile Hatay Sorunu ve Irak ile sınır problemleri yaşadığı için Sadabat Paktı'na katılmamıştır.
Balkan Antantı, Sadabat Paktı ve Montrö Boğazlar Sözleşmesi'ni Türkiye adına dönemin Dışişleri Bakanı Tevfik Rüştü Aras (1925-1938) imzalamıştır.
Örnek Sorular
Soru 1
Balkan Antantı, hangi tarihte ve nerede imzalanmıştır?
A) 9 Şubat 1934 – Atina
B) 18 Ekim 1935 – Belgrat
C) 12 Temmuz 1933 – İstanbul
D) 8 Temmuz 1937 – Tahran
E) 22 Haziran 1936 – Cenevre
Cevabı göster
Cevap: A) 9 Şubat 1934 – Atina
Balkan Antantı, 9 Şubat 1934 tarihinde Yunanistan'ın başkenti Atina'da Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya tarafından imzalanmıştır.
Soru 2
Türkiye'nin katıldığı Balkan Antantı (1934) ve Sadabat Paktı'nın (1937) ortak özelliği nedir ve iki pakt Türkiye açısından birbirinden nasıl ayrışır?
A) Her ikisi de büyük güçlerin desteğiyle kurulmuş; Balkan Antantı doğu, Sadabat Paktı batı sınırlarını koruma altına almıştır.
B) İkisi de bölgesel barış ve güvenliği amaçlamış; Balkan Antantı batı, Sadabat Paktı doğu sınırlarını güvenceye almıştır.
C) İkisi de yalnızca ekonomik iş birliğine yönelik olup farklı bölgelerde ticaret güzergahlarını denetlemiştir.
D) İkisi de aynı üye devletleri kapsamakta olup birden fazla bölgede eşzamanlı uygulanmıştır.
E) Her ikisi de münhasıran Balkan coğrafyasında geçerli olup doğu-batı ayrımı taşımamaktadır.
Cevabı göster
Cevap: B) İkisi de bölgesel barış ve güvenliği amaçlamış; Balkan Antantı batı, Sadabat Paktı doğu sınırlarını güvenceye almıştır.
Her iki pakt da bölgesel barış ve sınır güvenliği amacıyla kurulmuştur. Fark şudur: Balkan Antantı Türkiye'nin batı sınırlarını, Sadabat Paktı ise doğu sınırlarını güvence altına almıştır.
Soru 3
Balkan Antantı'nın giderek işlevsiz hale gelmesinde belirleyici bir etken, üye devletlerden birinin revizyonist güçlere yaklaşarak pakttan fiilen çekilmesidir. Bu süreçte antanttan ilk kopan devlet hangisidir?
A) Romanya
B) Yunanistan
C) Yugoslavya
D) Türkiye
E) Bulgaristan
Cevabı göster
Cevap: C) Yugoslavya
Balkan Antantı'ndan ilk ayrılan devlet Yugoslavya'dır. Yugoslavya'nın Almanya ve İtalya'ya yaklaşması ile Bulgaristan'la ayrı bir anlaşma imzalaması antantın etkinliğini ciddi ölçüde zayıflatmıştır.
Soru 4
Pakistan'ın 1937'de imzalanan Sadabat Paktı'na neden dahil olmadığı sorulduğunda verilecek en doğru yanıt hangisidir?
A) Pakistan, Hindistan ile yaşadığı toprak sorunları nedeniyle pakta katılmak istememiştir.
B) Pakistan, Sovyetler Birliği ile yakın ilişkiler kurduğundan pakta katılmaya gerek duymamıştır.
C) Pakistan, İngiltere'nin baskısıyla bölgesel paktlara dahil olmaktan kaçınmıştır.
D) Pakistan, ancak 1947'de bağımsız bir devlet olarak kurulduğundan pakta taraf olamazdı.
E) Pakistan, antlaşmanın kendisine güvenlik güvencesi sağlamayacağına kanaat getirmiştir.
Cevabı göster
Cevap: D) Pakistan, ancak 1947'de bağımsız bir devlet olarak kurulduğundan pakta taraf olamazdı.
Pakistan ancak 1947'de bağımsız bir devlet olarak kuruldu; dolayısıyla 1937'deki Sadabat Paktı'na yasal ve siyasi olarak taraf olması mümkün değildi.
Soru 5
1937 yılında imzalanan Sadabat Paktı'nın kuruluşunu doğrudan tetikleyen gelişme aşağıdakilerden hangisidir?
A) Almanya'nın Çekoslovakya'yı ilhak etmesi
B) Japonya'nın Çin'e saldırması
C) Sovyetler Birliği'nin Orta Doğu'ya doğru genişlemesi
D) İngiltere'nin Orta Doğu'daki manda yönetimini güçlendirmesi
E) İtalya'nın Habeşistan'ı işgal ederek Akdeniz'e yönelmesi
Cevabı göster
Cevap: E) İtalya'nın Habeşistan'ı işgal ederek Akdeniz'e yönelmesi
Sadabat Paktı, İtalya'nın 1935-1936'da Habeşistan'ı işgal ederek Akdeniz ve Asya'ya yönelik yayılmacı bir politika izlemesi üzerine, bölge devletlerinin güvenlik kaygılarına yanıt olarak kurulmuştur.
Soru 6
Bulgaristan'ın Balkan Antantı'na dahil edilememesinin temel nedenini ortaya koyan ifade aşağıdakilerden hangisidir?
A) Mevcut sınırları kabul etmeyip Ege'ye çıkış ve Dobruca gibi revizyonist hedefler taşıması
B) Almanya ile imzaladığı savunma anlaşmasının bölgesel ittifaklara katılımını yasaklaması
C) Milletler Cemiyeti dışında bırakıldığı için uluslararası antlaşmalara taraf olamaması
D) Yunanistan ile yaşadığı anlaşmazlık nedeniyle antant üyeliğinin bloke edilmesi
E) Ekonomisinin antant yükümlülüklerini karşılayacak düzeyde olmaması
Cevabı göster
Cevap: A) Mevcut sınırları kabul etmeyip Ege'ye çıkış ve Dobruca gibi revizyonist hedefler taşıması
Bulgaristan, statükoyu değiştirmeye yönelik revizyonist politikası (Ege'ye çıkış ve Romanya'dan Dobruca talepleri) ile İtalya'ya yakınlığı nedeniyle, mevcut sınırları korumayı hedefleyen Balkan Antantı'na dahil…
Soru 7
Atatürk dönemine ait aşağıdaki dış politika gelişmeleri kronolojik olarak doğru sıralanmış hangisinde verilmiştir?
A) Balkan Antantı → Milletler Cemiyeti üyeliği → Sadabat Paktı → Montrö Boğazlar Sözleşmesi
B) Milletler Cemiyeti üyeliği → Balkan Antantı → Montrö Boğazlar Sözleşmesi → Sadabat Paktı
C) Milletler Cemiyeti üyeliği → Montrö Boğazlar Sözleşmesi → Balkan Antantı → Sadabat Paktı
D) Sadabat Paktı → Balkan Antantı → Milletler Cemiyeti üyeliği → Montrö Boğazlar Sözleşmesi
E) Montrö Boğazlar Sözleşmesi → Milletler Cemiyeti üyeliği → Balkan Antantı → Sadabat Paktı
Cevabı göster
Cevap: B) Milletler Cemiyeti üyeliği → Balkan Antantı → Montrö Boğazlar Sözleşmesi → Sadabat Paktı
Doğru kronoloji: Milletler Cemiyeti üyeliği (1932) → Balkan Antantı (1934) → Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936) → Sadabat Paktı (1937).
Soru 8
Balkan Antantı'nın temel niteliği ve amacı düşünüldüğünde aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Balkanlar dışındaki devletleri de kapsayan evrensel bir kolektif güvenlik sistemidir.
B) Üye devletlerin ortak askeri harekât yürütmesini zorunlu kılan bir saldırı ittifakıdır.
C) Yalnızca ekonomik iş birliğini hedefleyen bir ticaret anlaşmasıdır.
D) Büyük güçlerin Balkan topraklarını paylaşmasını düzenleyen bir antlaşmadır.
E) Üyelerin sınırlarını karşılıklı güvenceye alan bölgesel bir savunma ittifakıdır.
Cevabı göster
Cevap: E) Üyelerin sınırlarını karşılıklı güvenceye alan bölgesel bir savunma ittifakıdır.
Balkan Antantı, üye devletlerin mevcut sınırlarını ve toprak bütünlüğünü karşılıklı olarak güvence altına alarak Balkanlarda barış ve istikrarı korumayı hedefleyen bölgesel bir savunma ittifakıdır.
Soru 9
8 Temmuz 1937'de Tahran'daki Sadabat Sarayı'nda imzalanan paktın üye devletleri hangileridir?
A) Türkiye, Yunanistan, İran ve Irak
B) Türkiye, Suriye, Afganistan ve Pakistan
C) Türkiye, İran, Irak ve Afganistan
D) Türkiye, Mısır, İran ve Afganistan
E) Türkiye, Irak, Suriye ve Ürdün
Cevabı göster
Cevap: C) Türkiye, İran, Irak ve Afganistan
Sadabat Paktı, 8 Temmuz 1937'de Tahran'daki Sadabat Sarayı'nda Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında imzalanmıştır.
Soru 10
Suriye'nin 1937 Sadabat Paktı'na dahil olmama nedeni aşağıdakilerin hangisiyle açıklanabilir?
A) Suriye'nin pakta katılmak istemesine karşın İngiltere'nin buna engel olması
B) Suriye'nin Sovyetler Birliği ile stratejik bir ortaklık kurmuş olması
C) Suriye'nin bölgesel ittifaklara katılımını yasaklayan anayasal bir hükmü bulunması
D) Türkiye ile Hatay Sorunu ve Irak ile sınır anlaşmazlıkları yaşaması
E) Suriye'nin Sadabat Paktı'nın getireceği askeri yükümlülükleri ağır bulması
Cevabı göster
Cevap: D) Türkiye ile Hatay Sorunu ve Irak ile sınır anlaşmazlıkları yaşaması
Suriye'nin Sadabat Paktı dışında kalmasının temel nedeni, Türkiye ile Hatay Sorunu ve Irak ile yaşadığı sınır anlaşmazlıklarıdır; bu sorunlar paktın diğer üyeleriyle ortak güvenlik zemininde buluşmasını engellemiştir.
Soru 11
Arnavutluk'un 1934 Balkan Antantı'na katılmamasının nedeni nedir?
A) İtalya'nın yayılmacı politikasından ve topraklarının işgalinden çekinmesi
B) İtalya'nın yayılmacı politikasına karşı çıkarak antanta dahil olmak istemesi
C) Revizyonist politika izleyerek komşu devletlerden toprak talep etmesi
D) Sovyetler Birliği ile sıkı askeri ilişkiler sürdürmesi
E) Türkiye ile çözülemeyen ikili bir anlaşmazlık yaşaması
Cevabı göster
Cevap: A) İtalya'nın yayılmacı politikasından ve topraklarının işgalinden çekinmesi
Arnavutluk, İtalya'nın yayılmacı politikasından ve kendi topraklarının İtalya tarafından işgal edilmesinden çekindiği için İtalya ile karşı karşıya gelecek bir ittifaka dahil olmaktan kaçınmıştır.
Soru 12
Balkan Antantı, Montrö Boğazlar Sözleşmesi ve Sadabat Paktı gibi kritik antlaşmaları Türkiye adına imzalayan dönemin Dışişleri Bakanı kimdir?
A) İsmet İnönü
B) Tevfik Rüştü Aras
C) Celal Bayar
D) Kâzım Özalp
E) Mustafa Kemal Atatürk
Cevabı göster
Cevap: B) Tevfik Rüştü Aras
1925-1938 yılları arasında Dışişleri Bakanlığı görevini yürüten Tevfik Rüştü Aras, söz konusu dönemin tüm önemli antlaşmalarını —Balkan Antantı, Montrö Boğazlar Sözleşmesi ve Sadabat Paktı'nı— Türkiye adına imzalamıştır.
Soru 13
Sadabat Paktı'nın hukuki niteliği ve Türkiye açısından önemi konusunda aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Orta Doğu'daki petrol gelirlerini üye devletler arasında paylaştıran ekonomik bir anlaşmadır.
B) Batı sınırlarını koruyan ve Yunanistan ile Romanya'yı da kapsayan bir savunma ittifakıdır.
C) Büyük güçlerin garantörlüğünde Orta Doğu sınırlarını donduran çok taraflı bir antlaşmadır.
D) Orta Doğu'da saldırmazlık ve dostluk esasına dayanan, doğu sınırlarını güvenceye alan bir anlaşmadır.
E) Serbest ticaret bölgelerini ve ticari ilişkileri düzenleyen bölgesel bir ekonomi anlaşmasıdır.
Cevabı göster
Cevap: D) Orta Doğu'da saldırmazlık ve dostluk esasına dayanan, doğu sınırlarını güvenceye alan bir anlaşmadır.
Sadabat Paktı, Orta Doğu'da bölgesel barış, sınır güvenliği ve ortak savunmayı esas alan bir saldırmazlık ve dostluk antlaşmasıdır; Türkiye bu antlaşmayla doğu sınırlarını güvence altına almıştır.
Soru 14
Türkiye'nin 1934 yılında Balkan Antantı'na katılmasının temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Sovyetler Birliği ile siyasi ilişkilerini normalleştirmek
B) Boğazlar üzerindeki egemenliğini uluslararası alanda tanıtmak
C) İtalya ve Almanya'ya karşı batı sınırlarını güvenceye almak
D) Doğu sınırlarını İran ve Irak tehdidine karşı korumak
E) Milletler Cemiyeti içinde kolektif bir güvenlik sistemi kurmak
Cevabı göster
Cevap: C) İtalya ve Almanya'ya karşı batı sınırlarını güvenceye almak
Türkiye, Balkan Antantı'na katılarak İtalya ve Almanya'nın yayılmacı politikalarına karşı batı sınırlarını güvence altına almayı hedeflemiştir.
Soru 15
Aşağıdakilerden hangisi, Atatürk döneminde Türkiye'nin 'Yurtta sulh, cihanda sulh' ilkesini hayata geçirdiğinin kanıtları arasında gösterilemez?
A) Türkiye'nin NATO'ya katılarak Batı savunma blokuna girmesi
B) Balkan Antantı'nın kurulmasına katılım sağlanması
C) Sadabat Paktı'nın imzalanması
D) Milletler Cemiyeti'ne üye olunması
E) Bölgesel barış ve istikrarı hedefleyen ittifaklara dahil olunması
Cevabı göster
Cevap: A) Türkiye'nin NATO'ya katılarak Batı savunma blokuna girmesi
Türkiye'nin NATO'ya katılması 1952'de, yani Atatürk döneminden sonra gerçekleşmiştir; bu nedenle dönemin barış politikasına kanıt gösterilemez.