Avrupa'daki Türk devletleri (Avarlar, Hazarlar, Bulgarlar, Peçenekler, Kumanlar) Soruları
KPSS Tarih · 11 özgün soru · açıklamalı çözümler
Avrupa'daki Türk devletleri (Avarlar, Hazarlar, Bulgarlar, Peçenekler, Kumanlar) — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında Avrupa'daki Türk devletleri (Avarlar, Hazarlar, Bulgarlar, Peçenekler, Kumanlar) konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Avarlar Göktürklere yenilerek Batı'ya (Orta Avrupa'ya) göç etmiş ve orada siyasi varlık oluşturmuşlardır; Bayan Han önderliğinde Macaristan'ı işgal etmişlerdir.
Müttefikler 6 Haziran 1944'te Normandiya çıkarmasını (D-Day) yapmış; bu, Almanya'nın Batı Avrupa'yı kaybetmesini ve Avrupa cephesinin sona ermesini hızlandırmıştır.
Milli Mücadele'de Türk tarafının güçlenmesiyle Fransa ve İtalya Anadolu'dan asker çekmiş, İngiltere ise Yunanistan'a desteğini sürdürmüştür.
Orta Asya'dan Avrupa'ya göç edip Avrupa tarihini etkileyen başlıca Türk toplulukları Hunlar, Avarlar, Bulgarlar, Hazarlar, Peçenekler ve Kıpçaklar (Kumanlar)'dır.
1789 Fransız İhtilali'nin ardından Avrupa devletleri zayıflayan Osmanlı'nın topraklarını parçalama arayışına girmiş ve Şark Meselesi'nin aktif evresi başlamıştır.
Coğrafi Keşiflerin sonuçlarını sorgulayan sorularda kıtaların keşfi, okyanus ötesi ticaret, sömürgeleşme ve Avrupa'nın gelişimi bilinmeli; bazı çeldiriciler dikkatli değerlendirme gerektirir.
Fransız Devrimi'nin yaydığı milliyetçilik, Osmanlı'daki gayrimüslimleri (Yunan, Sırp, Bulgar, Ermeni) etkileyerek bağımsızlık/özerklik taleplerine yol açmış; Avrupa devletleri bu hareketleri desteklemiştir.
Türk tarihinde 630-680 yılları arası 'Çin Esareti Dönemi' olarak adlandırılır.
SSCB'nin dağılmasıyla Estonya, Letonya, Litvanya gibi Baltık devletleri bağımsızlığını kazanmış; Macaristan, Polonya, Bulgaristan, Romanya komünizmden çıkıp NATO'ya üye olmuştur.
Avrupa devletleri Osmanlı politikasında tutarsız davranmış, 1908'de Makedonya'daki İttihatçı subayları desteklerken 1909'da 31 Mart Ayaklanması'nı da desteklemiştir.
Haçlı Seferleri (özellikle I. ve III.) Batı Avrupa'nın dini, siyasi ve ekonomik amaçlı organize askeri harekâtlarıdır; Türkiye Selçukluları bu seferlere direnç göstermiştir.
Kanuni döneminde Fransa, Avusturya, İngiltere ve Prusya gibi Avrupa devletleri zaman zaman Osmanlı'nın yanında yer almış, Don-Volga güzergahında Rusya tehdit altında tutulmak istenmiştir.
Lozan Konferansı'na gözlemci sıfatıyla katılan devlet ABD'dir.
Osmanlı'daki kafes usulü, Avrupa'dan etkilenen bir yenilik değil, sancağa çıkma uygulamasının kaldırılmasına bağlı iç düzenlemedir.
Osmanlı'nın 1535'te Fransa'ya verdiği kapitülasyonların amacı, Habsburglar karşısında Fransa ile ittifak kurarak Avrupa dengesini Osmanlı lehine çevirmektir.
1989'da Doğu Avrupa'daki demokratik devrimler (Berlin Duvarı'nın yıkılması, Polonya/Çekoslovakya/Romanya'da iktidar değişimleri) Doğu Bloku'nun çöküşünü ve Soğuk Savaş'ın sonunu hızlandırmıştır.
1996'da kurulup 2001'de 'Şangay İşbirliği Örgütü' adını alan Şangay Beşlisi'nin kurucuları Rusya, Çin, Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan'dır; Özbekistan'ın katılımıyla genişlemiştir.
Sultan Abdülaziz, 1867'de Avrupa'ya çıkan ilk Osmanlı padişahıdır; Fransa, İngiltere, Prusya, Avusturya ve Budapeşte'yi gezerek gözlemlerini raporlamış, Kırım Harbi nedeniyle Rusya'ya gitmemiştir.
Avarlar Hristiyanlığı ilk benimseyen Türk topluluğudur; hem Asya'da hem Avrupa'da devlet kurmuş ve Slavları (at binme, silah kullanma, devlet yönetimi konularında) etkilemişlerdir.
Varşova Paktı'nın üye devletleri SSCB, Bulgaristan, Çekoslovakya, Yugoslavya (sonradan ayrılmıştır), Romanya ve Doğu Almanya'dır.
Merkantilizm anlayışına göre savaşta değer kaybetmeyen tek şey altındır; coğrafi keşiflerle 1600'lerde Osmanlı'daki altınlar Avrupa'ya geçmiştir.
SSCB önderliğindeki Doğu Bloku'nun üyeleri Bulgaristan, Polonya, Çekoslovakya, Romanya ve Macaristan gibi Doğu Avrupa ülkeleridir.
Örnek Sorular
Soru 1
Hazarların başkenti ile uzun süreli istikrar ortamından dolayı anıldıkları dönemin adı aşağıdaki seçeneklerin hangisinde birlikte ve doğru olarak verilmiştir?
A) Belencer — Hazar Barış Dönemi
B) Belencer — Hazar Altın Çağı
C) Sarkel — Hazar Barış Dönemi
D) Belencer — Hazar Refah Dönemi
E) Sarkel — Hazar Altın Çağı
Cevabı göster
Cevap: A) Belencer — Hazar Barış Dönemi
Hazarların başkenti Belencer'dir ve devlet, yaşanan uzun süreli huzur ve istikrar ortamı nedeniyle 'Hazar Barış Dönemi' adıyla anılır. Doğru eşleştirme başkent Belencer ile Hazar Barış Dönemi'dir.
Soru 2
Hazarların askeri teşkilatlanmasına ilişkin dikkat çekici bir özellik olarak aşağıdakilerden hangisi belirtilmektedir?
A) Savaşçılarının kan bağıyla birbirine bağlı aşiret mensuplarından oluşması
B) Düzenli ordu yerine gönüllü birliklere dayanan bir yapı kurmaları
C) Ordularında ücret karşılığı savaşan paralı asker kullanmaları
D) Atlı okçuluğu geliştirerek bu stratejiyi ağır piyadeye tercih etmeleri
E) Kendi boylarından asker devşirip yabancı unsurlara kapalı kalmaları
Cevabı göster
Cevap: C) Ordularında ücret karşılığı savaşan paralı asker kullanmaları
Hazarlar ordularında paralı asker (ücretli/kiralık savaşçı) kullanmışlardır; bu, dönemin Türk devletleri içinde dikkat çeken bir özelliktir.
Soru 3
Bulgar Türkleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Tuna Bulgarları İslamiyet'i, İtil Bulgarları Hristiyanlığı benimsemiştir.
B) Tuna Bulgarları Hristiyanlaşmış olup Boris ve Simon bu kolun önemli yöneticileri arasındadır.
C) Manas Destanı, Bulgar Türklerine ait olup günümüze ulaşan en eski Türk destanıdır.
D) Bulgarlar hiçbir zaman birden fazla kola ayrılmamış; tek bir siyasi yapı altında kalmışlardır.
E) Şan Kız Destanı Hazarlara ait olup Bulgarlara atfedilmesi tarihsel bir yanılgıdır.
Cevabı göster
Cevap: B) Tuna Bulgarları Hristiyanlaşmış olup Boris ve Simon bu kolun önemli yöneticileri arasındadır.
Tuna Bulgarları Hristiyanlığı, İtil Bulgarları ise İslamiyet'i benimsemiştir. Boris ve Simon Tuna Bulgarlığının önemli yöneticilerindendir. Şan Kız Destanı Bulgarlara aittir.
Soru 4
1933 yılında Bulgaristan'da yaşanan Razgrad Olayı'na karşı Milli Türk Talebe Birliği'nin (MTTB) tutumu aşağıdakilerden hangisidir?
A) Razgrad'daki Türk azınlığa maddi yardım göndererek dayanışma sergilemiştir.
B) Bulgaristan'daki Türk vakıflarının kapatılması için hükümete dilekçe sunmuştur.
C) Sofya'daki Türk okullarının yıkılmasını protesto eden bildiriler yayımlamıştır.
D) İstanbul'daki Bulgar mezarlarını onararak sembolik bir yanıt vermiştir.
E) Türk-Bulgar kültür protokolünün iptal edilmesini talep eden mitingler düzenlemiştir.
Cevabı göster
Cevap: D) İstanbul'daki Bulgar mezarlarını onararak sembolik bir yanıt vermiştir.
Razgrad Olayı'nda Bulgaristan'daki Türk mezarları tahrip edilmiş; MTTB ise misillemeye gitmeden, sembolik bir tepki olarak İstanbul'daki Bulgar mezarlarını onarma yoluna gitmiştir.
Soru 5
Avarlar'ın Orta Avrupa'da siyasi varlık kurmasına zemin hazırlayan olay ve bu süreçteki önderlik aşağıdakilerden hangisinde doğru eşleştirilmiştir?
A) Hunlara yenilmeleri — Atilla önderliğinde Polonya'ya göç
E) Göktürklere yenilmeleri — Bayan Han önderliğinde Macaristan'ın işgali
Cevabı göster
Cevap: E) Göktürklere yenilmeleri — Bayan Han önderliğinde Macaristan'ın işgali
Avarlar, Göktürklere yenildikten sonra Batı'ya (Orta Avrupa'ya) göç etmişler ve Bayan Han önderliğinde Macaristan'ı işgal ederek orada siyasi bir varlık oluşturmuşlardır.
Soru 6
Avarlar, Sasanilerle iş birliği yaparak İstanbul'u hangi yıllarda kuşatmıştır?
A) 619 ve 626
B) 634 ve 651
C) 626 ve 641
D) 590 ve 619
E) 568 ve 582
Cevabı göster
Cevap: A) 619 ve 626
Avarlar, Sasanilerle ittifak kurarak İstanbul'u 619 ve 626 yıllarında iki kez kuşatmıştır. 626 kuşatması özellikle bilinen ve sınavlarda sorulan bir olaydır.
Soru 7
Avarların dinî tercihi ve Avrupa'daki etkinliği birlikte değerlendirildiğinde, bu kavmi doğru tanımlayan ifade aşağıdakilerden hangisidir?
A) Yahudiliği benimseyerek Hazar yönetiminin dinî temelini oluşturmuşlardır.
B) Yalnızca Orta Asya'da devlet kurup Avrupa'da kalıcı varlık gösterememişlerdir.
C) Müslümanlığı kabul eden ilk Türk kavmi olarak Bizans'a karşı savaşmışlardır.
D) Hristiyanlığı kabul eden ilk Türk kavmi olup Slavları derinden etkilemişlerdir.
E) Bulgarlarla birleşip Tuna'da ortak bir devlet kurmuş, dinden uzak kalmışlardır.
Cevabı göster
Cevap: D) Hristiyanlığı kabul eden ilk Türk kavmi olup Slavları derinden etkilemişlerdir.
Avarlar, Hristiyanlığı kabul eden ilk Türk topluluğudur. Hem Asya'da hem de Avrupa'da devlet kurmuşlar ve Slavları at binme, silah kullanma ile devlet yönetimi gibi konularda derinden etkilemişlerdir.
Soru 8
Aşağıdaki Türk topluluklarından hangisi, Orta Asya'dan Avrupa'ya göç ederek Avrupa tarihini etkileyen gruplar arasında yer almaz?
A) Peçenekler
B) Uygurlar
C) Avarlar
D) Kıpçaklar (Kumanlar)
E) Hazarlar
Cevabı göster
Cevap: B) Uygurlar
Orta Asya'dan Avrupa'ya göç edip Avrupa tarihini etkileyen başlıca Türk toplulukları Hunlar, Avarlar, Bulgarlar, Hazarlar, Peçenekler ve Kıpçaklar (Kumanlar)'dır.
Soru 9
İslamiyet öncesi Türk devletlerindeki ikili (federal) yönetim anlayışına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Batı kanadı Yabgu tarafından, Doğu kanadı ise Kağan tarafından yönetilir; asıl merkezi otorite Doğu'da bulunur.
B) Batı kanadı Kağan tarafından, Doğu kanadı ise Yabgu tarafından yönetilir; asıl merkezi otorite Batı'da bulunur.
C) Avrupa feodal sisteminden esinlenerek geliştirilmiş bir yönetim modelidir.
D) İkili yönetimde Doğu ve Batı kanatları birbirine eşit statüde tutulmuştur.
E) Batı kanadı Şad unvanlı bir yönetici tarafından idare edilirdi; Kağan yalnızca din işleriyle ilgilenirdi.
Cevabı göster
Cevap: A) Batı kanadı Yabgu tarafından, Doğu kanadı ise Kağan tarafından yönetilir; asıl merkezi otorite Doğu'da bulunur.
İslamiyet öncesi Türk devletlerinde Batı kanadını Yabgu, Doğu kanadını Kağan yönetirdi; merkezi otorite Doğu'da tutulurdu. Bu yapının Avrupa feodalizminin etkisiyle kurulduğunu öne sürmek yanlıştır.
Soru 10
Hazarların kurduğu 7 kişilik mahkemenin üye dağılımına bakıldığında bu yapının Hazarlar için hangi özelliği kanıtlar nitelikte olduğu söylenir?
A) Teokratik bir devlet anlayışını benimsediklerini
B) Yalnızca Yahudi inancını devlet dini olarak kabul ettiklerini
C) Farklı dinlere mensup topluluklara hoşgörüyle yaklaştıklarını
D) Merkezi bir siyasi otorite yerine konfederatif yapıyı tercih ettiklerini
E) Şamanizm'i diğer dinlere karşı üstün tuttuklarını
Cevabı göster
Cevap: C) Farklı dinlere mensup topluluklara hoşgörüyle yaklaştıklarını
Mahkeme, 2 Yahudi + 2 Müslüman + 2 Hristiyan + 1 Şaman olmak üzere nüfusa orantılı biçimde yapılandırılmıştır; bu çok-dinli yapı Hazarların dinsel hoşgörüsünün somut göstergesidir.
Soru 11
Hazarlar ile Hz. Osman dönemindeki İslam Devleti arasında yaşanan mücadelenin temel sebebi olarak ne gösterilmektedir?
A) Dini inanç farklılıkları ve İslamiyet'e karşı direnç
B) İpek Yolu'nda Çin ile kurulan ticaret ittifakının bozulması
C) Türk boyları üzerinde siyasi üstünlük kurma çabası
D) Hazar topraklarına yapılan doğrudan askeri saldırılar
E) Ekonomik çıkarlar ve ticaret yollarını denetleme isteği
Cevabı göster
Cevap: E) Ekonomik çıkarlar ve ticaret yollarını denetleme isteği
Hazarlar ile Hz. Osman dönemi arasındaki mücadelenin temel nedeni ticari/ekonomik çıkarlardır; dini ya da salt siyasi hedefler bu çatışmanın birincil gerekçesi değildir.