Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919) – kararlar ve önemi Soruları
KPSS Tarih · 19 özgün soru · açıklamalı çözümler
Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919) – kararlar ve önemi — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919) – kararlar ve önemi konusunda bilmen gereken 19 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Amasya Genelgesi'nin birden fazla kişi tarafından imzalanmasının amacı, belgenin etki alanını genişletmek ve Milli Mücadele'yi bireysellikten çıkarıp kurumsal-resmi bir nitelik kazandırmaktır.
Amasya Genelgesi'nde 'İstanbul Hükümeti üzerine aldığı sorumluluğu yerine getirememektedir' maddesiyle ilk kez İstanbul Hükümeti açıkça eleştirilmiş ve bu, hükümeti aşmanın gerekçesi sayılmıştır.
Amasya Genelgesi'nin yayımlanmasına etki eden temel gelişme, Mondros Ateşkesi ile başlayan işgallerdir.
Manda ve himayenin reddi kararı Amasya Genelgesi'nde yer almaz; bu fikir ilk kez Erzurum Kongresi'nde gündeme gelmiş, kesin ret Sivas Kongresi'nde gerçekleşmiştir.
Amasya Genelgesi maddeleri amaç (milletin bağımsızlığının sağlanması), gerekçe (İstanbul Hükümeti'nin sorumluluğunu yerine getirememesi ve vatanın tehlikede olması) ve yöntem (milletin kendi azim ve kararıyla kurtuluş) olarak sınıflandırılır.
Mebusan Meclisi'nin açılması kararı Amasya Genelgesi'nde yer almaz; bu karar ilk kez Erzurum Kongresi'nde alınmış, Sivas Kongresi ve Amasya Görüşmeleri'nde de yer almıştır.
Amasya Genelgesi, Türk Kurtuluş Savaşı'nın amacını, gerekçesini, yöntemini ve programını ilk kez ortaya koyan belgedir.
Amasya Genelgesi (Haziran 1919) ile Amasya Görüşmeleri (20-22 Ekim 1919) farklı gelişmelerdir; Amasya Genelgesi Erzurum Kongresi'nden önce yayımlanmıştır.
Amasya Genelgesi'nde milletin azim ve kararıyla kurtuluş, milli bir kongrenin toplanması ve her türlü etkiden uzak milli bir kurulun (Heyet-i Temsiliye) oluşturulması kararlaştırılmıştır.
Amasya Genelgesi'ni Mustafa Kemal'in yanı sıra Ali Fuat Cebesoy, Rauf Orbay, Kazım Karabekir, Cemal Paşa, Cafer Tayyar Paşa ve Refet Bele telgrafla onaylamıştır.
Amasya Genelgesi'nde 'Vatanın bütünlüğü ve milletin bağımsızlığı tehlikededir' maddesi Milli Mücadele'nin gerekçesini oluşturur ve bu vurgu ilk kez bu genelgede yer almıştır.
Amasya Genelgesi'nde Sivas'ta milli bir kongre toplanması ve her ilden/sancaktan halkın güvenini kazanmış üç delegenin gönderilmesi kararlaştırılmış; durum milli sır olarak gizli tutulacaktır.
Amasya Genelgesi, Milli Mücadele'nin ilk resmi belgesidir (son resmi belge ise Misak-ı Milli'dir).
Amasya Genelgesi'nde yer alan 'her türlü etkiden uzak milli bir kurul oluşturulmalıdır' maddesi, ileride kurulacak Temsil Heyeti'nin (Heyet-i Temsiliye) ilk işareti ve zeminidir.
Amasya Genelgesi'ni İsmet İnönü, Fevzi Çakmak ve Fethi Okyar imzalamamıştır.
Geçici hükümet kurulması kararı Amasya Genelgesi'nde yer almaz; bu fikir ilk kez Erzurum Kongresi'nde dile getirilmiştir.
Amasya Genelgesi, milli egemenliğe dayalı yeni bir devletin kurulacağına dair ilk işareti veren, ihtilal/devrim niteliği taşıyan belgedir.
Amasya Genelgesi'ndeki 'Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır' maddesi, Milli Mücadele'nin yöntemini ve ulusal egemenlik (milli irade) ilkesini ilk kez ifade eden hükümdür.
Amasya Genelgesi 21-22 Haziran 1919'da yayımlanmış olup, Amasya'daki Saraydüzü Kışlası'nda hazırlanmıştır.
Örnek Sorular
Soru 1
Amasya Genelgesi'nin Mustafa Kemal başta olmak üzere birden fazla komutan tarafından imzalanmasının temel amacı nedir?
A) Genelgenin sadece Anadolu'daki askeri birliklere duyurulmasını sağlamak
B) Hareketi kişisel bir girişim olmaktan çıkarıp kurumsal ve resmi bir nitelik kazandırmak
C) İstanbul Hükümeti'nin genelgeyi resmen tanımasını kolaylaştırmak
D) İmzacıların yargılanması durumunda birbirlerini hukuken koruma altına almak
E) Genelgenin Avrupa kamuoyuna meşru bir belge olarak tanıtılmasını sağlamak
Cevabı göster
Cevap: B) Hareketi kişisel bir girişim olmaktan çıkarıp kurumsal ve resmi bir nitelik kazandırmak
Genelgenin çok sayıda komutan tarafından imzalanması, hareketi bireysel bir isyandan çıkarıp kolektif ve kurumsal bir niteliğe kavuşturmak, böylece etki alanını genişletmek amacını taşımaktadır.
Soru 2
Aşağıdaki isimlerden hangisi Amasya Genelgesi'ni imzalayanlar arasında yer almaz?
A) İsmet İnönü
B) Kazım Karabekir
C) Ali Fuat Cebesoy
D) Rauf Orbay
E) Refet Bele
Cevabı göster
Cevap: A) İsmet İnönü
İsmet İnönü, Fevzi Çakmak ve Fethi Okyar Amasya Genelgesi'ni imzalamamıştır. Rauf Orbay, Kazım Karabekir, Ali Fuat Cebesoy ve Refet Bele ise imzalayanlar arasındadır.
Soru 3
Tarihçilerin Amasya Genelgesi'ni 'ihtilal niteliği taşıyan bir belge' olarak nitelendirmesinin temel gerekçesi nedir?
A) Genelgenin yabancı devletlere gönderilmiş resmi bir nota niteliği taşıması
B) İstanbul Hükümeti'nin yetki alanını daraltacak idari kararlar içermesi
C) Milli egemenliğe dayalı yeni bir devletin kurulacağına dair ilk işareti vermesi
D) Padişaha yönelik doğrudan taleplerle birlikte bir süre tanıması
E) Osmanlı anayasasının yeniden yürürlüğe girmesini şart koşması
Cevabı göster
Cevap: C) Milli egemenliğe dayalı yeni bir devletin kurulacağına dair ilk işareti vermesi
Amasya Genelgesi, milli egemenliğe dayalı yeni bir devlet kuruluşunu ima etmesi nedeniyle tarihçiler tarafından ihtilal niteliği taşıdığı kabul edilmektedir.
Soru 4
Aşağıdaki isim gruplarından hangisi Amasya Genelgesi'ni Mustafa Kemal'in yanı sıra onaylayanlar arasında yer almaktadır?
A) İsmet İnönü, Fevzi Çakmak ve Fethi Okyar
B) Damat Ferit Paşa, Ahmet İzzet Paşa ve Tevfik Paşa
C) Halide Edib Adıvar, Yunus Nadi ve Celal Bayar
D) Rauf Orbay, Kazım Karabekir ve Ali Fuat Cebesoy
E) Enver Paşa, Talat Paşa ve İttihatçı Cemal Paşa
Cevabı göster
Cevap: D) Rauf Orbay, Kazım Karabekir ve Ali Fuat Cebesoy
Amasya Genelgesi'ni Mustafa Kemal'in yanı sıra Ali Fuat Cebesoy, Rauf Orbay, Kazım Karabekir, Cemal Paşa (Mersinli), Cafer Tayyar Paşa ve Refet Bele telgrafla onaylamıştır.
Soru 5
Amasya Genelgesi'nin içeriği incelendiğinde maddeler; amaç, gerekçe ve yöntem olarak sınıflandırılır. Buna göre aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?
A) Amaç: milletin bağımsızlığı — Gerekçe: Sivas Kongresi'nin toplanması — Yöntem: manda kabul edilerek destek aranması
B) Amaç: milletlerarası tahkimin sağlanması — Gerekçe: Mondros koşullarına itiraz — Yöntem: ordu birliklerinin İstanbul'a çekilmesi
C) Amaç: Osmanlı toprak bütünlüğünün korunması — Gerekçe: milletin iradesinin üstünlüğü — Yöntem: dış güçlerden yardım talep edilmesi
D) Amaç: padişah otoritesinin pekiştirilmesi — Gerekçe: yabancı işgallerin önlenmesi — Yöntem: milli kongrenin ertelenmesi
E) Amaç: milletin bağımsızlığı — Gerekçe: vatanın tehlikede olması ve İstanbul Hükümeti'nin yetersizliği — Yöntem: milletin kendi azim ve kararıyla kurtuluş
Cevabı göster
Cevap: E) Amaç: milletin bağımsızlığı — Gerekçe: vatanın tehlikede olması ve İstanbul Hükümeti'nin yetersizliği — Yöntem: milletin kendi azim ve kararıyla kurtuluş
Amasya Genelgesi'nde amaç milletin bağımsızlığını sağlamak, gerekçe İstanbul Hükümeti'nin yetersizliği ve vatanın tehlikede olması, yöntem ise milletin kendi azim ve kararıyla kurtuluştur.
Soru 6
Milli Mücadele'nin ilk resmi belgesi ile son resmi belgesi sırasıyla hangileridir?
A) Amasya Genelgesi — Misak-ı Milli
B) Amasya Genelgesi — Lozan Antlaşması
C) Erzurum Kongresi Kararları — Misak-ı Milli
D) Sivas Kongresi Beyannamesi — Misak-ı Milli
E) Amasya Görüşmeleri Protokolü — Teşkilat-ı Esasiye Kanunu
Cevabı göster
Cevap: A) Amasya Genelgesi — Misak-ı Milli
Amasya Genelgesi Milli Mücadele'nin ilk resmi belgesi, Misak-ı Milli ise son resmi belgesidir.
Soru 7
Manda ve himaye meselesi Türk Kurtuluş Savaşı belgelerinde işlenmiştir. Buna göre bu konuyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Manda ve himayenin reddi ilk kez Amasya Genelgesi'nde gündeme gelmiş ve orada karara bağlanmıştır.
B) Manda ve himaye fikri ilk kez Erzurum Kongresi'nde gündeme gelmiş, kesin ret ise Sivas Kongresi'nde gerçekleşmiştir.
C) Manda ve himaye konusu Amasya Görüşmeleri'nde gündeme gelmiş ve görüşmeler sırasında orada reddedilmiştir.
D) Manda ve himaye fikri ilk kez Sivas Kongresi'nde dile getirilmiş, Erzurum Kongresi'nde reddedilmiştir.
E) Amasya Genelgesi manda fikrini benimsemiş, Sivas Kongresi ise daha sonra bu kararı geri çekmiştir.
Cevabı göster
Cevap: B) Manda ve himaye fikri ilk kez Erzurum Kongresi'nde gündeme gelmiş, kesin ret ise Sivas Kongresi'nde gerçekleşmiştir.
Manda ve himaye konusu Amasya Genelgesi'nde yer almaz. Bu fikir ilk kez Erzurum Kongresi'nde gündeme gelmiş, kesin ve kapsamlı ret ise Sivas Kongresi kararlarıyla ortaya konmuştur.
Soru 8
Amasya Genelgesi'nde alınan kararlar arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaktadır?
A) İstanbul Hükümeti ile ortak bir kabine oluşturulması kararı
B) Saltanatın kaldırılarak yerine cumhuriyetin ilan edilmesi kararı
C) Osmanlı'nın barış görüşmelerine katılım koşullarının belirlenmesi
D) Bütün Müdafaa-i Hukuk cemiyetlerinin derhal feshedilmesi kararı
E) Her türlü etkiden uzak milli bir kurulun oluşturulması kararı
Cevabı göster
Cevap: E) Her türlü etkiden uzak milli bir kurulun oluşturulması kararı
Amasya Genelgesi; milletin azim ve kararıyla kurtuluş, milli bir kongre toplanması ve her türlü etkiden uzak milli bir kurulun (Heyet-i Temsiliye) oluşturulması kararlarını içermektedir.
Soru 9
Amasya Genelgesi'nin hazırlandığı yer ve yayımlandığı tarih aşağıdakilerden hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir?
A) Saraydüzü Kışlası — 21-22 Haziran 1919
B) Sivas Valilik Konağı — 4 Eylül 1919
C) İstanbul Harbiye Nezareti — 19 Mayıs 1919
D) Erzurum Mektebi binası — 23 Temmuz 1919
E) Ankara Hacıbayram civarı — 23 Nisan 1920
Cevabı göster
Cevap: A) Saraydüzü Kışlası — 21-22 Haziran 1919
Amasya Genelgesi, Saraydüzü Kışlası'nda hazırlanmış ve 21-22 Haziran 1919'da yayımlanmıştır.
Soru 10
Amasya Genelgesi'nde İstanbul Hükümeti'nin sorumluluğunu yerine getirememesinin vurgulanması hangi açıdan önemlidir?
A) Yeni bir Osmanlı hükümetinin kurulmasını resmen talep etmesi bakımından
B) İstanbul Hükümeti'ni ilk kez eleştirip onu aşmanın gerekçesini oluşturması bakımından
C) İstanbul'un işgal altında olduğunu ilk kez resmen halka duyurması bakımından
D) Ulema sınıfının hükümet üzerindeki ağırlığını açıkça kınaması bakımından
E) Müttefik devletlerin barış koşullarının reddedildiğini dünyaya ilan etmesi bakımından
Cevabı göster
Cevap: B) İstanbul Hükümeti'ni ilk kez eleştirip onu aşmanın gerekçesini oluşturması bakımından
Bu madde, Milli Mücadele tarihinde İstanbul Hükümeti'nin resmî bir belgede ilk kez sorgulandığı andır; aynı zamanda hükümetin yetersizliği gerekçesiyle aşılabileceğinin meşruiyet zeminini hazırlamıştır.
Soru 11
Amasya Genelgesi'nin 1919'da yayımlanmasını doğrudan zorunlu kılan temel etken aşağıdakilerden hangisidir?
A) Osmanlı Devleti'nin Birinci Dünya Savaşı'na girmesi
B) İstanbul'da kurulan Damat Ferit Paşa hükümetinin Ankara'yı kapatması
C) Mondros Ateşkesi'yle başlayan işgallerin vatanı tehlikeye atması
D) Temsil Heyeti'nin ülke genelinde örgütlenmeyi tamamlaması
E) Wilson İlkeleri'nin Osmanlı'ya olumlu uygulanacağı beklentisinin sona ermesi
Cevabı göster
Cevap: C) Mondros Ateşkesi'yle başlayan işgallerin vatanı tehlikeye atması
Mondros Mütarekesi (30 Ekim 1918) sonrasında başlayan Anadolu işgalleri, vatanın bütünlüğünü tehdit etmiş ve bu tehlikeye karşı Amasya Genelgesi'nin yayımlanması zorunlu hale gelmiştir.
Soru 12
Türk Kurtuluş Savaşı'nın amacını, gerekçesini, yöntemini ve programını ilk kez ortaya koyan belge hangisidir?
A) Sivas Kongresi Beyannamesi
B) Misak-ı Milli
C) Erzurum Kongresi Kararları
D) Amasya Genelgesi
E) Amasya Görüşmeleri Protokolü
Cevabı göster
Cevap: D) Amasya Genelgesi
Amasya Genelgesi (Haziran 1919), Kurtuluş Savaşı'nın amaç, gerekçe, yöntem ve programını sistematik biçimde ilk ortaya koyan belgedir.
Soru 13
'Vatanın bütünlüğü ve milletin bağımsızlığı tehlikededir' ifadesinin ilk kez yer aldığı Türk Kurtuluş Savaşı belgesi hangisidir?
A) Erzurum Kongresi Beyannamesi
B) Misak-ı Milli
C) Sivas Kongresi Kararları
D) Amasya Görüşmeleri Protokolü
E) Amasya Genelgesi
Cevabı göster
Cevap: E) Amasya Genelgesi
Bu vurgu, Milli Mücadele'nin gerekçesini oluşturmakta olup ilk kez Amasya Genelgesi'nde (Haziran 1919) yer almıştır.
Soru 14
Aşağıdakilerden hangisi Amasya Genelgesi'nde yer almayan bir karardır?
A) Mebusan Meclisi'nin açılması
B) Sivas'ta milli bir kongre toplanması
C) Vatanın bütünlüğü ve milletin bağımsızlığının tehlikede olduğunun ilan edilmesi
D) Milletin azim ve kararıyla kurtuluşun sağlanması
E) Her türlü etkiden uzak milli bir kurulun oluşturulması
Cevabı göster
Cevap: A) Mebusan Meclisi'nin açılması
Mebusan Meclisi'nin açılması kararı Amasya Genelgesi'nde yer almaz; bu karar Erzurum Kongresi'nde alınmış, Sivas Kongresi ve Amasya Görüşmeleri'nde de tekrarlanmıştır.
Soru 15
Geçici hükümet kurulması fikrini ilk kez dile getiren belge veya kongre hangisidir?
A) Amasya Genelgesi
B) Sivas Kongresi
C) Erzurum Kongresi
D) Amasya Görüşmeleri
E) Misak-ı Milli
Cevabı göster
Cevap: C) Erzurum Kongresi
Geçici hükümet kurulması fikri Amasya Genelgesi'nde yer almaz; bu fikir ilk kez Erzurum Kongresi'nde dile getirilmiştir.