Zamir (adıl): kişi, işaret, belgisiz, soru, dönüşlülük ve ilgi zamirleri Soruları
KPSS Türkçe · 19 özgün soru · açıklamalı çözümler
Zamir (adıl): kişi, işaret, belgisiz, soru, dönüşlülük ve ilgi zamirleri — Konu Özeti
KPSS Türkçe kapsamında Zamir (adıl): kişi, işaret, belgisiz, soru, dönüşlülük ve ilgi zamirleri konusunda bilmen gereken 19 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
İşaret (gösterme) zamirleri varlıkların yerini işaret yoluyla tutar; bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar, öteki, beriki ve burası/şurası/orası gibi sözcüklerdir ve ad çekim eklerini alabilir.
'Bu', 'şu', 'o' sözcükleri ismin yerini tuttuğunda işaret zamiri, bir ismin önünde gelip onu nitelendirdiğinde işaret sıfatı olur.
Zamir türü belirleme sorularında bir metindeki sözcüklerin hangi zamir türü olduğu sorulur; temel tuzak belgisiz/işaret sıfatı ile zamirin ve iyelik ekiyle ek hâlindeki zamirin karıştırılmasıdır.
İlgi zamiri '-ki' ile kurulan 'benimki', 'seninki' gibi sözcükler kişi zamiri (benim/senin) ile ilgi zamiri (-ki) bileşiminden oluşur.
Kişi (şahıs) zamirleri insan adlarının yerini tutar ve ben, sen, o, biz, siz, onlar sözcüklerinden oluşur.
Soru zamirleri 'Kime?, Kimde?, Neye?, Nereye?, Nerede?, Hangisine?' gibi biçimlerde dolaylı tümlecin bulunmasını sağlayan sorular oluşturur.
Soru zamirleri ismin yerini soru yoluyla tutan ve cevabı isim ya da zamir olan sözcüklerdir; kim, ne, hangisi, kaçı, nereye, neresi gibi sözcükler ad çekim eki alarak kullanılır.
ÖSYM 'ek hâlinde zamir' dediğinde ilgi zamiri (-ki) ve iyelik zamiri aranır; yalnızca 'zamir' dediğinde sözcük hâlindeki zamirler aranır.
Zamirler isim ya da isim görevinde kullanılmadıkça tamlama unsuru (tamlayan/tamlanan) olamaz; 'herkes', 'kendine' gibi zamirler tamlama kuramaz.
'O' ve 'onlar' sözcükleri insan ismi yerine geçtiğinde kişi zamiri, insan dışı varlıkların yerine geçtiğinde işaret zamiri olur.
Belgisiz (belirsizlik) zamirleri belirsiz varlıkların yerini tutar; birisi, kimse, hiçbiri, birkaçı, birçoğu, birazı, şey gibi sözcüklerdir.
'Kendi' sözcüğü hem kişi zamiri hem de dönüşlülük zamiri işlevinde kullanılabilir; cümledeki işlevine göre sınıflandırılır ve bazı kaynaklarda kişi zamiri olarak da kabul edilir.
Soru zamiri ile soru sıfatının farkı, sıfatın arkasında bir isim bulunması; soru sıfatı 'hangi?' sorusunu yanıtlayıp adı belirten sözcüktür.
Zamir (adıl), isim olmadığı hâlde ismin yerini tutan ve bütün ad çekimi eklerini alabilen sözcük türüdür.
Birinci kişi anlatımda 'ben/biz', üçüncü kişi anlatımda 'o/onlar' zamirleri esas alınır; anlatıcının kişisi kullanılan zamire göre belirlenir.
'Ne' sözcüğü ismin yerine geçerse soru zamiri, ismin önünde gelirse soru sıfatı, fiilin önünde gelip neden-niçin anlamı taşırsa soru zarfı olur.
'Kimi' sözcüğü tek başına ismin yerini tuttuğunda belgisiz zamir, kendinden sonra bir isim geldiğinde belgisiz sıfat olur.
Zamirler sözcük hâlindeki zamirler (kişi/şahıs, dönüşlülük, işaret, belgisiz, soru) ve ek hâlindeki zamirler (iyelik zamiri, ilgi zamiri -ki) olmak üzere iki ana gruba ayrılır.
Dönüşlülük zamiri 'kendi', eylemin özne tarafından yapıldığını vurgular ve kendim, kendin, kendisi, kendimiz, kendiniz, kendileri biçiminde çekimlenir.
Örnek Sorular
Soru 1
Aşağıdaki sözcüklerden hangisi belgisiz zamir değildir?
A) burası
B) birçoğu
C) kimse
D) birkaçı
E) birazı
Cevabı göster
Cevap: A) burası
'Burası' bir işaret zamiridir; belgisiz zamir değildir. Birkaçı, birçoğu, kimse, birazı ise belgisiz zamirlerin tipik örneklerindendir.
Soru 2
Kişi (şahıs) zamirlerine ilişkin aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) Kişi zamirleri yalnızca insan adlarının yerini tutar.
B) Ben, sen, o, biz, siz, onlar kişi zamirleri arasında sayılır.
C) Kişi zamirleri tekil ve çoğul biçimlere sahiptir.
D) Kişi zamirlerine 'bu, şu, o, bunlar, şunlar' da dahildir.
E) Kişi zamirleri cümlede özne ya da nesne görevinde kullanılabilir.
Cevabı göster
Cevap: D) Kişi zamirlerine 'bu, şu, o, bunlar, şunlar' da dahildir.
'Bu, şu, bunlar, şunlar' işaret zamirleridir; kişi zamirleri yalnızca ben, sen, o, biz, siz, onlar sözcüklerinden oluşur.
Soru 3
'Kendi' sözcüğüyle ilgili aşağıdaki açıklamalardan hangisi doğrudur?
A) Yalnızca dönüşlülük zamiri olarak kullanılır.
B) Kişi zamiri işlevini üstlenemeyen bir sözcüktür.
C) Cümledeki işlevine göre kişi ya da dönüşlülük zamiri olur.
D) Belgisiz zamir kategorisinde değerlendirilir.
E) Çok işlevli olduğundan işaret zamiri de olabilir.
Cevabı göster
Cevap: C) Cümledeki işlevine göre kişi ya da dönüşlülük zamiri olur.
'Kendi' tek bir türe bağlı değildir; cümledeki işlevine göre kişi zamiri ya da dönüşlülük zamiri olarak değerlendirilir. İşaret ya da belgisiz zamir işlevi taşımaz.
Soru 4
'Herkes' ve 'kendine' gibi zamirlerin tamlama unsuru olup olamayacağına ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Bu zamirler, tamlayan konumunda tamlama kurabilir.
B) Bu zamirler, tamlanan konumunda tamlama kurabilir.
C) Bu zamirler hem tamlayan hem tamlanan olarak tamlama kurabilir.
D) Bu zamirler isim ya da isim görevinde kullanılmadıkça tamlama kuramaz.
E) Bu zamirler yalnızca sıfat tamlamalarında kullanılabilir.
Cevabı göster
Cevap: D) Bu zamirler isim ya da isim görevinde kullanılmadıkça tamlama kuramaz.
Zamirler isim ya da isim görevinde kullanılmadıkça tamlama unsuru olamaz; 'herkes', 'kendine' gibi zamirler bu kurala göre tamlama kuramaz.
Soru 5
Bir metinde anlatıcının birinci kişi mi yoksa üçüncü kişi mi olduğunu belirlemede aşağıdakilerden hangisi esas alınır?
A) Metinde 'sen/siz' zamirlerinin geçip geçmediği
B) Metinde 'kim, ne' gibi soru zamirlerinin kullanılıp kullanılmadığı
C) Metinde 'bu, şu, o' gibi işaret zamirlerinin sıklığı
D) Metinde belgisiz zamirlerin çoğulluğu
E) Metinde 'ben/biz' ya da 'o/onlar' zamirlerinin kullanılması
Cevabı göster
Cevap: E) Metinde 'ben/biz' ya da 'o/onlar' zamirlerinin kullanılması
Birinci kişi anlatımda 'ben/biz', üçüncü kişi anlatımda 'o/onlar' zamirleri kullanılır; anlatıcının kişisi bu zamirlere göre belirlenir.
Soru 6
Aşağıdakilerin hangisinde zamirlerin iki ana grubuna ilişkin bilgi doğru ve eksiksiz verilmiştir?
A) Sözcük hâlindeki zamirler (kişi, dönüşlülük, işaret, belgisiz, soru) ve ek hâlindeki zamirler (iyelik zamiri, ilgi zamiri -ki).
B) Sözcük hâlindeki zamirler (kişi, işaret, soru) ve yapım eki hâlindeki zamirler (iyelik, ilgi).
C) Tek heceli zamirler (ben, sen, o) ve çok heceli zamirler (herkes, birisi, kendisi).
D) Kişi zamirleri ve kişi dışı zamirler olmak üzere iki gruba ayrılır.
Cevap: A) Sözcük hâlindeki zamirler (kişi, dönüşlülük, işaret, belgisiz, soru) ve ek hâlindeki zamirler (iyelik zamiri, ilgi zamiri -ki).
Zamirler sözcük hâlindeki zamirler (kişi/şahıs, dönüşlülük, işaret, belgisiz, soru) ve ek hâlindeki zamirler (iyelik zamiri, ilgi zamiri -ki) olmak üzere iki ana gruba ayrılır.
Soru 7
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'o' sözcüğü kişi zamiri olarak kullanılmıştır?
A) O dağlar çok yüksektir.
B) O, bu şehrin en başarılı öğretmeniydi.
C) Salondaki çiçekler solmuş; o artık güzel görünmüyor.
D) O kitabı okumak istiyorum.
E) O araba çok hızlı gidiyordu.
Cevabı göster
Cevap: B) O, bu şehrin en başarılı öğretmeniydi.
'O, bu şehrin en başarılı öğretmeniydi.' cümlesinde 'o', bir insan (öğretmen) adının yerini tuttuğu için kişi zamiridir.
Soru 8
Soru zamiri için aşağıdakilerden hangisi doğru bir tanım ve örnek içermektedir?
A) Varlıkları işaret yoluyla gösteren sözcüklerdir; bu, şu, o bunlara örnektir.
B) Belirsiz varlıkların yerini tutan sözcüklerdir; birisi, kimse bunlara örnektir.
C) Bilinmeyen bir adın yerini tutan sözcüklerdir; kim, ne, hangisi bunlara örnektir.
D) Eylemin özne tarafından yapıldığını vurgulayan sözcüklerdir; kendi buna örnektir.
E) Ad çekim eki almayan, yalnızca yalın hâlde kullanılan sözcüklerdir; neden buna örnektir.
Cevabı göster
Cevap: C) Bilinmeyen bir adın yerini tutan sözcüklerdir; kim, ne, hangisi bunlara örnektir.
Soru zamiri, bilinmeyen bir adın yerini tutan ve yanıtı isim ya da zamir olan sözcüktür; kim, ne, hangisi, kaçı, neresi gibi örnekler ad çekim eki de alabilir.
Soru 9
Aşağıdakilerden hangisi bir işaret zamiri değildir?
A) burası
B) öteki
C) beriki
D) şunlar
E) birisi
Cevabı göster
Cevap: E) birisi
'Birisi' belgisiz bir zamirdir; işaret zamiri değildir. İşaret zamirleri arasında bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar, öteki, beriki, burası, şurası, orası yer alır.
Soru 10
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük işaret zamiri olarak kullanılmıştır?
(Altı çizili sözcük her cümlede ilk sözcüktür.)
A) Bunu çok beğendim.
B) Şu kalem masanın üstündeydi.
C) Bu kitabı sana verdim.
D) Bu eve taşınmak istiyorum.
E) Şu öğrenci dersten geç kaldı.
Cevabı göster
Cevap: A) Bunu çok beğendim.
'Bunu çok beğendim.' cümlesinde altı çizili 'Bunu' sözcüğü, ardından bir isim gelmeden bir varlığın yerini tuttuğu için işaret zamiridir.
Soru 11
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük soru zamiri olarak kullanılmıştır?
(Altı çizili sözcük ilk sözcüktür.)
A) Hangi kitabı okumak istersin?
B) Ne istediğini söyle.
C) Hangi öğrenci ödül aldı?
D) Ne renk elbise giyeceksin?
E) Ne iş yapıyorsun?
Cevabı göster
Cevap: B) Ne istediğini söyle.
'Ne istediğini söyle.' cümlesinde 'ne', arkasında bir isim bulunmadan ismin yerini tuttuğu için soru zamiridir.
Soru 12
'Benimki' ve 'seninki' sözcüklerinin yapısı aşağıdakilerden hangisinde doğru biçimde açıklanmıştır?
A) İyelik zamiri + belirtme durum eki
B) Kişi zamiri + iyelik eki
C) İlgi zamiri + kişi eki
D) Belgisiz zamir + yapım eki
E) Kişi zamiri + ilgi zamiri -ki
Cevabı göster
Cevap: E) Kişi zamiri + ilgi zamiri -ki
'Benimki' sözcüğü 'benim' kişi zamiri ile -ki ilgi zamirinin, 'seninki' ise 'senin' kişi zamiri ile -ki ilgi zamirinin birleşmesinden oluşan yapılardır.
Soru 13
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'kimi' sözcüğü belgisiz zamir olarak kullanılmıştır?
A) Sınava girenlerden kimi rahatladı.
B) Kimi arkadaşlar geç geldi.
C) Kimi öğrenciler sınava girmedi.
D) Kimi kitaplar raftan düştü.
E) Kimi sanatçılar sahneye çıkmadı.
Cevabı göster
Cevap: A) Sınava girenlerden kimi rahatladı.
'Sınava girenlerden kimi rahatladı.' cümlesinde 'kimi' arkasında isim bulunmadan tek başına 'bir bölümü' anlamıyla ismin yerini tuttuğu için belgisiz zamirdir.
Soru 14
Dönüşlülük zamiri 'kendi' ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) 'Kendi' eylemin özne tarafından yapıldığını vurgular.
B) 'Kendi' sözcüğü kendim, kendin, kendisi, kendimiz, kendiniz, kendileri biçiminde çekimlenir.
C) 'Kendi' yalnızca üçüncü tekil kişi için kullanılır, diğer kişilerde çekimi yoktur.
D) 'Kendi' hem tekil hem çoğul kişilerle çekimlenerek kullanılabilir.
E) 'Kendi'nin çekimlenmiş biçimleri ad çekim eklerini de alabilir.
Cevabı göster
Cevap: C) 'Kendi' yalnızca üçüncü tekil kişi için kullanılır, diğer kişilerde çekimi yoktur.
'Kendi' yalnızca üçüncü tekil kişiye özgü değildir; kendim (1. tekil), kendin (2. tekil), kendisi (3. tekil), kendimiz (1. çoğul), kendiniz (2. çoğul), kendileri (3. çoğul) biçiminde bütün kişilerle çekimlenir.
Soru 15
'Ne' sözcüğünün hangi sözcük türü olduğunu belirleyen temel ölçüt aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) Özne görevindeyse zamir, nesne görevindeyse sıfat olarak değerlendirilir.
B) İsmin yerine geçerse zamir, ismi belirtirse sıfat, fiile sorulursa zarf olur.
C) Tek başına kullanılırsa zarf, ek alırsa zamir olarak değerlendirilir.
D) Soru cümlesinde zamir, olumlu cümlede sıfat olarak değerlendirilir.
E) Çoğul eki alırsa zamir, almazsa zarf olarak değerlendirilir.
Cevabı göster
Cevap: B) İsmin yerine geçerse zamir, ismi belirtirse sıfat, fiile sorulursa zarf olur.
'Ne' ismin yerine geçerse soru zamiri, bir ismin önünde gelip onu nitelerse soru sıfatı, fiilin önünde neden-niçin anlamı taşırsa soru zarfı olur.