Kök ve gövde; isim kökü-fiil kökü ayrımı Soruları

KPSS Türkçe · 51 özgün soru · açıklamalı çözümler

Örnek Sorular

Soru 1

Kök, bir sözcüğün daha küçük parçalara ayrılamayan, anlamlı en küçük birimidir. Bu tanıma göre, aşağıdaki sözcüklerden hangisinin karşısında verilen kök doğru gösterilmiştir?

  1. A) gözlükçü sözcüğünün kökü 'gözlük'tür.
  2. B) kitaplık sözcüğünün kökü 'kitap'tır.
  3. C) susuzluk sözcüğünün kökü 'susuz'dur.
  4. D) yazıcı sözcüğünün kökü 'yazı'dır.
  5. E) başlangıç sözcüğünün kökü 'başla'dır.
Cevabı göster

Cevap: B) kitaplık sözcüğünün kökü 'kitap'tır.

Kök, ekler ayrıldıktan sonra geriye kalan, daha küçük anlamlı parçalara bölünemeyen en küçük birimdir.

Soru 2

İsim ve fiil kökleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

  1. A) Varlık bildiren kökler, isim köklerinin kapsamındadır.
  2. B) Yansıma kökler, isim köklerinin alt türlerinden biridir.
  3. C) Fiil kökleri, hareket ve oluş bildiren kökleri içerir.
  4. D) Bir kökün fiil kökü olduğu, '-mak/-mek' ekiyle anlaşılır.
  5. E) Nitelik bildiren kökler, isim kökü sayılmaz.
Cevabı göster

Cevap: E) Nitelik bildiren kökler, isim kökü sayılmaz.

İsim kökleri; varlık, nitelik, duygu, ilgi ve yansıma köklerini kapsar; dolayısıyla nitelik bildiren kökler de isim köküdür.

Soru 3

Aşağıdaki sözcüklerden hangisinin kökü isimdir?

  1. A) düşündü
  2. B) öğrendi
  3. C) söyledi
  4. D) yürüdü
  5. E) büyüdü
Cevabı göster

Cevap: C) söyledi

'Söyledi' sözcüğünün kökü isim olan 'söz'dür; 'söz' ismine '-le-' yapım eki getirilerek 'söyle-' fiil gövdesi türetilmiştir.

Soru 4

Aşağıdaki sözcüklerden hangisinin kökü isim değil, fiildir?

  1. A) deniz
  2. B) kaya
  3. C) taş
  4. D) duygu
  5. E) renk
Cevabı göster

Cevap: D) duygu

'Duygu' sözcüğünün kökü 'duy-' fiilidir; sözcük fiil kökünden yapım ekiyle türetilmiştir. Diğerleri (deniz, taş, kaya, renk) isim köklüdür.

Soru 5

Aşağıdaki sözcüklerin hangisi, görünüşte fiilimsi eki taşımasına karşın kalıplaşmış bir isim olarak değerlendirilir?

  1. A) koşarak
  2. B) okuyarak
  3. C) taşınan
  4. D) gelince
  5. E) yağış
Cevabı göster

Cevap: E) yağış

'Yağış' sözcüğü 'yağ-' fiiline '-ış' eki gelmiş gibi görünse de artık bir fiilimsi değil, sözlükselleşerek kalıcı bir varlık adına dönüşmüş kalıplaşmış bir isimdir.

Soru 6

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde tırnak içindeki fiil, bir yapım eki alarak oluştuğu için türemiş fiildir?

  1. A) Yorgun yolcular akşam olunca eve 'döndü'.
  2. B) Bahçedeki güller sabaha karşı birden 'açtı'.
  3. C) Uzun yürüyüşten sonra çocuk iyice 'susadı'.
  4. D) Komşular bayram sabahı birbirini 'gördü'.
  5. E) Ders bitince öğrenciler sınıftan 'çıktı'.
Cevabı göster

Cevap: C) Uzun yürüyüşten sonra çocuk iyice 'susadı'.

'Susadı' sözcüğü 'su' adına, addan eylem türeten '-sa-' yapım ekinin getirilmesiyle oluşan 'susa-' gövdesinden gelir; bu nedenle türemiş bir fiildir.

Soru 7

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi basit yapılıdır?

  1. A) kitaplık
  2. B) geldim
  3. C) sevgili
  4. D) gülümsemek
  5. E) yazarlık
Cevabı göster

Cevap: B) geldim

'Geldim' sözcüğü 'gel-' köküne yalnızca çekim ekleri (-di, -m) almış; yapım eki almamıştır. Bu nedenle basit yapılıdır.

Soru 8

Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde, aynı biçimin hem isim kökü hem de fiil kökü olarak kullanıldığı ve iki anlam arasında anlam bağı bulunmadığı sesteş kök örneği doğru verilmiştir?

  1. A) 'Sev' biçimi: sevgi (isim türevi) – sevmek (fiil)
  2. B) 'Kes' biçimi: kesici (isim türevi) – kesmek (fiil)
  3. C) 'Bil' biçimi: bilgi (isim türevi) – bilmek (fiil)
  4. D) 'Koş' biçimi: koşu (isim türevi) – koşmak (fiil)
  5. E) 'Gül' biçimi: çiçek türü (isim) – gülmek (fiil)
Cevabı göster

Cevap: E) 'Gül' biçimi: çiçek türü (isim) – gülmek (fiil)

'Gül' biçimi hem bir çiçek türünü karşılayan isim kökü hem de gülmek eylemini karşılayan fiil köküdür; bu iki anlam arasında herhangi bir anlam bağı yoktur. Bu durum sesteş kök tanımına uygundur.

Soru 9

Sesteş (eş sesli) köklerle ilgili aşağıdaki örneklerden hangisi yanlıştır?

  1. A) 'düş' sözcüğü 'rüya' anlamıyla isim, 'yukarıdan aşağı inmek' anlamıyla fiil kökü olur; iki anlam birbiriyle ilgisizdir.
  2. B) 'yüz' sözcüğü 'surat' anlamıyla isim, 'suda ilerlemek' anlamıyla fiil kökü olur; iki anlam birbiriyle ilgisizdir.
  3. C) 'gül' sözcüğü 'çiçek' anlamıyla isim, 'gülmek' anlamıyla fiil kökü olur; iki anlam birbiriyle ilgisizdir.
  4. D) 'kan' sözcüğü 'damardaki sıvı' anlamıyla isim, 'kanmak' anlamıyla fiil kökü olur; iki anlam birbiriyle ilgisizdir.
  5. E) 'güven' sözcüğü 'inanç' anlamıyla isim, 'güvenmek' anlamıyla fiil kökü olur; iki anlam birbiriyle ilgisizdir.
Cevabı göster

Cevap: E) 'güven' sözcüğü 'inanç' anlamıyla isim, 'güvenmek' anlamıyla fiil kökü olur; iki anlam birbiriyle ilgisizdir.

Sesteş kökte aynı biçim hem isim hem fiil kökü olur ama iki anlam arasında bağ yoktur.

Soru 10

İsim ve fiil köklerinin kapsamı bakımından aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

  1. A) Duygu bildiren kökler, isim kökü kapsamındadır.
  2. B) Yansıma kökler, fiil köklerinin alt türüdür.
  3. C) Nitelik bildiren kökler, fiil kökü sayılır.
  4. D) İsim kökleri, hareket ve oluş bildiren kökleri kapsar.
  5. E) Sesteş kökler, nitelik bildiren isim köklerinden oluşur.
Cevabı göster

Cevap: A) Duygu bildiren kökler, isim kökü kapsamındadır.

İsim kökleri; varlık, nitelik, duygu, ilgi ve yansıma köklerini kapsar; dolayısıyla duygu bildiren kökler isim köklerinin kapsamındadır.

Soru 11

Türkçede 'ortak kök' (kökteş kök) kavramı aşağıdakilerden hangisiyle tanımlanır?

  1. A) Fiil kökü olarak kullanılan ve yapım ekiyle isim türetilen köktür.
  2. B) Farklı sözcük ailelerine ait, anlam bağı olmayan eşsesli köktür.
  3. C) Hem isim hem fiil kökü olarak kullanılan, iki anlamı arasında anlam bağı bulunan köktür.
  4. D) İsim kökü olan ve kendisine fiilden isim eki getirilmiş türemiş biçimdir.
  5. E) Farklı dillerden gelen iki sözcüğün Türkçede ses bakımından çakışmasıyla oluşan yapıdır.
Cevabı göster

Cevap: C) Hem isim hem fiil kökü olarak kullanılan, iki anlamı arasında anlam bağı bulunan köktür.

Ortak (kökteş) kök, hem isim hem fiil kökü olarak kullanılan ve bu iki anlamı arasında anlam bağı bulunan köktür; barış, boya, güven, savaş bu türün örnekleridir.

Soru 12

Dil bilgisinde 'kök' kavramının tanımı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

  1. A) İki ya da daha fazla serbest biçimbirimin birleşmesiyle oluşan sözcük birimidir.
  2. B) Sözcüğe yeni anlam katan ve sözcüğü başka bir sözcük türüne dönüştüren birimdir.
  3. C) Sözcüğün anlamını değiştirmeksizin çekim eki alabildiği bölümüdür.
  4. D) Bir sözcüğün anlamlı olan en küçük parçası olup daha küçük anlamlı birimlere ayrılamaz.
  5. E) Sözcüğün fiil ya da isim olduğunu belirleyen ve cümledeki işlevini gösteren unsurdur.
Cevabı göster

Cevap: D) Bir sözcüğün anlamlı olan en küçük parçası olup daha küçük anlamlı birimlere ayrılamaz.

Kök, bir sözcüğün daha küçük anlamlı parçalara ayrılamayan en küçük anlamlı birimidir. Bu tanım 'kök' kavramının tam karşılığıdır.

Soru 13

'-mak/-mek' ekiyle yapılan testin, bir kökün fiil kökü olup olmadığını güvenilir biçimde göstermesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) '-mak/-mek' ekinin köke gelerek onu türemiş bir fiile dönüştürmesi
  2. B) '-mak/-mek' mastar ekinin eylem bildiren köklere özgü olması
  3. C) '-mak/-mek' ekinin isim köklerinden yeni isimler türetmesi
  4. D) '-mak/-mek' ekinin kökü sesteş veya kökteş olarak göstermesi
  5. E) '-mak/-mek' ekinin kökün anlamlı en küçük birim oluşunu belirlemesi
Cevabı göster

Cevap: B) '-mak/-mek' mastar ekinin eylem bildiren köklere özgü olması

mak-mek testi, '-mak/-mek' mastar (isim-fiil) ekinin yalnızca hareket/oluş bildiren eylem köklerine getirilebilmesine dayanır.

Soru 14

Bir kök, bir hareket ya da oluş değil; bir varlığı veya kavramı karşılıyorsa bu köke ne ad verilir?

  1. A) Fiil kökü
  2. B) İsim kökü
  3. C) Ortak (kökteş) kök
  4. D) Sesteş kök
  5. E) Türemiş gövde
Cevabı göster

Cevap: B) İsim kökü

Bir varlığı ya da kavramı karşılayan, hareket/oluş bildirmeyen kökler isim köküdür (ör. su, çiçek, göz). Hareket veya oluş bildiren kökler ise fiil köküdür.

Soru 15

Sesteş kökle ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

  1. A) Sesteş kökteki isim ve fiil anlamları arasında bir anlam ilgisi bulunmaz.
  2. B) Sesteş kökteki isim ve fiil anlamları ortak bir kaynaktan gelişmiştir.
  3. C) Sesteş kök, yalnızca isim ya da yalnızca fiil olarak kullanılır.
  4. D) Sesteş kök, bir yapım eki almış türemiş gövdedir.
  5. E) Sesteş kökler her zaman bir hareketi ya da oluşu bildirir.
Cevabı göster

Cevap: A) Sesteş kökteki isim ve fiil anlamları arasında bir anlam ilgisi bulunmaz.

Sesteş kök, aynı biçimin hem isim hem fiil olarak kullanıldığı ama bu anlamlar arasında anlam bağı bulunmadığı köktür; bu yüzden 'anlam ilgisi bulunmaz' bilgisi doğrudur.

Üye olmadan örnek testi aç → Ücretsiz hesap aç, Türkçe dahil tüm konulardan solo test çöz

Diğer KPSS Türkçe konuları