KPSS Türkçe · 23 özgün soru · açıklamalı çözümler
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde olumsuzluk 'değil' sözcüğüyle sağlanmıştır?
Cevap: A) Bu karar doğru değil.
'Bu karar doğru değil.' cümlesinde olumsuzluk ayrı bir 'değil' sözcüğüyle sağlanmıştır; diğer cümlelerde olumsuzluk sırasıyla -ma (uyuyamadım), -mıyor (istemiyor), 'yok' (para yok) ve -maz (kolay olmaz) unsurlarıyla…
"Sınıf ışıklı ve ferahtır." cümlesi, anlam ve yüklem türü bakımından nasıl nitelendirilebilir?
Cevap: A) Olumlu anlamlı isim cümlesi
Yüklem 'ferahtır' ek-fiil taşıyan isim soylu bir öğedir; bu yüzden cümle isim cümlesidir. Olumsuzluk unsuru bulunmaz, bir özelliğin var olduğu bildirilir; dolayısıyla cümle olumlu anlamlı isim cümlesidir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem fiil cümlesi oluşturur, ayrıca cümlede hem nesne hem de bir zarf tümleci bulunur?
Cevap: B) Öğrenci dün akşam ödevini dikkatle yaptı.
'Yaptı' çekimli fiil yüklemdir (fiil cümlesi); 'ödevini' belirtili nesnedir; 'dün akşam' zaman, 'dikkatle' durum zarfı tümlecidir — yüklemin fiil olması, nesnenin bulunması ve zarf tümlecinin bulunması koşulları aynı…
"Bahçedeki ağaç dal verdi." ve "Öğretmen sınıfta söz verdi." cümlelerinde 'verdi' yükleminin cümle türü bakımından nasıl değerlendirilmesi gerekir?
Cevap: E) Her iki cümle de fiil cümlesidir; yüklem her iki cümlede de fiildir.
Her iki cümlede de 'verdi' yüklemi 'vermek' fiilinin çekimidir; fiil cümlesi kurar.
Bir yüklemin fiil mi isim mi olduğunu belirlemek için kullanılan '-mak/-mek' getirilip getirilememesi testine göre hangi cümlenin yüklemi fiildir?
Cevap: B) Toplantı yeni sona erdi.
'Sona erdi' yüklemine '-mak/-mek' getirilebilir: 'sona ermek' anlamlıdır; dolayısıyla yüklem fiildir ve cümle fiil cümlesidir.
"Kitabı masaya bıraktım." cümlesinde, soru ya da özel bir pekiştirme amaçlı vurgu bulunmadığında en güçlü vurgu hangi ögededir?
Cevap: A) Yüklemin hemen önündeki öge
Türkçede özel bir soru ya da pekiştirme olmadığında en güçlü vurgu, yüklemin hemen önündeki ögede bulunur.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'var/varmak' kökenli yüklem, cümleyi fiil cümlesi yapmaktadır?
Cevap: D) Postacı az önce kapıya varmış.
'Postacı az önce kapıya varmış.' cümlesinde 'varmış' yüklemi 'bir yere ulaşmak' anlamındaki 'varmak' eyleminin çekimidir; bu nedenle cümle fiil cümlesidir.
Aşağıdakilerden hangisi iyi bir yazılı anlatımın öge dizilişine ilişkin temel ilkesini doğru biçimde yansıtmaktadır?
Cevap: C) Tekdüzelikten kaçınmak için devrik ve kurallı cümleler bir arada kullanılmalıdır.
İyi bir anlatımda tekdüzelikten kaçınmak için devrik ve kurallı cümleler bir arada kullanılır. Bu ilke, her iki cümle türünün de anlatım değerine katkı sağladığını ve birini tümüyle dışlamanın doğru olmadığını belirtir.
"Neden bir kez olsun beni düşünmediniz?" cümlesi, duyulan rahatsızlığın kime yöneltildiği bakımından aşağıdakilerden hangisiyle doğru nitelendirilir?
Cevap: E) Sitem cümlesidir; rahatsızlık doğrudan muhataba söylenir.
Rahatsızlık, ona yol açan muhataplara ('siz') doğrudan yöneltildiği için cümle sitem cümlesidir.
Aşağıdaki cümlelerden hangisi isim cümlesine örnek oluşturur?
Cevap: A) Karar vermek onun için zordu.
'Zordu' yüklemi, 'zor' sıfatına ek eylem ('-du') eklenerek oluşturulmuş isim soylu bir yüklemdir; dolayısıyla bu cümle isim cümlesidir.
"Arkadaşım bu sabah okula gelmedi." cümlesinin özelliklerini yüklemin türü, yeri ve anlamı bakımından doğru veren seçenek hangisidir?
Cevap: E) Kurallı, fiil yüklemli, olumsuzluk bildiren cümle
Yüklem 'gelmedi' çekimli bir fiildir (fiil yüklemli), -ma/-me olumsuzluk ekini taşır (olumsuzluk bildirir) ve cümlenin sonundadır (kurallı).
"Kardeşim bugün marketten ekmek aldı." cümlesinde standart Türkçe öge dizilişi esas alındığında hangi sıralama doğrudur?
Cevap: B) Özne – tümleçler – yüklem
Türkçede kurallı cümlenin standart öge dizilişi özne – tümleçler – yüklem biçimindedir; cümlede 'kardeşim' özne, 'bugün/marketten/ekmek' tümleçler, 'aldı' yüklemdir.
"Öğrenciler sabah erkenden okula geldiler." ve "Bu ormandaki ağaçlar çok yaşlıdır." cümlelerini yüklem türüne göre sınıflandırırsak aşağıdaki seçeneklerden hangisi doğrudur?
Cevap: D) Birincisi fiil, ikincisi isim cümlesidir.
'Öğrenciler ... okula geldiler.' cümlesinin yüklemi çekimli fiil ('geldiler') olduğundan fiil cümlesidir; 'Bu ormandaki ağaçlar çok yaşlıdır.' cümlesinin yüklemi ise ek eylem almış isim soylu sözcük ('yaşlıdır')…
Aşağıdaki cümlelerden hangisi hem olumsuz hem devrik hem de fiil cümlesi özelliklerini aynı anda taşımaktadır?
Cevap: A) Bugün tatile çıkmadı Ahmet.
'Bugün tatile çıkmadı Ahmet.' cümlesinde yüklem '-ma/-me' olumsuzluk ekini almış çekimli fiildir ('çıkmadı'); yüklem cümle sonunda değil, ortasında yer aldığından cümle devriktir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisi devrik cümle değildir?
Cevap: C) Sınava giren öğrenciler konuları tekrar etti.
'Sınava giren öğrenciler konuları tekrar etti.' cümlesinde yüklem ('tekrar etti') sondadır; bu, kurallı (düz) cümlenin özelliğidir. Diğer cümlelerde yüklem sonda değil, cümlenin başında ya da ortasında yer alır.