Ünsüz düşmesi ve ünsüz türemesi Soruları

KPSS Türkçe · 11 özgün soru · açıklamalı çözümler

Örnek Sorular

Soru 1

'Tıp' sözcüğü '-ı' iyelik ekini aldığında hangi biçime girer ve hangi ses olayı görülür?

  1. A) Tıbbı — ünsüz türemesi görülür.
  2. B) Tıpası — ünlü türemesi görülür.
  3. C) Tıpı — herhangi bir ses olayı görülmez.
  4. D) Tıpkı — ünsüz benzeşmesi görülür.
  5. E) Tıbı — ünsüz yumuşaması görülür.
Cevabı göster

Cevap: A) Tıbbı — ünsüz türemesi görülür.

'Tıp' sözcüğü ünlüyle başlayan ek aldığında son ses ikizleşerek 'tıbbı' biçimine girer; ikizleşme bir ünsüz türemesi örneğidir.

Soru 2

'Çocukluk' ve 'küçücük' sözcüklerindeki ses olayları için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A) 'Çocukluk'ta kök ünsüzü değişir, 'küçücük'te ise bir ses olayı görülmez.
  2. B) 'Çocukluk'ta bir ünsüz olayı yoktur, 'küçücük'te ise sondaki 'k' düşer.
  3. C) İki sözcükte de ek alınırken aynı türde ünsüz olayı gerçekleşir.
  4. D) 'Çocukluk'ta sondaki 'k' düşer, 'küçücük'te ise yeni bir ünlü türer.
  5. E) 'Çocukluk'ta ünsüz türemesi, 'küçücük'te ise ünsüz benzeşmesi görülür.
Cevabı göster

Cevap: B) 'Çocukluk'ta bir ünsüz olayı yoktur, 'küçücük'te ise sondaki 'k' düşer.

'-luk' eki 'çocuk' sözcüğüne gelirken ünsüzle ilgili bir düşme ya da türeme olmaz; buna karşın 'küçük' sözcüğü 'küçücük' biçiminde pekiştirilirken sondaki 'k' düştüğü için ünsüz düşmesi görülür.

Soru 3

Aşağıdaki tanımlardan hangisi ünsüz düşmesi olayını en uygun biçimde açıklar?

  1. A) Belirli eklerden önce sözcük sonundaki bir ünsüzün (çoğunlukla 'k') yitmesidir; ufak→ufacık örneğindeki gibi.
  2. B) Sözcük sonundaki 'p, ç, t, k' sesinin ünlü önünde yumuşamasıdır; kitap→kitabı örneğindeki gibi.
  3. C) Ünlüyle başlayan ek alan kimi sözcükte son sesin ikizleşmesidir; hak→hakkım örneğindeki gibi.
  4. D) İki ünlünün arasına kaynaştırma sesinin girmesidir; soba→sobayı örneğindeki gibi.
  5. E) Gövdedeki dar ünlünün vurgusuz hecede yitmesidir; burun→burnu örneğindeki gibi.
Cevabı göster

Cevap: A) Belirli eklerden önce sözcük sonundaki bir ünsüzün (çoğunlukla 'k') yitmesidir; ufak→ufacık örneğindeki gibi.

Ünsüz düşmesi; '-cık/-cik' ya da '-l/-la' gibi ekler getirildiğinde sözcük sonundaki bir ünsüzün (en sık 'k', kimi örnekte 'ş') yitmesidir. Ufak→ufacık ve seyrek→seyrel bunun tipik örnekleridir.

Soru 4

Aşağıdaki sözcüklerden hangisinde 'etmek' ya da 'olmak' yardımcı fiiliyle birleşme sonucunda ünsüz türemesi gerçekleşmiştir?

  1. A) Vadetmek
  2. B) Menetmek
  3. C) Defetmek
  4. D) Zannetmek
  5. E) Katetmek
Cevabı göster

Cevap: D) Zannetmek

'Zan+etmek→zannetmek' birleşiminde 'n' ünsüzü ikizleşerek ünsüz türemesi gerçekleşir.

Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi, sonuna 'etmek' geldiğinde ünsüz türemesi (ikizleşmesi) ya da ünsüz düşmesi yaşamadığı hâlde bitişik yazılan istisnai birleşik fiillerden biridir?

  1. A) Affetmek
  2. B) Zannetmek
  3. C) Hissetmek
  4. D) Halletmek
  5. E) Gasbetmek
Cevabı göster

Cevap: E) Gasbetmek

'Gasbetmek' (gasp+etmek), sonunda ünsüz ikizleşmesi (türemesi) ya da ünsüz düşmesi görülmeden bitişik yazılan istisnai birleşik fiillerden biridir.

Soru 6

Aşağıdaki tanımlardan hangisi ünsüz türemesi olayını doğru biçimde açıklar?

  1. A) Ünlü önünde kimi sözcüğün son sesinin ikizleşmesidir; af→affı örneğindeki gibi.
  2. B) Belirli ekten önce sözcük sonundaki 'k' sesinin yitmesidir; ufak→ufacık örneğindeki gibi.
  3. C) Ünlüyle biten köke ünsüzle başlayan ekte baş sesin ikizleşmesidir; ana→anne gibi.
  4. D) İki sözcük birleşirken baştaki ünsüzün düşmesidir; bu+gün→bugün örneğindeki gibi.
  5. E) Pekiştirilen sözcükte kök ortasındaki sesin yinelenmesidir; mosmor örneğindeki gibi.
Cevabı göster

Cevap: A) Ünlü önünde kimi sözcüğün son sesinin ikizleşmesidir; af→affı örneğindeki gibi.

Ünsüz türemesi; ünsüzle biten kimi sözcüğün ünlüyle başlayan ek alması ya da 'etmek/olmak' yardımcı fiiliyle birleşmesi sonucu son sesin ikizleşmesidir: af→affı, hak→hakkı, his→hissi gibi.

Soru 7

Aşağıdaki sözcüklerden hangisinde yan yana iki aynı ünsüz bulunmasına karşın ünsüz türemesi gerçekleşmemiştir?

  1. A) Affetmek
  2. B) Cennet
  3. C) Hissetmek
  4. D) Halletmek
  5. E) Zannetmek
Cevabı göster

Cevap: B) Cennet

'Cennet' sözcüğünde çift 'n' bulunur; ancak bu, ünsüz türemesi değil sözcüğün kökeninde zaten var olan yapısal çift ünsüzdür.

Soru 8

'Gülücük' ve 'öpücük' sözcüklerinde gerçekleşen ses olayı için doğru olan hangisidir?

  1. A) Her ikisinde ünlü türemesi olur; sözcüğe yeni bir ünlü eklenir.
  2. B) Her ikisinde ünsüz türemesi olur; son ünsüz ikizleşir.
  3. C) 'Gülücük'te ünsüz benzeşmesi, 'öpücük'te ünlü düşmesi olur.
  4. D) Her ikisinde 'ş' düşer, ünsüz düşmesi olur.
  5. E) Her ikisinde kök değişmez, ses olayı olmaz; yalnızca ek gelir.
Cevabı göster

Cevap: D) Her ikisinde 'ş' düşer, ünsüz düşmesi olur.

'Gülüş→gülücük' ve 'öpüş→öpücük' dönüşümlerinde köke '-cük' yapım eki gelirken 'ş' sesi düşmüştür; bu nedenle bu sözcüklerde ünsüz düşmesi görülür.

Soru 9

'Küçücük' sözcüğü 'küçük' sözcüğünden türetilirken hangi ses olayı gerçekleşir?

  1. A) Ünlü türemesi — sözcüğe yeni bir ünlü eklenir.
  2. B) Ünsüz türemesi — sözcük sonundaki ünsüz ikizleşir.
  3. C) Ünsüz düşmesi — '-cük' eki gelirken sondaki 'k' ünsüzü düşer.
  4. D) Ünsüz benzeşmesi — sözcük içindeki ünsüzler birbirine benzer.
  5. E) Ünlü düşmesi — sözcükteki bir ünlü ortadan kalkar.
Cevabı göster

Cevap: C) Ünsüz düşmesi — '-cük' eki gelirken sondaki 'k' ünsüzü düşer.

'Küçük' sözcüğüne '-cük' küçültme/sevgi eki getirilirken (küçük+cük) sözcük sonundaki 'k' ünsüzü düşer ve 'küçücük' biçimi oluşur; bu nedenle sözcükte ünsüz düşmesi gerçekleşir.

Soru 10

'Çıplak' sözcüğü 'çırılçıplak' biçimine gelirken hangi ses olayları birlikte görülür?

  1. A) Ünsüz düşmesi ve ünlü daralması birlikte gerçekleşir.
  2. B) Ünlü türemesi ile ünsüz benzeşmesi birlikte gerçekleşir.
  3. C) Ünlü türemesi ile ünsüz türemesi birlikte gerçekleşir.
  4. D) Ünlü düşmesi ile ünsüz benzeşmesi birlikte gerçekleşir.
  5. E) Ünsüz benzeşmesi ile ünlü değişimi birlikte gerçekleşir.
Cevabı göster

Cevap: C) Ünlü türemesi ile ünsüz türemesi birlikte gerçekleşir.

'Çıplak→çırılçıplak' dönüşümünde araya giren pekiştirme bölümünde hem türeyen bir ünlü hem de türeyen ünsüzler ('r', 'l') bulunur; bu nedenle sözcükte ünlü türemesi ile ünsüz türemesi birlikte görülür.

Soru 11

Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisinde verilen sözcük ile gerçekleşen ses olayı yanlış eşleştirilmiştir?

  1. A) Ufak→ufacık: ünsüz düşmesi
  2. B) His→hissetmek: ünsüz türemesi
  3. C) Biricik (bir+cik): ünlü türemesi
  4. D) Ak→ağarmak: ünsüz yumuşaması
  5. E) Küçük→küçücük: ünsüz türemesi
Cevabı göster

Cevap: E) Küçük→küçücük: ünsüz türemesi

'Küçük→küçücük' sözcüğünde 'k' ünsüzü düştüğünden bu bir ünsüz düşmesi örneğidir, ünsüz türemesi değildir. Diğer eşleştirmelerin tamamı doğrudur.

Üye olmadan örnek testi aç → Ücretsiz hesap aç, Türkçe dahil tüm konulardan solo test çöz

Diğer KPSS Türkçe konuları