KPSS Türkçe · 15 özgün soru · açıklamalı çözümler
Aşağıdaki kullanımların hangisinde ünlü düşmesi söz konusu değildir?
Cevap: A) burun buruna
İkileme yapısındaki sözcüklerde ikinci kelimenin dar ünlüsü düşmez; 'burun buruna' bir ikileme olduğu için dar ünlü korunur ve ünlü düşmesi yaşanmaz.
Aşağıdakilerden hangisi 'olmak/etmek' ile birleşik eylem oluştururken ünlü düşmesine uğramamıştır?
Cevap: B) yardım etmek (yardım+etmek)
'yardım' sözcüğü 'etmek' ile birleşirken ünlüsünü korur ve 'yardım etmek' biçiminde kalır; bu sözcük dar ünlüsünü düşüren örnekler arasında yer almaz.
Aşağıdaki birleşik çekimlerden hangisinde ek-fiil 'idi'nin ünlüsü düşerek kaynaşma gerçekleşmiştir?
Cevap: C) gelmişti
'gelmiş idi' birleşiminde 'idi'nin 'i' ünlüsü düşerek 'gelmişti' biçimi oluşmuştur; bu ek-fiil kaynaşmasında yaşanan ünlü düşmesidir.
Aşağıdaki birleşik sözcüklerden hangisi ünlü düşmesiyle oluşmamıştır?
Cevap: D) hanımeli (hanım+eli)
'hanımeli' birleşiminde ünlü düşmesi yaşanmaz; diğer seçenekler ünlü düşmesiyle oluşan sözcüklerdir.
İki heceli bir sözcükte ek alımına bağlı ünlü düşmesinin (orta hece düşmesinin) gerçekleşmesi için gereken temel koşul aşağıdakilerden hangisidir?
Cevap: E) Sözcüğün ikinci hecesinde dar ünlü bulunması ve ünlüyle başlayan ek alması
Ek alımına bağlı ünlü düşmesi; sözcüğün ikinci hecesinde dar ünlü bulunması VE ünlüyle başlayan bir ek alması koşullarının ikisi birlikte gerçekleştiğinde ortaya çıkar.
Aşağıdaki birleşik sözcüklerden hangisi, isim tamlamasından birleşik sözcüğe geçişte sondaki iyelik ekinin düşmesiyle oluşmuştur?
Cevap: A) Kadıköy
'Kadıköyü' isim tamlamasında sondaki iyelik eki (-ü) düşerek 'Kadıköy' biçimine geçmiştir; bu iyelik ekinin düşmesiyle oluşan birleşik sözcüğe örnektir (Bakırköyü→Bakırköy gibi).
Aşağıdaki cümlelerden hangisinde 'zehir' sözcüğünün iyelik ekli biçimi yanlış kullanılmıştır?
Cevap: B) Akrebin zehiri çok etkiliydi.
'zehir' sözcüğü ünlüyle başlayan ek aldığında orta hece ünlüsü düşerek 'zehri' biçimini alır; 'Akrebin zehiri' yazımında ünlü düşmesi uygulanmadığından 'zehiri' biçimi yanlıştır.
Şiirde ölçüyü korumak amacıyla bir ses düşürüldüğünde bu durum nasıl gösterilir?
Cevap: C) Düşen sesin yerine kesme işareti konur.
Şiirde ölçü veya söyleyiş gereği düşen sesler kesme işaretiyle gösterilir; 'Karac'oğlan, n'apsın' örneklerinde olduğu gibi.
'hız ile' ifadesinin birleşik yazım biçimi olan 'hızla'da hangi ses olayı gerçekleşmiştir?
Cevap: D) Ünlü düşmesi
'ile' sözcüğü '-la/-le' ekine dönüşürken ön ses ünlüsü 'i' düşmektedir; bu ünlü düşmesi olayıdır.
Aşağıdaki sözcüklerden hangisinde ünlü düşmesi gerçekleşmemiştir?
Cevap: E) denizi (deniz+i)
'deniz' sözcüğü ünlüyle başlayan ek aldığında orta hece ünlüsünü korur ve 'denizi' biçimine gelir; bu sözcükte ünlü düşmesi yoktur. İkinci hecesinde dar ünlü bulunması ünlü düşmesi için yeterli değildir.
'şehir' sözcüğü belirtme (-i) hâl ekini aldığında doğru yazımı aşağıdakilerden hangisidir?
Cevap: A) şehri
'şehir' sözcüğü ünlüyle başlayan ek aldığında orta hece ünlüsü düşerek 'şehri' biçimine gelir; bu nedenle belirtme hâli 'şehri' olarak yazılır. 'şehiri' yazımı ünlü düşmesi uygulanmadığı için yanlıştır.
'yeşil-er' biçiminden 'yeşermek' türetilirken hangi ses olayları bir arada gerçekleşmektedir?
Cevap: D) Ünlü düşmesi ve ünsüz düşmesi
'yeşil-er→yeşermek' türetiminde 'i' ünlüsünün düşmesi (ünlü düşmesi) ve 'l' ünsüzünün düşmesi (ünsüz düşmesi) bir arada gerçekleşir.
Aşağıdakilerden hangisi Türkçedeki temel ses olayları arasında sayılmaz?
Cevap: B) Ünlü kalınlaşması
Türkçedeki temel ses olayları ünlü düşmesi, ünlü daralması, ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi), ünsüz yumuşaması ve ünsüz türemesidir. 'Ünlü kalınlaşması' diye adlandırılan bir ses olayı bu sınıflandırmada yer almaz.
Aşağıdaki sözcüklerden hangisi ünlüyle başlayan çekim eki aldığında orta hece ünlüsünü DÜŞÜRMEZ?
Cevap: C) deniz
'deniz' sözcüğünün ikinci hecesinde dar ünlü bulunmakla birlikte orta hece ünlüsü düşmez; 'denizi' biçimi standart eklenme ile oluşur. Diğerleri (ağız, oğul, burun, fikir) orta hece ünlüsünü düşürür.
Aşağıdaki sözcüklerden hangisi yapım eki alırken iç ses (ünlü) düşmesine uğramıştır?
Cevap: E) yanlış (yanıl-ış)
'yanıl-ış' sözcüğünde yapım eki '-ış' eklendiğinde 'yanıl' kökündeki 'ı' ünlüsü düşerek 'yanlış' biçimi oluşmuştur; bu bir iç ses düşmesidir.