Ünlem: türleri ve işlevleri Soruları

KPSS Türkçe · 17 özgün soru · açıklamalı çözümler

Ünlem: türleri ve işlevleri — Konu Özeti

KPSS Türkçe kapsamında Ünlem: türleri ve işlevleri konusunda bilmen gereken 6 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.

Örnek Sorular

Soru 1

"Eyvah, aferin" gibi ünlem sözcüklerinde ve "sapsarı, yemyeşil" gibi pekiştirilmiş sözcüklerde vurgu hangi hecede bulunur?

  1. A) İlk hecede
  2. B) Orta hecede
  3. C) Vurgu bu sözcüklerde bulunmaz
  4. D) Son hecede
  5. E) Söyleme göre değişir
Cevabı göster

Cevap: A) İlk hecede

Pekiştirilmiş sözcüklerde ve ünlemlerde vurgu kurala aykırı biçimde ilk heceye kayar; örneğin 'eyvah', 'aferin', 'sapsarı' sözcüklerinde vurgu ilk hecededir.

Soru 2

'Ey insanoğlu!' ifadesinin duygu değil emir bildiren bir ünlem sayılmasının dilbilgisel açıklaması nedir?

  1. A) 'Ey' sözcüğü Türkçede çoğunlukla duygu bildiren bir ünlem olduğundan bu cümle duygusal bir tepkiyi ifade eder.
  2. B) Cümlede yüklem bulunmadığından herhangi bir anlam taşımaz ve ne duygu ne de emir bildirir.
  3. C) İfade, muhataba yönelik bir seslenme ve yönlendirme içerdiğinden ünlem sözcüğü burada emir/çağrı işleviyle kullanılmıştır.
  4. D) Ünlemler genellikle duygu bildirebileceğinden bu cümle aslında ünlem değil, soru cümlesi sayılır.
  5. E) Türkçede seslenme bildiren tüm sözcükler otomatik olarak duygu kategorisine girer; bu nedenle 'Ey insanoğlu!' da duygusaldır.
Cevabı göster

Cevap: C) İfade, muhataba yönelik bir seslenme ve yönlendirme içerdiğinden ünlem sözcüğü burada emir/çağrı işleviyle kullanılmıştır.

Ünlemler salt duygu bildirmekle sınırlı değildir; muhatabı çağırma veya yönlendirme içerdiğinde emir/çağrı işlevi kazanır.

Soru 3

Sevinme, kızma, korkma gibi duyguları anlatan; bir kişiye ya da varlığa seslenmeyi bildiren ya da doğadaki sesleri yansıtan sözcükler, aşağıdaki sözcük türlerinden hangisinin kapsamına girer?

  1. A) Edat
  2. B) Ünlem
  3. C) Bağlaç
  4. D) Zamir
  5. E) Zarf
Cevabı göster

Cevap: B) Ünlem

Duyguları anlatan, seslenmeyi bildiren ya da doğa seslerini yansıtan sözcükler ünlem (nida) türündendir; bu üç işlev ünlemin tanımlayıcı özellikleridir.

Soru 4

Bir ünlem sözcüğünün bildirebileceği anlam çiftini gösteren seçenek aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Duygu ve soru
  2. B) Emir ve soru
  3. C) Soru ve istek
  4. D) Duygu ve emir
  5. E) Soru ve seslenme
Cevabı göster

Cevap: D) Duygu ve emir

Ünlem sözcükleri hem duygu ('Tüh, yine geciktin!') hem de emir/çağrı ('Ey insanoğlu!') bildirebilir; soru bildirme ise ünlemin işlevi değildir. Bu nedenle 'duygu ve emir' çiftini veren seçenek doğrudur.

Soru 5

Yansıma ve ikileme yapılarının cümlede ünlem işleviyle kullanımına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

  1. A) 'Küt!' gibi yansıma sözcükleri, cümlede bağımsız bir ünlem olarak kullanılabilir.
  2. B) 'Tüh tüh!' gibi ikileme yapıları, duyguyu pekiştirerek ünlem görevini üstlenebilir.
  3. C) Bir ikileme yapısı, cümlede diğer ögelerden bağımsız biçimde ünlem işlevi görebilir.
  4. D) Yansıma yapıları yalnızca özne ya da nesne görevinde bulunur, bağımsız ünlem olamaz.
  5. E) Yansıma ve ikileme yapıları, duygu ya da ses aktarımı için cümleye bağımsız eklenebilir.
Cevabı göster

Cevap: D) Yansıma yapıları yalnızca özne ya da nesne görevinde bulunur, bağımsız ünlem olamaz.

Yansıma ve ikileme yapıları cümlede bağımsız ünlem görevinde kullanılabilir; 'yalnızca özne ya da nesne görevinde bulunur, bağımsız ünlem olamaz' diyen ifade bu olguyla çelişir ve aranan yanlış ifadedir.

Soru 6

"Ey insanoğlu!" örneğinde olduğu gibi, bir seslenmeyi ya da haykırışı bir bütün olarak bildiren ve birden çok sözcükten oluşan söz grubuna dilbilgisinde ne ad verilir?

  1. A) Eylem öbeği
  2. B) Sıfat öbeği
  3. C) Ad öbeği
  4. D) Belirteç öbeği
  5. E) Ünlem öbeği
Cevabı göster

Cevap: E) Ünlem öbeği

Bir seslenme ya da haykırışı bir bütün olarak bildiren çok sözcüklü yapıya ünlem öbeği denir; 'Ey insanoğlu!' bu yapının tipik örneğidir.

Soru 7

Bir Türkçe öğretmeni öğrencilerinden aşağıdaki metni incelemelerini istiyor: "Aman Tanrım! Neler oldu bize." Öğretmen, 'Aman Tanrım!' bölümünün sözdizimsel yapısını soruyor. Bu bölüm için en doğru nitelendirme hangisidir?

  1. A) Ünlem öbeği, çünkü birden çok sözcükten oluşup bir bütün olarak seslenme bildirir.
  2. B) Yansıma sözcüğü, çünkü doğadaki bir sesi olduğu gibi taklit ederek aktarmaktadır.
  3. C) Ünlem cümlesi, çünkü kendi içinde özne ve yüklemli tam bir yargı bildirmektedir.
  4. D) Bağlaç öbeği, çünkü iki ayrı yargıyı birbirine bağlama işlevi görmektedir.
  5. E) İkileme yapısı, çünkü aynı kökten gelen sözcüklerin tekrarından oluşmaktadır.
Cevabı göster

Cevap: A) Ünlem öbeği, çünkü birden çok sözcükten oluşup bir bütün olarak seslenme bildirir.

'Aman Tanrım!' birden fazla sözcükten (iki sözcük) oluşur ve bir bütün olarak ünlem anlamı taşır; bu yapı tam olarak ünlem öbeğinin tanımına karşılık gelir.

Soru 8

Aşağıdakilerden hangisi ünlemlerin kullanım amaçlarından biri değildir?

  1. A) Şaşma bildirme
  2. B) Uyarma amacı taşıma
  3. C) Seslenme işlevi görme
  4. D) Soru sorma
  5. E) Acıma ve üzülme duygusu aktarma
Cevabı göster

Cevap: D) Soru sorma

Ünlemler şaşma, uyarma, acıma, üzülme ve seslenme amaçlarıyla kullanılır; 'soru sorma' ünlemin değil, soru cümlesinin işlevidir.

Soru 9

Ünlem (nida) sözcükleri hakkındaki aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

  1. A) Sevinme ve coşma gibi duygular, ünlem sözcükleriyle aktarılabilir.
  2. B) Kızma ya da şaşma duygusunu dile getiren sözcükler de ünlem (nida) kapsamında değerlendirilir.
  3. C) Seslenme bildiren sözcükler ünlem kategorisine girer.
  4. D) Korkma ve acıma gibi duyguları aktaran sözcükler de ünlem (nida) grubuna dahil edilebilir.
  5. E) Doğa seslerini yansıtan sözcükler ünlem sayılamaz; bu sözcükler ayrı bir tür oluşturur.
Cevabı göster

Cevap: E) Doğa seslerini yansıtan sözcükler ünlem sayılamaz; bu sözcükler ayrı bir tür oluşturur.

Doğa seslerini yansıtan sözcükler de ünlem (nida) kapsamındadır; bu nedenle 'doğa seslerini yansıtan sözcükler ünlem sayılamaz; ayrı bir tür oluşturur' diyen ifade yanlıştır ve aranan seçenektir.

Soru 10

Aşağıdaki tanımların hangisi 'ünlem (nida)' kavramını doğru biçimde açıklar?

  1. A) Yalnızca doğadaki sesleri taklit etmekle görevli olan sözcüklerdir.
  2. B) Eylemi zaman, kişi ve kip bakımından çekime sokan sözcük türüdür.
  3. C) Duyguları anlatan; seslenme bildiren ya da doğa sesi yansıtan sözcüklerdir.
  4. D) İsmin yerini tutan ve ad çekim eklerini üzerine alan sözcüklerdir.
  5. E) Cümlede zarf işlevi görerek eylemin anlamını niteleyen sözcüklerdir.
Cevabı göster

Cevap: C) Duyguları anlatan; seslenme bildiren ya da doğa sesi yansıtan sözcüklerdir.

Ünlem (nida); sevinme, kızma, şaşma, korkma, acıma gibi duyguları anlatan; seslenmeleri bildiren ya da doğa seslerini yansıtan sözcük türüdür.

Soru 11

Ünlemler yalnızca duygu değil; uyarı, yönlendirme ya da emir de bildirebilir. Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlem, emir ya da yönlendirme işleviyle kullanılmıştır?

  1. A) Haydi, biraz daha hızlı yürü!
  2. B) Oh, sonunda işimiz bitti!
  3. C) Vah vah, ne kadar yazık olmuş!
  4. D) Eyvah, treni kaçırdık!
  5. E) Tüh, yine geç kaldın!
Cevabı göster

Cevap: A) Haydi, biraz daha hızlı yürü!

Ünlemler duygu bildirmenin yanında uyarı, yönlendirme ve emir de bildirebilir.

Soru 12

Ünlem öbeğiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

  1. A) Ünlem öbeği, birden fazla sözcüğün bir araya gelmesiyle oluşan bir söz grubudur.
  2. B) 'Ey insanoğlu!' yapısı, dilbilgisinde bir ünlem öbeği örneği olarak gösterilebilir.
  3. C) Ünlem öbeği, cümle içinde başka bir ögeye bağlanmadan bağımsız bir birim olarak yer alabilir.
  4. D) Ünlem öbeğinde anlamı yalnızca tek bir sözcük taşır, öteki sözcükler hiç katkı sağlamaz.
  5. E) Ünlem öbekleri, seslenme ve duygu ifadesi gibi işlevleri sözcük grubu düzeyinde gerçekleştirebilir.
Cevabı göster

Cevap: D) Ünlem öbeğinde anlamı yalnızca tek bir sözcük taşır, öteki sözcükler hiç katkı sağlamaz.

Ünlem öbeğinde sözcükler bir araya gelerek ünlem anlamını birlikte taşır; 'anlamı yalnızca tek bir sözcük taşır, öteki sözcükler hiç katkı sağlamaz' diyen ifade öbeğin çok sözcüklü yapısıyla çelişir ve aranan yanlış…

Soru 13

Bir öğrenci, aşağıdaki sözcükleri sınıflandırmak istiyor: 1. Çat! (bir nesnenin düşme sesi) 2. Ey! (birine seslenme) 3. Eyvah! (korku belirten söz) 4. Ve (bağlama edatı) 5. Ah! (acıma bildiren söz) Bu sözcüklerden hangisi ya da hangileri ünlem (nida) kategorisine girmez?

  1. A) Yalnızca 1
  2. B) Yalnızca 4
  3. C) 1 ve 3
  4. D) 2 ve 5
  5. E) 3 ve 4
Cevabı göster

Cevap: B) Yalnızca 4

Ünlem (nida); duygu anlatan, seslenme bildiren ya da doğa sesini yansıtan sözcükleri kapsar.

Soru 14

Ünlem cümlesi ve ünlemlerin işlevleri hakkındaki aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

  1. A) Hayranlık ya da coşku gibi yoğun duyguları dile getiren cümleler ünlem cümlesi kategorisine girer.
  2. B) Ünlemler bir kişiye ya da varlığa seslenme amacıyla da kullanılabilir; salt duyguyla sınırlı değildir.
  3. C) Ünlem cümleleri yalnızca sevinç bildirir; korku ya da şaşkınlık içerenler bu gruba girmez.
  4. D) Ünlemler acıma ya da üzülme amacını aktarmak için kullanılabilir; bu da işlevlerinden biridir.
  5. E) Uyarma işlevi de ünlemlerin gerçekleştirebileceği kullanım amaçları arasında yer alır.
Cevabı göster

Cevap: C) Ünlem cümleleri yalnızca sevinç bildirir; korku ya da şaşkınlık içerenler bu gruba girmez.

Ünlem cümleleri yalnızca sevinçle sınırlı değildir; korku, şaşkınlık, coşku ve hayranlık gibi duyguları aktaran cümleler de bu kategoriye girer.

Soru 15

Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde verilen yapı, cümlede bağımsız ünlem göreviyle kullanılmış bir yansıma ya da ikileme örneğidir?

  1. A) Kapı yavaşça kapandı.
  2. B) O an hiçbir şey söyleyemedim.
  3. C) Çocuklar güle oynaya koştu.
  4. D) Birden sessizlik çöktü üstümüze.
  5. E) Tüh tüh, ne kadar yazık!
Cevabı göster

Cevap: E) Tüh tüh, ne kadar yazık!

'Tüh tüh' bir ikileme olup cümlede bağımsız ünlem görevinde kullanılmıştır; 'Küt!' gibi yansıma sözcükler de bu şekilde kullanılabilir.

Üye olmadan örnek testi çöz → Ücretsiz hesap aç — Türkçe dahil tüm konularda sınırsız soru çöz

Diğer KPSS Türkçe konuları