Türkçenin ses sistemi ve ünlü uyumları (büyük ve küçük ünlü uyumu) Soruları

KPSS Türkçe · 26 özgün soru · açıklamalı çözümler

Örnek Sorular

Soru 1

Küçük ünlü uyumu, ünlülerin hangi niteliğini esas alır?

  1. A) Düzlük-yuvarlaklık (düz/yuvarlak) niteliğini
  2. B) Genişlik-darlık (geniş/dar) niteliğini
  3. C) Kalınlık-incelik (kalın/ince) niteliğini
  4. D) Tonluluk-tonsuzluk niteliğini
  5. E) Sözcükteki hece sayısını
Cevabı göster

Cevap: A) Düzlük-yuvarlaklık (düz/yuvarlak) niteliğini

Küçük ünlü uyumu, düzlük-yuvarlaklık uyumu olarak da bilinir; bir kelimedeki ünlülerin düz mü yoksa yuvarlak mı olduğunu esas alır.

Soru 2

Aşağıdaki ses olaylarından hangisi, sözcük sonundaki p/ç/t/k ünsüzlerinin ünlüyle başlayan ek aldığında b/c/d/ğ'ye dönüşmesini ifade eder?

  1. A) Ünlü daralması
  2. B) Ünsüz yumuşaması
  3. C) Ünsüz türemesi
  4. D) Kaynaştırma
  5. E) Ünsüz benzeşmesi
Cevabı göster

Cevap: B) Ünsüz yumuşaması

Sözcük sonundaki sert ünsüzlerin (p/ç/t/k) ünlüyle başlayan ek aldığında yumuşaması (b/c/d/ğ'ye dönüşmesi) ünsüz yumuşaması olarak adlandırılır.

Soru 3

'Grup', 'çöp', 'dört' sözcüklerine büyük ünlü uyumu açısından bakıldığında ne söylenebilir?

  1. A) Kalın ünlü içerdiklerinden büyük ünlü uyumuna uyarlar.
  2. B) İnce ünlü içerdiklerinden büyük ünlü uyumuna uyarlar.
  3. C) Yabancı kökenli olduklarından uyuma aykırı kabul edilirler.
  4. D) Tek heceli olduklarından büyük ünlü uyumu bu sözcüklerde aranmaz.
  5. E) Birleşik sözcük oldukları için değerlendirme dışı tutulurlar.
Cevabı göster

Cevap: D) Tek heceli olduklarından büyük ünlü uyumu bu sözcüklerde aranmaz.

Tek heceli sözcüklerde büyük ünlü uyumu aranmaz; grup, çöp, dört gibi sözcükler tek heceli olduğundan bu kural kapsamına girmez.

Soru 4

'Radyo' sözcüğünün küçük ünlü uyumuna uymamasının temel nedeni nedir?

  1. A) Sözcüğün iki heceli yapıda olması
  2. B) 'o' ünlüsünün ilk hece dışında yer alması
  3. C) İlk hecede kalın bir ünlü bulunması
  4. D) Sözcüğün büyük ünlü uyumunu da bozması
  5. E) Sözcüğün bir ünlüyle başlaması
Cevabı göster

Cevap: B) 'o' ünlüsünün ilk hece dışında yer alması

'Radyo' yabancı kökenlidir ve 'o' ünlüsü ilk hece dışında (ikinci hecede) bulunduğundan küçük ünlü uyumuna uymaz; geniş-yuvarlak ünlü yalnızca ilk hecede olabilir.

Soru 5

Türkçede uzun ünlü bulunmadığına göre, aşağıdaki sözcüklerden hangisinin yabancı kökenli olduğu bu kurala dayanarak açıklanabilir?

  1. A) kitap
  2. B) elma
  3. C) çiçek
  4. D) hâkim
  5. E) kapı
Cevabı göster

Cevap: D) hâkim

Türkçede uzun ünlü yoktur; 'hâkim' sözcüğündeki uzun â ünlüsü bu sözcüğün yabancı (Arapça) kökenli olduğunu gösterir.

Soru 6

'-yor' ekiyle ilgili olarak aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

  1. A) Hem büyük hem küçük ünlü uyumuna uyar.
  2. B) Büyük ünlü uyumunu bozar, küçük ünlü uyumunu ise korur.
  3. C) Ünlü uyumlarına aykırılık yalnız ünlüyle biten fiillere eklendiğinde görülür.
  4. D) Her iki uyuma da uymaz.
  5. E) Büyük ünlü uyumuna uyar, küçük ünlü uyumuna uymaz.
Cevabı göster

Cevap: D) Her iki uyuma da uymaz.

'-yor' sabit bir ektir; ince ünlülü gövdeye geldiğinde 'o' ünlüsü değişmediği için büyük ünlü uyumunu bozar (geliyor), düz ünlüden sonra yuvarlak 'o' getirdiği için de küçük ünlü uyumunu bozar (bitiyor).

Soru 7

Küçük ünlü uyumuna göre düz ünlülerden (a, e, ı, i) sonra hangi ünlüler gelebilir?

  1. A) Yalnızca geniş ünlüler (a, e, o, ö)
  2. B) Yalnızca yuvarlak ünlüler (o, ö, u, ü)
  3. C) Yalnızca düz ünlüler (a, e, ı, i)
  4. D) Hem düz hem dar-yuvarlak ünlüler
  5. E) Yalnızca kalın ünlüler (a, ı, o, u)
Cevabı göster

Cevap: C) Yalnızca düz ünlüler (a, e, ı, i)

Küçük ünlü uyumuna göre düz ünlülerden (a, e, ı, i) sonra yine düz ünlüler (a, e, ı, i) gelir; düz ünlüden sonra yuvarlak ünlü gelirse sözcük uyuma uymaz.

Soru 8

Türkçedeki sekiz ünlünün sınıflandırılmasında hangi ölçüt kullanılmaz?

  1. A) Kalınlık-incelik
  2. B) Düzlük-yuvarlaklık
  3. C) Genişlik-darlık
  4. D) Tonluluk-tonsuzluk
  5. E) Hepsinde kullanılır
Cevabı göster

Cevap: D) Tonluluk-tonsuzluk

Türkçedeki sekiz ünlü kalınlık-incelik, düzlük-yuvarlaklık ve genişlik-darlık ölçütlerine göre sınıflandırılır. Tonluluk-tonsuzluk ise ünsüzlerin sınıflandırılmasında kullanılan bir ölçüttür.

Soru 9

Aşağıdaki Türkçe kökenli sözcüklerden hangisi, tarihsel ses değişimi sonucunda büyük ünlü uyumuna aykırı duruma gelmiştir?

  1. A) kardeş
  2. B) çiçek
  3. C) yıldız
  4. D) toprak
  5. E) bulut
Cevabı göster

Cevap: A) kardeş

'Kardeş' eskiden 'karındaş (kardaş)' biçimindeyken bütün ünlüleri kalındı ve büyük ünlü uyumuna uyuyordu; tarihsel ses değişimiyle bugünkü hâline gelince kalın (a) ve ince (e) ünlüyü bir arada bulundurduğundan büyük…

Soru 10

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi Türkçe kökenli olmasına karşın küçük ünlü uyumuna uymaz?

  1. A) televizyon
  2. B) doktor
  3. C) karton
  4. D) armut
  5. E) kupon
Cevabı göster

Cevap: D) armut

'Armut' Türkçe kökenli olduğu hâlde küçük ünlü uyumuna uymayan sözcüklerden biridir. Diğerleri (televizyon, doktor, karton, kupon) yabancı kökenlidir.

Soru 11

Aşağıdaki sözcüklerden hangisinde büyük ünlü uyumu aranmaz?

  1. A) kelebek
  2. B) yapraklar
  3. C) güvercin
  4. D) pencere
  5. E) akşamüstü
Cevabı göster

Cevap: E) akşamüstü

'Akşamüstü' bir birleşik sözcüktür; birleşik sözcüklerde büyük ünlü uyumu aranmaz, bu nedenle uyuma aykırı görünse de normal kabul edilir.

Soru 12

'Tiyatro' sözcüğünün küçük ünlü uyumuna uymamasının nedeni, ünlü sıralaması (i-a-o) göz önüne alındığında aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Sözcüğün yabancı kökenli olması ve içinde yuvarlak ünlü bulundurması
  2. B) Düz ünlüden sonra yuvarlak ünlünün gelmesi
  3. C) İlk hecedeki ünlünün kalın, sonraki hecedeki ünlünün ince olması
  4. D) Sözcükte art arda iki yuvarlak ünlünün yer alması
  5. E) Sözcüğün tek heceden oluşması nedeniyle uyumun aranmaması
Cevabı göster

Cevap: B) Düz ünlüden sonra yuvarlak ünlünün gelmesi

'Tiyatro' sözcüğünde i (düz) - a (düz) - o (yuvarlak) sıralaması vardır; düz ünlüden sonra yuvarlak ünlü geldiğinden küçük ünlü uyumuna uymaz.

Soru 13

Küçük ünlü uyumuna göre yuvarlak ünlülerden (o, ö, u, ü) sonra hangi ünlüler gelebilir?

  1. A) Yine yuvarlak olan ünlüler (o, ö, u, ü) gelebilir
  2. B) Düz ve dar nitelikli ünlüler (ı, i) gelebilir
  3. C) Düz-geniş (a, e) veya dar-yuvarlak (u, ü) ünlüler gelebilir
  4. D) Kalın sıradaki bütün ünlüler (a, ı, o, u) gelebilir
  5. E) İnce sıradaki bütün ünlüler (e, i, ö, ü) gelebilir
Cevabı göster

Cevap: C) Düz-geniş (a, e) veya dar-yuvarlak (u, ü) ünlüler gelebilir

Küçük ünlü uyumuna göre yuvarlak ünlülerden (o, ö, u, ü) sonra düz-geniş (a, e) veya dar-yuvarlak (u, ü) ünlüler gelir. Geniş-yuvarlak ünlüler (o, ö) ise yalnızca ilk hecede bulunabilir.

Soru 14

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi hem büyük hem de küçük ünlü uyumuna uyar?

  1. A) sevda
  2. B) nihayet
  3. C) radyo
  4. D) tiyatro
  5. E) gecelik
Cevabı göster

Cevap: E) gecelik

'Gecelik' sözcüğünün ünlüleri (e-e-i) hem büyük hem küçük ünlü uyumuna uyar. 'Sevda' ve 'nihayet' yalnızca küçük ünlü uyumuna uyarken 'tiyatro' ve 'radyo' küçük ünlü uyumuna uymaz.

Soru 15

Küçük ünlü uyumunda değerlendirme nasıl yapılır?

  1. A) İlk hecedeki ünlüye bakılarak bütün sözcük için karar verilir.
  2. B) Sözcüğün son hecesindeki ünlü esas alınarak karar verilir.
  3. C) Çift sıradaki heceler birbiriyle karşılaştırılarak değerlendirilir.
  4. D) Her ünlü kendinden sonraki ünlüyle karşılaştırılır.
  5. E) İlk hece ile son hecedeki ünlüler birbiriyle karşılaştırılır.
Cevabı göster

Cevap: D) Her ünlü kendinden sonraki ünlüyle karşılaştırılır.

Büyük ünlü uyumunun aksine küçük ünlü uyumunda ilk hece esas alınmaz; her ünlü kendinden sonraki ünlüyle karşılaştırılarak değerlendirilir.

Üye olmadan örnek testi aç → Ücretsiz hesap aç, Türkçe dahil tüm konulardan solo test çöz

Diğer KPSS Türkçe konuları