Tırnak işareti, kesme işareti ve parantez kullanımı Soruları
KPSS Türkçe · 27 özgün soru · açıklamalı çözümler
Tırnak işareti, kesme işareti ve parantez kullanımı — Konu Özeti
KPSS Türkçe kapsamında Tırnak işareti, kesme işareti ve parantez kullanımı konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Tırnak işareti; doğrudan alıntılarda, özel olarak vurgulanmak istenen sözlerde ve eser/kitap/dergi adlarında kullanılır.
Cümlenin yapısıyla doğrudan ilgili olmayan, yardımcı/açıklayıcı nitelikteki sözler yay ayraç ( ) içinde verilir; parantez açıklama, kaynak gösterme ve kısaltma açıklamalarında kullanılır.
Belirli bir tarih bildirilmediğinde ay adlarına (ör. mayıs ayında) kesme işareti getirilmesi yanlıştır; bu durumda kesme kullanılmaz.
Başbakanlık, Rektörlük gibi sözcüklere ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde ses (ünsüz yumuşaması) değişimiyle Başbakanlığa, Rektörlüğe biçiminde yazılır ve kesme kullanılmaz.
Kesin bilinmeyen, şüpheyle karşılanan yer/tarih vb. durumlarda parantez içinde soru işareti (?) kullanılır (ör. 1978(?), Yunus Emre 1238(?)'de doğdu).
Kişi adlarına ve kişi adlarından sonra gelen saygı/unvan sözlerine (Bey, Hanım) getirilen ekler kesme işaretiyle ayrılır (ör. Serdar Bey'e, Ayşe Hanım'a).
Belli bir kanun, tüzük veya yönetmelik kastedilip büyük harfle yazıldığında bu sözcüklerin aldığı ekler kesme işaretiyle ayrılır (ör. Bu Kanun'un, Bu Yönetmelik'in).
Kısaltmalara getirilen ekler kesme işaretiyle ayrılır (ör. TDK'nin, TBMM'ye); ancak sonunda nokta veya üs işareti bulunan kısaltmalara gelen ekler kesmeyle ayrılmaz (ör. yy.ın, m²yi).
Başka bir kimseden veya yazıdan olduğu gibi aktarılan sözler tırnak işareti içine alınır (ör. Sana "Seni seviyorum." dedi.).
Cümle içinde kitap, yazı, makale adları ve başlıkları tırnak içine alınır.
Gazete, dergi yazılarını ve bölüm başlıklarını göstermek için tırnak kullanılabilir; kitap/dergi adlarında italik ya da tırnaktan biri tercih edilir, ikisi birlikte kullanılmaz.
Kesme işareti, eklerin asıl köke ait olduğunu göstererek anlam karışıklığını önler (ör. tava'nın / tavan'ın, kadı'nın, elmas'ı ayrımı).
Özel adlar için yay ayraç içinde açıklama (doğum-ölüm tarihi, soyadı vb.) yapıldığında kesme işareti yay ayraçtan önce kullanılır ve parantez içindeki bilgide kesme kullanılmaz (ör. Yunus Emre'nin (1240?-1320)).
Özel olarak belirtilmek veya vurgulanmak istenen sözler tırnak işareti içine alınır (ör. Yeni bir "barış taarruzu" başladı.).
Roman/eser adları tırnak ya da italikle gösterilir ve kesme işaretini tetiklemez; belirli tarih bildirmeyen ay adı kesme almaz; TBMM gibi kurum adı ek alınca kesme almaz (yaygın kesme işareti yanlış kullanım örüntüleri).
Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adlarına gelen ekleri ayırmak için kesme işareti konur (ör. 17 Aralık'a, 12 Temmuz 2010 Pazartesi'nin).
Ara söz ve ara cümleler iki virgül ya da iki kısa çizgi arasına alınır; yay ayraç (parantez) ara söz için değil yön veren/açıklayıcı söz içindir.
Özel adlara (kişi adı, soyadı, eser adı, yer adı) gelen iyelik, durum ve bildirme ekleri kesme işaretiyle ayrılır.
Bir ek veya harften sonra gelen ekleri ayırmak için kesme işareti konur (ör. A'dan Z'ye, -lık'la).
Ulama, bir sözcüğün sonundaki ünsüzün bir sonraki sözcüğün başındaki ünlüye bağlanarak okunmasıdır; arasında noktalama işareti bulunan sözcüklerde ulama yapılmaz.
Sayılara (rakamlara) getirilen ekler kesme işaretiyle ayrılır ve ek, sayının okunuşuna göre belirlenir (ör. 2015'te, 8'inci, 2'nci).
Doğrudan aktarılan konuşma cümlesinden önce iki nokta (:) konur, ardından tırnak işareti açılır.
Örnek Sorular
Soru 1
Kurum ve kuruluş adlarına ek getirilirken genellikle kesme işareti kullanılmaz. Bu kuralın istisnası olan ad hangisidir?
A) Avrupa Birliği
B) Bakanlar Kurulu
C) Türk Dil Kurumu
D) Millî Eğitim Bakanlığı
E) Devlet Planlama Teşkilatı
Cevabı göster
Cevap: A) Avrupa Birliği
Kurum/kuruluş adlarına ek getirilirken kesme işareti kullanılmaz; ancak 'Avrupa Birliği' bu kuralın istisnasıdır ve bu ada gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır.
Soru 2
Tırnak içine alınan bir söze çekim eki getirilmesiyle ilgili olarak, aşağıdaki cümlelerin hangisinde ekin yazımı doğrudur?
A) "Çalıkuşu"nu büyük bir keyifle okudum.
B) "Sefiller"'i raftan indirdim.
C) "Suç ve Ceza"'yı arkadaşıma verdim.
D) "Kürk Mantolu Madonna"'sını çok sevdim.
E) "Tutunamayanlar"'dan çok etkilendim.
Cevabı göster
Cevap: A) "Çalıkuşu"nu büyük bir keyifle okudum.
Tırnak içine alınan sözlerden sonra ek getirilirken kesme işareti kullanılmaz; ek doğrudan kapanış tırnağının ardından bitişik yazılır. "Çalıkuşu"nu yazımında ek kesmesiz olarak doğru biçimde getirilmiştir.
Soru 3
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde özel ada gelen ek, kesme işareti kullanılması gerekirken kullanılmadığı için yanlış yazılmıştır?
A) Rektörlüğe dilekçe verin.
B) Türk Dil Kurumuna başvurabilirsiniz.
C) Bakanlar Kurulunun kararı açıklandı.
D) Ankaranın nüfusu her yıl artmaktadır.
E) Bu kanunun maddesine dikkat edin.
Cevabı göster
Cevap: D) Ankaranın nüfusu her yıl artmaktadır.
Özel adlara (kişi, yer, eser adı vb.) gelen iyelik, durum ve bildirme ekleri kesme işaretiyle ayrılır.
Soru 4
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kesme işareti yanlış kullanılmıştır?
A) Mayıs'ında çiçekler açmaya başlar.
B) 17 Mayıs'ta toplantı yapılacak.
C) Temmuz ayında tatile çıktık.
D) 3 Eylül'de sınavlar başlıyor.
E) Kasım ayının sonlarında soğuklar bastırdı.
Cevabı göster
Cevap: A) Mayıs'ında çiçekler açmaya başlar.
Belirli bir tarih bildirilmediğinde (yani önünde rakam olmayan) ay adlarına kesme işareti getirilmez. 'Mayıs'ında' yazımı yanlıştır; doğrusu 'Mayısında' olmalıdır.
Soru 5
Bir metinde başka bir kaynaktan ya da kişiden olduğu gibi aktarılan sözler için hangi noktalama işareti kullanılır?
A) Kesme işareti
B) Yay ayraç
C) Tırnak işareti
D) Köşeli ayraç
E) Tek tırnak işareti
Cevabı göster
Cevap: C) Tırnak işareti
Başka bir kimseden veya yazıdan olduğu gibi aktarılan (doğrudan alıntılanan) sözler tırnak işareti içine alınır.
Soru 6
Tırnak işareti içinde aktarılan bir sözde yeniden tırnağa alınması gereken bir ifade varsa hangi işaret kullanılır?
A) Yay ayraç (parantez)
B) Köşeli ayraç
C) Çift tırnak işareti
D) Kesme işareti
E) Tek tırnak işareti
Cevabı göster
Cevap: E) Tek tırnak işareti
Tırnak içinde yer alan ve yeniden tırnağa alınması gereken sözler için tek tırnak işareti kullanılır. Bu, iç içe tırnak durumunu çözmek için başvurulan kuraldır.
Soru 7
Aşağıdaki cümlelerden hangisinde kesme işareti yanlış kullanılmıştır?
A) 17 Nisan'da yapılan toplantıda karar alındı.
B) Eylül'ünde festival düzenlendi.
C) TBMM'nin oturumu bugün başladı.
D) TDK'nin açıkladığı kurallar yürürlüğe girdi.
E) Serdar Bey'e dosyaları teslim ettik.
Cevabı göster
Cevap: B) Eylül'ünde festival düzenlendi.
Belirli bir tarih bildirmeyen ay adlarına kesme işareti getirilmez; doğru yazım 'Eylülünde' biçiminde bitişik olmalıdır.
Soru 8
Aşağıdaki kullanımların hangisinde kesme işareti kurala uygun biçimde kullanılmıştır?
A) Türk Dil Kurumu'na
B) Bakanlar Kurulu'nun
C) Sağlık Bakanlığı'ndan
D) Serdar Bey'e
E) Devlet Tiyatroları'na
Cevabı göster
Cevap: D) Serdar Bey'e
Kişi adlarına ve kişi adlarından sonra gelen saygı/unvan sözlerine (Bey, Hanım vb.) getirilen ekler kesme işaretiyle ayrılır. 'Serdar Bey'e' bu kuralın doğru uygulamasıdır.
Soru 9
"tava'nın" ile "tavan'ın" yazımındaki kesme işaretinin işlevi nedir?
A) Sözcüğün yabancı kökenli olduğunu okura sezdirmek için
B) Vurgulanmak istenen bir sözcüğü ayrıca belirtmek için
C) Kesin bilinmeyen bir tarihi okura işaret etmek için
D) Kısaltmayı yanındaki sözcüklerden ayırmak için
E) Ekin hangi köke ait olduğunu göstermek için
Cevabı göster
Cevap: E) Ekin hangi köke ait olduğunu göstermek için
Kesme işareti, ekin hangi köke ait olduğunu göstererek anlam karışıklığını önler. 'tava'nın' (tava + nın) ve 'tavan'ın' (tavan + ın) ayrımı bu işlevin somut örneğidir.
Soru 10
"Marmara Üniversitesi'ne" yazımında ekin belirlenişiyle ilgili aşağıdaki açıklamalardan hangisi doğrudur?
A) Ek, adın yazılışındaki son harfe bakılarak belirlenmiştir.
B) Ek, adın asıl söylenişine yani okunuşuna göre belirlenmiştir.
C) Ek, kurum adı kuralı gereği kesme işaretiyle ayrılmıştır.
D) Ek, adın yabancı kökenli oluşu göz önüne alınarak seçilmiştir.
E) Ek, kısaltmalara özgü yazım kuralına göre uygulanmıştır.
Cevabı göster
Cevap: B) Ek, adın asıl söylenişine yani okunuşuna göre belirlenmiştir.
Özel adlara gelen çekim ekleri adın yazılışına değil asıl söylenişine (okunuşuna) göre belirlenir. 'Marmara Üniversitesi'ne' yazımında ek, söyleniş esas alınarak seçilmiştir.
Soru 11
Kitap ve dergi adlarının gösteriminde italik ile tırnak işaretine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Kitap adı için italik, dergi adı için tırnak ayrı ayrı kullanılır.
B) İtalik ya da tırnaktan biri tercih edilir; ikisi aynı adda birlikte kullanılmaz.
C) İtalik ile tırnak birlikte kullanılarak ad daha belirgin hâle getirilir.
D) Kitap adlarında tırnak, italik ise dergi adlarında tercih edilir.
E) Dergi adlarında italik yerine tırnak işareti kullanılması beklenir.
Cevabı göster
Cevap: B) İtalik ya da tırnaktan biri tercih edilir; ikisi aynı adda birlikte kullanılmaz.
Kitap ve dergi adlarında italik ya da tırnak işaretinden biri tercih edilir; ikisi aynı adda birlikte kullanılmaz.
Soru 12
"Politikacı, dürüst (!) biri olarak tanınıyor." cümlesinde yay ayraç içindeki ünlem işareti hangi işlevi yüklenmiştir?
A) Alay ya da kinaye katarak ironik bir vurgu sağlamak
B) Konuşmacının coşkusunu okura yansıtmak
C) Cümledeki önemli bir ayrıntıyı öne çıkarmak
D) Kesin bilinmeyen bir durumu okura sezdirmek
E) Sözcüğün yanlış yazıldığını okura bildirmek
Cevabı göster
Cevap: A) Alay ya da kinaye katarak ironik bir vurgu sağlamak
Yay ayraç içindeki ünlem işareti; alay, kinaye veya küçümseme katmak için kullanılır. "Dürüst (!)" kullanımı, kişinin gerçekte dürüst olmadığına dair ironik bir tutumu sezdirir.
Soru 13
Bir cümle içinde makale adı hangi noktalama işaretiyle belirtilmelidir?
A) İki nokta üst üste ile
B) Parantez içinde verilerek
C) Kesme işaretiyle ayrılarak
D) Tırnak işareti içine alınarak
E) Kısa çizgiyle belirtilerek
Cevabı göster
Cevap: D) Tırnak işareti içine alınarak
Cümle içinde kitap, yazı ve makale adları tırnak işareti içine alınır.
Soru 14
"A'dan Z'ye her şeyi biliyor." cümlesinde kesme işareti hangi amaçla kullanılmıştır?
A) Tek bir harften sonra gelen eki ayırmak için
B) Özel bir kişi adına gelen eki ayırmak için
C) Doğrudan aktarılan bir sözü belirtmek için
D) Kesin bilinmeyen bir tarihi işaretlemek için
E) Bir kurum adına gelen eki ayırmak için
Cevabı göster
Cevap: A) Tek bir harften sonra gelen eki ayırmak için
Tek bir harf (A, Z vb.) ya da bir ekten sonra gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır. 'A'dan Z'ye' bu kuralın uygulamasıdır.
Soru 15
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde tırnak işareti, bir sözcüğü özellikle vurgulamak amacıyla kullanılmıştır?
A) Konuşmacı "özgürlük" kavramına ayrı bir önem verdi.
B) Konuşmacı (özveri) konusuna kısaca değindi.
C) Konuşmacı -kararlılık- ilkesinden söz etti.
D) Konuşmacı dayanışma; ruhunu önemsediğini söyledi.
E) Konuşmacı çalışkanlık erdemini sıkça andı.
Cevabı göster
Cevap: A) Konuşmacı "özgürlük" kavramına ayrı bir önem verdi.
Özel olarak belirtilmek veya vurgulanmak istenen sözler tırnak işareti içine alınır. "özgürlük" sözcüğünün tırnak içinde verilmesi bu vurgulama işlevini karşılamaktadır.