Noktalı virgül, iki nokta ve üç nokta kullanımı Soruları
KPSS Türkçe · 30 özgün soru · açıklamalı çözümler
Noktalı virgül, iki nokta ve üç nokta kullanımı — Konu Özeti
KPSS Türkçe kapsamında Noktalı virgül, iki nokta ve üç nokta kullanımı konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Sıfat tamlamasında tamlayan ile tamlanan arasına virgül (hiçbir noktalama işareti) konmaz; konulması noktalama yanlışı oluşturur.
Sayıp dökme tekniğinde, bir konuyla ilgili ayrıntılar art arda sıralanırken virgül kullanılır.
Anlam karışıklığını önlemek için virgül kullanılır; ancak isim ve sıfat tamlamalarında tamlayan ile tamlanan arasına (anlam karışıklığı yoksa) virgül konmaz.
Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşen özneyi belirtmek/vurgulamak için öznenin ardına virgül konabilir; özne olarak kullanılan 'bu, şu, o' zamirlerinden sonra da virgül konur.
İkiden fazla eş değer öğe arasında virgül bulunan sıralı cümlelerde özneden sonra noktalı virgül (;) konabilir (ör. 'Roman; şiir, tiyatro, deneme ve sohbete göre daha kurgusaldır.').
Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için temel olarak virgül (,) konur; birbiri ardınca sıralanan eş görevli kelime ve kelime grupları da virgülle ayrılır.
Virgül, yan yana sıralanan/eş görevli öğeleri ayırmak için; noktalı virgül ise içinde virgül bulunan, birbiriyle ilişkili ama bağımsız grupları ayırmak için kullanılır — bu iki işaret birbirine karıştırılmamalıdır.
Sıralamada ve tarihlerde nokta kullanılır (ör. 19. yüzyıl, 10.05.2017); Türkçede ondalık ayırıcı nokta değil virgüldür.
Bağlı cümle ile sıralı cümle arasındaki tek fark bağlanma biçimidir: bağlı cümlede bağlaç, sıralı cümlede ise noktalama işareti (virgül/noktalı virgül) kullanılır.
Hitap ve seslenme için kullanılan kelimelerden sonra virgül konur (ör. 'Gençler, bu ülke size emanettir!').
Pekiştirme ve bağlama görevindeki 'de/da' bağlacından önce ya da sonra virgül kullanılmaz.
Noktalama sorularının yaygın arketipi: numaralanmış konum/cümlelerde hangi noktalama işaretinin yanlış kullanıldığını ya da hangi boşluğa hangi işaretin (virgül/noktalı virgül/iki nokta/üç nokta) geleceğini bulma; çeldiriciler çoğunlukla virgül ile noktalı virgülü karıştırır.
Virgülle ayrıldığında anlam karışıklığı doğabilecek, birbiriyle ilgili ama bağımsız sayılabilen yargıları/anlam gruplarını ayırmak için noktalı virgül (;) kullanılır.
Kitap, dergi vb. bibliyografik künyelerde yazar, eser, basımevi gibi maddelerden sonra virgül konur.
İki nokta (:), bir cümleden sonra açıklama yapılacağında veya örnek verileceğinde ve bir kişinin sözüne (alıntıya) yer verileceğinde kullanılır; bu durumda cümle sonuna virgül değil iki nokta gelir.
İkilemeyi (tekrar grubunu) oluşturan sözcükler arasına virgül konmaz (ör. 'koşa koşa', 'düşüne düşüne').
Tırnak içine alınmayan alıntı cümlelerinden sonra ve edebi eserlerde konuşma bölümünden önceki ifadenin (konuşma çizgisinden sonraki alıntının) sonuna virgül konur (ör. 'Seni çok seviyorum, dedi.').
Noktalı virgül (;), cümle içinde virgülle ayrılmış (sıralanmış) tür ya da takımları birbirinden ayırmak için kullanılır.
'Ve, veya, yahut' bağlaçlarından önce de sonra da virgül konmaz.
Tekrarlı bağlaçlardan (ne...ne, hem...hem, ya...ya) önce ve sonra virgül konmaz; bağlacın içinde kaldığı yere virgül getirilmez.
Bir metinde virgül, noktalı virgül, iki nokta, parantez ve tırnak işaretleri birlikte kullanıldığında belirli bir sıra ve kural geçerlidir (parantez içi açıklama ifadenin yanında, virgül parantezin dışında, tırnak doğrudan alıntı/özel anlam için).
Ret, kabul veya teşvik bildiren 'evet, hayır, yok, peki, tamam, olur, elbette' gibi kelimelerden sonra virgül konur.
Örnek Sorular
Soru 1
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde tekrarlı bağlaç kullanımında virgül yanlış konulmuştur?
A) Ne, yoruldu ne, dinlendi.
B) Hem çalışkan hem zekiydi.
C) Ya gideceksin ya kalacaksın.
D) Ne annesini ne babasını dinledi.
E) Ya sabah ya akşam gel.
Cevabı göster
Cevap: A) Ne, yoruldu ne, dinlendi.
Tekrarlı bağlaçlardan (ne...ne, hem...hem, ya...ya) önce ve sonra virgül konmaz.
Soru 2
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde öznenin ardına konulan virgül noktalama kuralına uygundur?
A) Kardeşim, bugün sabah erkenden kalkıp okula gitti.
B) Kitabı, masanın üstünden dikkatle alıp götürdü.
C) Bu, onların ne kadar çalışkan olduğunu gösterir.
D) Öğretmen, tahtaya soruyu büyük harflerle yazdı.
E) Annem akşam, çok sıcacık bir yemek pişirdi.
Cevabı göster
Cevap: C) Bu, onların ne kadar çalışkan olduğunu gösterir.
Özne olarak kullanılan 'bu, şu, o' işaret zamirlerinden sonra virgül konur.
Soru 3
Aşağıdaki ifadelerden hangisinde tekrarlanan kelimelerin arasına anlama güç katmak amacıyla virgül doğru kullanılmıştır?
A) Yağmur yağmur yağıyordu, durmadan.
B) Dur dur, dinle beni.
C) Çalış çalış çalış, başarırsın.
D) Gel gel gel, bekliyorum seni.
E) Akşam, yine akşam, yine akşam.
Cevabı göster
Cevap: E) Akşam, yine akşam, yine akşam.
'Akşam, yine akşam, yine akşam.' ifadesinde tekrarlanan kelimeler arasına vurgu ve anlam güçlendirmesi için virgül konulmuş; bu kullanım kurala uygundur.
Soru 4
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde şart ekinden (-sa/-se) sonra yanlış biçimde virgül kullanılmıştır?
A) Gelirse haber ver.
B) Çalışırsa, başarır.
C) Erken kalksa ders çalışır.
D) Sınava girerse kazanır.
E) Hava güzelse dışarı çıkalım.
Cevabı göster
Cevap: B) Çalışırsa, başarır.
Şart ekinden (-sa/-se) sonra virgül konmaz. 'Çalışırsa, başarır.' cümlesinde 'çalışırsa' sözcüğünden sonra yanlış biçimde virgül getirilmiştir; doğrusu 'Çalışırsa başarır.' biçimindedir. Öbür cümlelerde şart ekinden…
Soru 5
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'sayıp dökme' tekniğinin gerektirdiği virgül kullanımı doğru uygulanmıştır?
A) Güneş battı; rüzgâr esmeye başladı ve kuşlar sustu.
B) Okul çantasından kitabını; kalemini ve defterini çıkardı.
C) Sınıfta öğrenciler dersi dinliyor: not alıyor, soru soruyordu.
D) Mutfakta domates, biber, soğan ve sarımsak vardı.
E) Bahçede elma... erik... kiraz ağaçları vardı.
Cevabı göster
Cevap: D) Mutfakta domates, biber, soğan ve sarımsak vardı.
Sayıp dökme tekniğinde bir konuyla ilgili ayrıntılar art arda virgülle sıralanır.
Soru 6
Bir kitabın künyesini yazarken aşağıdaki noktalama kurallarından hangisi uygulanmalıdır?
A) Yazar adı, eser adı ve basımevi arasına noktalı virgül (;) konur.
B) Yazar adından sonra iki nokta (:), eser adından sonra virgül (,) konur.
C) Yazar, eser adı ve basımevi gibi bibliyografik maddelerden sonra virgül konur.
D) Künye bilgileri arasına herhangi bir noktalama konmaz, her madde yeni satıra yazılır.
E) Künyede maddeler yalnızca nokta (.) ile ayrılır, virgül hiç kullanılmaz.
Cevabı göster
Cevap: C) Yazar, eser adı ve basımevi gibi bibliyografik maddelerden sonra virgül konur.
Kitap, dergi gibi bibliyografik künyelerde yazar, eser adı ve basımevi gibi maddelerden sonra virgül konur.
Soru 7
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde '-ınca/-ince' anlamı katan 'mı/mi' edatından sonra yanlış biçimde virgül konulmuştur?
A) Eve gittin mi önce beni ara.
B) Yemeği bitirdin mi, sofrayı kaldır.
C) Sınav bitti mi hemen dışarı çık.
D) Kapıyı kapattın mı sessizce ayrıl.
E) İşini tamamladın mı bana haber ver.
Cevabı göster
Cevap: B) Yemeği bitirdin mi, sofrayı kaldır.
'-ınca/-ince' anlamı katan 'mı/mi' edatından sonra virgül konmaz.
Soru 8
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde anlam karışıklığını önlemek amacıyla noktalı virgül doğru kullanılmıştır?
A) Sabah çok erken kalktım; güneş henüz doğmamıştı.
B) Çantama kitap, defter, kalem; aldım ve hemen evden çıktım.
C) Bugün hava oldukça güzel; çünkü sabahtan beri hiç yağmur yağmadı bugün.
D) Uzun süre ders çalıştım; ama sonunda iyice yoruldum.
E) Toplantıya Ankara'dan Ali, Mehmet; İstanbul'dan Ayşe, Fatma katıldı.
Cevabı göster
Cevap: E) Toplantıya Ankara'dan Ali, Mehmet; İstanbul'dan Ayşe, Fatma katıldı.
Virgülle sıralandığında anlam karışıklığı doğabilecek grupları ayırmak için noktalı virgül kullanılır.
Soru 9
Arka arkaya sıralanan rakamların sıra bildiren nokta ile yazımında aşağıdaki kurallardan hangisi geçerlidir?
A) Her rakamın ardına ayrı ayrı sıra bildiren nokta konur (ör. '3., 4. ve 7. maddeler').
B) Hiçbir rakamın ardına sıra bildiren nokta konmaz; sırayı bağlaç belirtir.
C) Yalnızca sonuncu rakamın ardına sıra bildiren nokta konur (ör. '3, 4 ve 7. maddeler').
D) Sıralanan rakamların ilkine ve sonuncusuna nokta konur.
E) Rakamlar arasına noktalı virgül konur ve yalnızca birincisine nokta eklenir.
Cevabı göster
Cevap: C) Yalnızca sonuncu rakamın ardına sıra bildiren nokta konur (ör. '3, 4 ve 7. maddeler').
Virgül veya kısa çizgiyle ayrılarak sıralanan rakamlardan yalnızca sonuncusuna sıra bildiren nokta konur; örneğin '3, 4 ve 7. maddeler' doğru yazımı göstermektedir.
Soru 10
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde iki nokta (:) işareti, ardından örnek sıralandığı için kurala uygun kullanılmıştır?
A) Yarın çok önemli bir sınav var: ama henüz hiç hazır değilim.
B) Aceleyle sokağa çıktım: dışarıda yağmur yağıyordu.
C) Akşam eve geldim: kapıyı açtım ve koltuğa oturdum.
D) Türkiye'nin üç büyük şehri şudur: İstanbul, Ankara, İzmir.
E) Uzun toplantı sona erdi: ve herkes salondan dağıldı.
Cevabı göster
Cevap: D) Türkiye'nin üç büyük şehri şudur: İstanbul, Ankara, İzmir.
İki nokta, kendisinden sonra açıklama yapılacağında ya da örnek verileceğinde kullanılır.
Soru 11
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalı virgül, virgülle sıralanmış tür veya takımları birbirinden doğru biçimde ayırmaktadır?
A) Yemek listesinde çorba, pilav, et; salata ve tatlı vardı.
B) Sınıfta masalar, sandalyeler; tahtalar ve dolaplar duruyordu.
C) Ahmet uzun süre kitap okudu; ama sonunda iyice yoruldu.
D) Toplantıya Ayşe, Ali, Mehmet ve Zeynep birlikte katıldı.
E) Kitaplar rafta duruyordu; kalemler ise çantanın içindeydi.
Cevabı göster
Cevap: A) Yemek listesinde çorba, pilav, et; salata ve tatlı vardı.
Noktalı virgül, cümle içinde virgülle sıralanmış tür ya da takımları birbirinden ayırmak için kullanılır.
Soru 12
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ondalık (kesir) ayırıcı işaret kurala uygun kullanılmıştır?
A) Koşuyu tam 9;58 saniyede tamamladı.
B) Hastanın o sabah ateşi 36.6 derece ölçüldü.
C) Kitabın fiyatı 11,50 TL olarak yazılmıştı.
D) Boyu tam olarak 1:75 metre diye belirtildi.
E) Paketin toplam ağırlığı 2-5 kilogramdı.
Cevabı göster
Cevap: C) Kitabın fiyatı 11,50 TL olarak yazılmıştı.
Türkçede ondalık (kesir) sayıları ayırmak için nokta değil virgül kullanılır.
Soru 13
'Roman; şiir, tiyatro, deneme ve sohbete göre daha kurgusaldır.' cümlesinde öznenin ardına noktalı virgül (;) konulmasının temel nedeni nedir?
A) Özne, yüklemden çok uzak düştüğü için ayrıca belirtilmesi gerekmiştir.
B) Cümle bağımsız iki ayrı yargıyı içerdiğinden iki cümlenin arasına konulmuştur.
C) Alıntılanan bir ifadeden hemen önce geldiği için iki nokta yerine bu işaret yeğlenmiştir.
D) Özneyi izleyen karşılaştırma öğeleri kendi içinde virgülle sıralandığından konulmuştur.
E) Nesne ile özneyi birbirinden ayırt etmek ve anlamı pekiştirmek amacıyla konulmuştur.
Cevabı göster
Cevap: D) Özneyi izleyen karşılaştırma öğeleri kendi içinde virgülle sıralandığından konulmuştur.
İkiden fazla eş değer öğe arasında virgül bulunan sıralı cümlelerde, özne ile geri kalan bölüm arasındaki anlam karışıklığını önlemek için öznenin ardına noktalı virgül konabilir.