KPSS Türkçe kapsamında Karşılaştırma cümleleri konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Bir metinde sözcüklerin açıklanma biçimini (bağlamdan kopuk / bağlamdan çıkarım) sorgulayan ve farklı anlam katmanlarının karşılaştırılmasını gerektiren paragraf soruları bir soru arketipidir.
İki kişi/kavram/eserin ortak özelliğini soran karşılaştırma sorularında yalnızca her ikisi için de geçerli olan bilgi doğru yanıttır; tek birine ait özellikler ya da yanlış tür içeren seçenekler çeldiricidir.
İçerik (muhteva) cümleleri, bir eserde işlenen konudan söz eden ve 'Neyi anlatmış?' sorusuna yanıt veren cümlelerdir.
Bir parçada anlam bütünlüğünü sağlamak için yer değiştirmesi gereken iki cümleyi belirleme sorusunda, nedensellik ve konu sürekliliği açısından en tutarlı akışı veren düzenleme doğru yanıttır.
Karşılaştırma bildiren bir cümleden iki farklı anlam çıkarılabiliyorsa (örn. 'Tuncay Bey işlerle çocuklarından çok ilgileniyor') anlatım bozukluğu vardır.
Bilgilendirme amaçlı yazılmış parçalar gerekçe, yorum ve betimleyici sözler içerebilir ancak farklı görüşleri karşılaştırma zorunluluğu taşımaz; karşılaştırma yokluğu bu parçaları eleştirel/tartışmacı yazılardan ayırır.
Bir cümlede yalnızca nedensellik/köken veya başka bir anlam ilgisi bildiriliyor ve iki unsur arasında üstünlük/benzerlik/farklılık belirtilmiyorsa o cümlede karşılaştırma anlamı yoktur.
Numaralı cümlelerden oluşan paragraflarda hangi cümlede karşılaştırma yapıldığını veya yapılmadığını ('sadece... değil aynı zamanda', 'buna karşın' gibi ipuçlarıyla) belirleyen soru tipi KPSS'de sık sorulur ve bilgi değil dil analizi gerektirir.
'Yani, meğer, o hâlde, kısaca, demek ki' bağlaçları cümleleri 'açıklama' veya 'özetleme' işleviyle bağlar (yani: açıklama; meğer ve kısaca: özetleme; o hâlde ve demek ki: çıkarım).
1950'lerde yapay zekânın mizah alanını zorlayacağı öngörülmüş, günümüzde mizah üreten yapay zekâ uygulamaları ortaya çıkmıştır; bir robot komiyle yapay zekâ araçları kullanan bir mizah grubunun karşılaştırılması yapay zekânın mizah kapasitesinin genişlediğini gösterir.
Bir edebi eserin arka kapak/anlatıcı tutumunu sorgulayan sorularda metin yazarın değer vermek yerine anlatmayı seçtiğini söylüyorsa doğru yanıt 'anlatmak istediklerini açıkça söylemekten kaçınan' tutumdur; karşılaştırma yoluyla sonuca varma gibi daha aktif tutumlar çeldiricidir.
'Veya, veyahut, yahut, ya da' bağlaçları eş görevli sözcükleri ya da cümleleri 'eşitlik' ilgisiyle birbirine bağlar.
Karşılaştırma, birbiriyle ilişkili iki varlık, kavram, durum ya da kişiyi benzer veya benzer olmayan (üstünlük, benzerlik, farklılık) yönleriyle kıyaslayarak anlatmaktır; bu cümlelerde genellikle 'gibi, kadar, daha, en' gibi sözcükler kullanılır.
Karşılaştırma anlamı taşıyan bir cümlede, karşılaştırılan iki varlığın ortak bir niteliğe (ortak özelliğe) sahip olması gerekir.
Doğrudan aktarma (alıntı) cümlelerini belirtmek için virgül kullanılır.
Üslup (biçem) cümleleri, bir eserdeki dil, anlatım ve söyleyiş (deyiş, yapış) özelliklerinden söz eden ve 'Nasıl anlatılmış?' sorusuna yanıt veren cümlelerdir.
Seçeneklerin fazla olması karar vermeyi kolaylaştırmaz, aksine kararsızlığı artırır (paradox of choice); seçim sonrası pişmanlık, sorumluluk hissi ve alternatiflerle karşılaştırma eğilimi güçlenir.
Shakespeare'in Macbeth eserinde Macbeth ile Lady Macbeth karakterlerinin güç/karakter ilişkisini örnekleme ve karşılaştırma bağlamında yorumlatan ve 'örnekleme' ile 'karşılaştırma' arasında ayrım yaptıran soru arketipi vardır.
Zıt kavramların bir arada kullanılması karşıtlık/zıtlık (tezat) ya da karşılaştırma anlamı yaratabilir; farklı ve zıt özellikleri gösteren ifadeler karşılaştırma anlamı taşır.
Kompozit rezin, 460-480 nm dalga boyundaki mavi ışıkla kısa sürede polimerleşip sertleşen diş dolgu malzemesidir; amalgama göre estetik açıdan üstün ve cıva içermediği için daha güvenlidir ancak polimerleşme büzülmesi dolgu kenarlarında mikro açıklıklara yol açabilir.
Varsayım cümleleri, gerçekleşmemiş bir olayı gerçekleşmiş gibi ya da gerçekleşmiş bir olayı gerçekleşmemiş gibi kabul eden cümlelerdir ve 'tutalım ki, farz edelim, diyelim ki, düşün ki' gibi ifadeler içerir.
Çıkarım cümleleri, belli önermelere/bir veriye dayanarak başka önermelerin doğruluğuna ya da yanlışlığına (sonuca) ulaşmayı anlatan cümlelerdir.
Örnek Sorular
Soru 1
(I) Mimar Sinan, Osmanlı mimarisinin en önemli ustalarından biri olarak kabul edilir. (II) Onun yapıları, geniş kubbeleri ve dengeli oranlarıyla dikkat çeker. (III) Sinan, ustalarından devraldığı dinî yapı geleneğini kendi eserlerinde sürdürmüştür. (IV) Süleymaniye Camii, onun olgunluk dönemi eserlerinden biridir. (V) Bu yapılar, yüzyıllar boyunca pek çok mimara ilham vermiştir.
Yukarıdaki numaralı cümlelerle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi söylenemez?
A) I. cümlede Mimar Sinan hakkında genel bir değerlendirme yapılmıştır.
B) II. cümlede yapıların biçimsel özelliklerinden söz edilmiştir.
C) III. cümlede Sinan'ın eserleri başka bir mimarın eserleriyle karşılaştırılmıştır.
D) IV. cümlede belirli bir esere örnek olarak değinilmiştir.
E) V. cümlede yapıların sonraki dönemlere etkisinden söz edilmiştir.
Cevabı göster
Cevap: C) III. cümlede Sinan'ın eserleri başka bir mimarın eserleriyle karşılaştırılmıştır.
III. cümle, Sinan'ın ustalarından devraldığı dinî yapı geleneğini sürdürdüğünü ifade eder; bir geleneğin sürdürülmesinden söz eder, başka bir mimarın eserleriyle karşılaştırma yapmaz. Bu nedenle 'III. cümlede…
Soru 2
Aşağıdaki numaralı cümlelerden hangisinde karşılaştırma yapılmıştır?
(I) Teknoloji, son yıllarda iletişimi hızlandırmıştır.
(II) Akıllı telefonlar, geleneksel telefona kıyasla çok daha fazla işlev sunmaktadır.
(III) İnternetin yaygınlaşması pek çok mesleği dönüştürmüştür.
(IV) Dijital platformlar milyonlarca insanı bir araya getiriyor.
(V) Veri güvenliği, her geçen gün daha önemli bir konu hâline gelmektedir.
A) I
B) II
C) III
D) IV
E) V
Cevabı göster
Cevap: B) II
II. cümle 'geleneksel telefona kıyasla çok daha fazla işlev sunmaktadır' ifadesiyle akıllı telefonla geleneksel telefonu doğrudan kıyaslamaktadır. Diğer cümleler bilgi aktarımı veya neden-sonuç bildirmekte; iki öge…
Soru 3
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zıt kavramların bir arada kullanımıyla iki durum birbirine kıyaslanarak karşılaştırma anlamı oluşturulmuştur?
A) Sabahları durgun olan deniz, akşamları dünküne göre daha hırçındı.
B) Güneş battı, ay doğdu; gökyüzü kısa sürede tümüyle kararıverdi.
C) Eski ahşap bina yıkıldı, yerine çok katlı modern bir yapı dikildi.
D) O hem çalışkan hem de zeki biriydi; bu yönleri onu öne çıkardı.
E) Yağmur bütün gün yağdı; sokaklar ıslandı, dereler birden taştı.
Cevabı göster
Cevap: A) Sabahları durgun olan deniz, akşamları dünküne göre daha hırçındı.
'Sabahları durgun olan deniz, akşamları dünküne göre daha hırçındı.' cümlesi durgun-hırçın zıt niteliklerini 'göre, daha' belirteçleriyle kıyaslayarak iki durumu karşılaştırır.
Soru 4
'Bu sınıftaki en çalışkan öğrenci odur.' cümlesindeki 'en çalışkan' sözü hangi anlam işlevini üstlenmektedir?
A) İki öge arasındaki benzerliği vurguladığı için karşılaştırma anlamı taşır.
B) Birden çok ögeyi birbiriyle doğrudan kıyasladığından açık bir karşılaştırma anlamı taşımaktadır.
C) Gerçekleşmemiş bir duruma gönderme yaptığı için varsayım anlamı taşır.
D) Bir ögenin aynı kümedeki ötekilere göre üstünlüğünü bildirir; üstünlük anlamı taşır.
E) İki öge arasındaki belirgin farklılığı ortaya koyduğu için zıtlık anlamı taşır.
Cevabı göster
Cevap: D) Bir ögenin aynı kümedeki ötekilere göre üstünlüğünü bildirir; üstünlük anlamı taşır.
'En' sözcüğü üstünlük derecesi kurar; aynı kategorideki başka ögelerin de varlığını ima eder, ancak iki belirli öge arasında doğrudan bir kıyas yapmaz.
Soru 5
Aşağıdaki cümlelerden hangisi 'varsayım cümlesi' örneğidir?
A) Sonuçlar beklediğimizden çok daha iyi çıktı; emeklerimiz boşa gitmedi.
B) Projenin başarılı olup olmadığını geçen yılki verilerle karşılaştırarak anlayabiliriz.
C) Buna karşın ekip, zorlu koşullara rağmen çalışmalarını sürdürdü.
D) Dünkü toplantıda alınan kararlar oy birliğiyle onaylandı.
E) Diyelim ki bu teklifi kabul etmediniz; o zaman hangi seçenekleriniz kalır?
Cevabı göster
Cevap: E) Diyelim ki bu teklifi kabul etmediniz; o zaman hangi seçenekleriniz kalır?
'Diyelim ki bu teklifi kabul etmediniz; o zaman hangi seçenekleriniz kalır?' cümlesi gerçekleşmemiş bir durumu gerçekleşmiş gibi kabul eden 'diyelim ki' ifadesini içerdiğinden varsayım cümlesidir.
Soru 6
Karşılaştırma cümlesinin kuralları düşünüldüğünde, hangi cümle bu kurala aykırı bir karşılaştırma içerdiği için hatalıdır?
A) Taşın güzelliği, müziğin insana verdiği duygusal etkiden daha kalıcıdır.
B) Ali, Mehmet'ten daha hızlı koşuyor.
C) Bu roman, geçen yüzyılın eserlerinden daha hacimli ve karmaşık bir yapıya sahiptir.
D) Bu dağ, diğerlerine göre daha sarp ve zorlu bir tırmanış sunar.
E) Bugünkü hava, dünkünden çok daha serin hissettiriyor.
Cevabı göster
Cevap: A) Taşın güzelliği, müziğin insana verdiği duygusal etkiden daha kalıcıdır.
Karşılaştırma, iki varlığın ortak bir niteliği paylaşmasını gerektirir.
Soru 7
Bir yazar hakkında kaleme alınan aşağıdaki cümlelerden hangisi 'üslup (biçem) cümlesi' niteliği taşımaktadır?
A) Yazarın romanları ağırlıklı olarak İstanbul'u ve Anadolu'yu konu almaktadır.
B) Yazar, ironik bir dil kullanarak toplumsal eleştirilerini yoğun imgelerle aktarır.
C) Yazar, eserlerini 1970'lerden itibaren yayımlamaya başlamıştır.
D) Yazarın kitapları on beş dile çevrilmiş ve dünyada milyonlarca okuyucuya ulaşmıştır.
E) Yazar, romanlarında tarihî olayları ele alarak okuyucuya zengin bir geçmiş sunmuştur.
Cevabı göster
Cevap: B) Yazar, ironik bir dil kullanarak toplumsal eleştirilerini yoğun imgelerle aktarır.
'İronik bir dil kullanarak toplumsal eleştirilerini yoğun imgelerle aktarır.' cümlesi 'Nasıl anlatılmış?' sorusuna yanıt verir; dil, anlatım ve söyleyiş özelliklerinden söz eder. Bu nedenle üslup (biçem) cümlesidir.
Soru 8
İki kişi, eser veya kavram arasındaki ortak özelliğin belirlenmesinde aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
A) İki ögeden yalnızca birinde belirgin biçimde bulunan özellik, onların ortak özelliği olarak alınır.
B) İki öge arasındaki en çarpıcı farklılık, onların ortak özelliği olarak değerlendirilir.
C) Her iki ögede de bulunan nitelik ortak özelliktir; yalnızca birine ait nitelik ortak sayılmaz.
D) Kronolojik olarak önce ortaya çıkan ögenin nitelikleri ortak özellik kabul edilir.
E) Ögelerin ayrı ayrı taşıdığı bütün nitelikler, ortak özellik olarak birlikte alınır.
Cevabı göster
Cevap: C) Her iki ögede de bulunan nitelik ortak özelliktir; yalnızca birine ait nitelik ortak sayılmaz.
Bir ortak özellik, karşılaştırılan iki ögenin de paylaştığı niteliktir.
Soru 9
Aşağıdaki cümlelerden hangisi bir eser hakkında yazılmış 'içerik (muhteva) cümlesi' özelliği taşımaktadır?
A) Yazar bu romanında yalın ve akıcı bir dil kullanmıştır.
B) Yazar, olayları birinci tekil şahıs ağzından aktarmayı tercih etmiştir.
C) Roman, döneminin en çok satan eserleri arasında yer almıştır.
D) Bu roman, 19. yüzyılda Anadolu'da yaşanan yoksulluğu konu almaktadır.
E) Bu eserin kahramanları gerçekçi ve derinlikli biçimde kurgulanmıştır.
Cevabı göster
Cevap: D) Bu roman, 19. yüzyılda Anadolu'da yaşanan yoksulluğu konu almaktadır.
'Bu roman, 19. yüzyılda Anadolu'da yaşanan yoksulluğu konu almaktadır.' cümlesi eserde işlenen konudan söz eder ve 'Neyi anlatmış?' sorusunu yanıtlar; dolayısıyla içerik (muhteva) cümlesidir.
Soru 10
Bir paragrafta yalnızca 'şiirin kolay görünmesine karşın son derece zorlu ve çetrefilli bir uğraş olduğu' anlatılmakta; şiir ile matematik arasında herhangi bir karşılaştırma yapılmamaktadır. Bu paragraftan aşağıdaki yargıların hangisi çıkarılamaz?
A) Şiir, görünürde son derece kolay bir uğraş gibi algılanabilmektedir.
B) Şiirle uğraşmak ciddi bir emek ve özen gerektirir.
C) Şiir, yüzeysel bir bakışla kolay sanılabilecek bir sanattır.
D) Şiirin kolay görünen yüzeyinin ardındaki zorluklar göz ardı edilmemelidir.
E) Şiir, matematik gibi kolay başlanıp güçlükle değiştirilen bir alandır.
Cevabı göster
Cevap: E) Şiir, matematik gibi kolay başlanıp güçlükle değiştirilen bir alandır.
Paragrafta matematik hiç geçmez; yalnızca şiirin kolay görünmesine karşın zorlu bir uğraş olduğu anlatılır.
Soru 11
Aşağıdaki seçeneklerden hangisi 'çıkarım cümlesi'ni doğru biçimde tanımlamaktadır?
A) Belli öncüllere ya da verilere dayanarak bir sonuca ya da yargıya ulaşmayı anlatan cümlelerdir.
B) Gerçekleşmemiş bir olayı gerçekleşmiş gibi kabul eden ve 'diyelim ki' gibi ifadeler içeren cümlelerdir.
C) Bir eserin konu içeriğinden söz eden ve 'Neyi anlatmış?' sorusunu yanıtlayan cümlelerdir.
D) İki unsur arasındaki benzerlik veya farklılığı ortaya koyan ve 'gibi, kadar, daha' sözcüklerini içeren cümlelerdir.
E) Yazarın dil ve anlatım özelliklerine ilişkin bilgi veren ve 'Nasıl anlatılmış?' sorusunu yanıtlayan cümlelerdir.
Cevabı göster
Cevap: A) Belli öncüllere ya da verilere dayanarak bir sonuca ya da yargıya ulaşmayı anlatan cümlelerdir.
Çıkarım cümleleri belli öncüllere ya da verilere dayanarak bir sonuca/yargıya ulaşmayı anlatır.
Soru 12
Aşağıdaki tanımlardan hangisi karşılaştırma cümlesini en doğru biçimde açıklamaktadır?
A) Bir varlığın başka bir varlığa benzetilerek nitelendiği; 'sanki, adeta' gibi sözcükleri içeren cümlelerdir.
B) Öncüllere dayanılarak bir sonuca ulaşmayı anlatan; 'demek ki, o hâlde' bağlaçlarını içeren cümlelerdir.
C) Gerçekleşmemiş bir olayın gerçekleşmiş gibi ele alındığı; 'tutalım ki, farz edelim' içeren cümlelerdir.
D) İki ya da daha çok varlık veya durumun benzerlik, farklılık ya da üstünlük yönünden kıyaslandığı cümlelerdir.
E) Bir varlığın özelliğini aktaran ve 'Neyi anlatmış?' sorusuna yanıt veren içerik cümleleridir.
Cevabı göster
Cevap: D) İki ya da daha çok varlık veya durumun benzerlik, farklılık ya da üstünlük yönünden kıyaslandığı cümlelerdir.
Karşılaştırma cümleleri, iki ya da daha çok varlık/kavram/durumu benzerlik, farklılık veya üstünlük yönüyle kıyaslar ve genellikle 'gibi, kadar, daha, en' gibi sözcükler içerir.
Soru 13
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde karşılaştırma anlamı yoktur?
A) Bu yöntem, diğerlerine göre çok daha etkili sonuçlar vermektedir.
B) Kış ayları, yaz aylarına kıyasla çok daha soğuk geçer.
C) Elif, sınıftaki diğer öğrenciler kadar başarılıdır.
D) Yeni model, eskisinden daha az yakıt tüketiyor.
E) Bu geleneğin kökleri Orta Asya'ya dayanmaktadır.
Cevabı göster
Cevap: E) Bu geleneğin kökleri Orta Asya'ya dayanmaktadır.
'Bu geleneğin kökleri Orta Asya'ya dayanmaktadır.' cümlesi yalnızca köken/nedensellik bildirir; iki unsur arasında benzerlik, farklılık veya üstünlük ilişkisi kurmaz.
Soru 14
'Sabretmenin değerini anlatmak isteyen yazar, hedefine yıllarca emek verdikten sonra ulaşan bir koşucuyu örnek gösterir.' cümlesinde başvurulan anlatım yöntemi ile karşılaştırma yöntemi arasındaki ayrım aşağıdakilerin hangisinde doğru açıklanmıştır?
A) Cümlede örnekleme vardır; soyut kavram somut durumla açıklanır, karşılaştırmada ise iki öge kıyaslanır.
B) Cümlede karşılaştırma vardır; çünkü yazar ile koşucu arasında açık bir üstünlük ilişkisi kurulmaktadır.
C) Cümlede karşılaştırma vardır; çünkü 'sabır' ile 'emek' kavramları birbirine benzetilmektedir.
D) Cümlede örnekleme vardır; ama örnekleme, iki ögeyi benzerlik yönünden kıyaslayan bir karşılaştırma türüdür.
E) Cümlede karşılaştırma vardır; çünkü koşucunun durumu başka bir koşucuyla kıyaslanmaktadır.
Cevabı göster
Cevap: A) Cümlede örnekleme vardır; soyut kavram somut durumla açıklanır, karşılaştırmada ise iki öge kıyaslanır.
Cümlede 'sabrın değeri' soyut kavramı, emek vererek hedefine ulaşan bir koşucu örneğiyle somutlaştırılır; bu örnekleme yöntemidir.
Soru 15
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde karşılaştırma ifadesi yanlış kurulmuş ve anlatım bozukluğuna yol açmıştır?
A) Ahmet, kardeşinden daha uzun boyludur.
B) Sevda Hanım, toplantılara arkadaşlarından çok katılıyor.
C) Müdür, personeli yönetmekte müşterilerden çok daha başarılıdır.
D) Bu kitap, geçen yıl okuduğum kitaplardan çok daha ilgi çekiciydi.
E) Yeni proje, eskisine kıyasla daha az maliyet gerektiriyor.
Cevabı göster
Cevap: B) Sevda Hanım, toplantılara arkadaşlarından çok katılıyor.
'Sevda Hanım, toplantılara arkadaşlarından çok katılıyor.' cümlesi iki anlama gelmektedir: (1) Arkadaşlarına kıyasla daha çok katılıyor, (2) Arkadaşlarından fazla (yani arkadaşlarını geride bırakarak) katılıyor.