Fiil çatısı: nesnesine göre (geçişli, geçişsiz, oldurgan, ettirgen) Soruları

KPSS Türkçe · 34 özgün soru · açıklamalı çözümler

Örnek Sorular

Soru 1

Aşağıdaki cümlelerin yüklemi nesnesine göre fiil çatısı bakımından sınıflandırıldığında hangi eşleştirme doğrudur?

  1. A) 'Parayı kaptırdı' cümlesindeki yüklem ettirgen çatılıdır.
  2. B) 'Çocuğu uyuttu' cümlesindeki yüklem ettirgen çatılıdır.
  3. C) 'Parayı kaptırdı' cümlesindeki yüklem oldurgan çatılıdır.
  4. D) 'Çocuğu uyuttu' cümlesindeki yüklem geçişsiz çatılıdır.
  5. E) Her iki cümlede de yüklem geçişsiz çatılıdır.
Cevabı göster

Cevap: A) 'Parayı kaptırdı' cümlesindeki yüklem ettirgen çatılıdır.

'Parayı kaptırdı' fiilinde temel eylem 'kap-' geçişlidir; geçişli fiil ek alarak ettirgen olur. 'Çocuğu uyuttu' fiilinde ise temel eylem 'uyu-' geçişsizdir; geçişsiz fiil ek alarak oldurgan olur.

Soru 2

'pişir-' ve 'yaptır-' fiilleri ele alındığında, 'pişir-' fiilinin neden oldurgan, 'yaptır-' fiilinin ise neden ettirgen sayıldığını doğru açıklayan ifade hangisidir?

  1. A) 'pişir-' geçişli 'piş-' kökünden, 'yaptır-' geçişsiz 'yap-' kökünden türediği için sınıflandırma bu şekildedir.
  2. B) İkisi de aynı çatı ekini aldığından her ikisi de oldurgan sayılır; ettirgen tümüyle farklı ekler kullanır.
  3. C) 'piş-' geçişsiz olduğundan 'pişir-' oldurgan; 'yap-' geçişli olduğundan 'yaptır-' ettirgendir; ayrımı kökün geçişliliği belirler.
  4. D) 'pişir-' ve 'yaptır-' arasındaki fark eklerin türünden kaynaklanır; köklerin geçişliliği çatıyı etkilemez.
  5. E) 'pişir-' ettirgen, 'yaptır-' oldurgandır; çünkü 'pişirmek' işi başkasına yaptırma anlamı taşır.
Cevabı göster

Cevap: C) 'piş-' geçişsiz olduğundan 'pişir-' oldurgan; 'yap-' geçişli olduğundan 'yaptır-' ettirgendir; ayrımı kökün geçişliliği belirler.

Oldurgan ve ettirgen aynı ekleri alır; ayrımı kökün geçişlilik durumu belirler. 'piş-' geçişsizdir → 'pişir-' oldurgan. 'yap-' geçişlidir → 'yaptır-' ettirgen. Bu nedenle 'pişir-' oldurgan, 'yaptır-' ettirgendir.

Soru 3

Geçişli fiil kavramıyla ilgili aşağıdaki tanımlardan hangisi doğrudur?

  1. A) Nesne almış ya da alabilecek olan, 'neyi/kimi/ne?' sorularına yanıt veren fiildir.
  2. B) Ek almadan önce geçişsizken ek alarak geçişli hâle gelen, nesne kazanan fiildir.
  3. C) Yalnızca somut nesne alabilen, soyut kavramı nesne yapamayan sınırlı fiildir.
  4. D) Nesnesini ancak belirtili biçimde alabilen, belirtisiz nesne almayan fiildir.
  5. E) Öznenin eylemi başkasına yaptırdığı, '-tır/-dır' ekiyle türeyen fiildir.
Cevabı göster

Cevap: A) Nesne almış ya da alabilecek olan, 'neyi/kimi/ne?' sorularına yanıt veren fiildir.

Geçişli fiil, nesne almış ya da alabilecek olan, 'neyi/kimi/ne?' sorularına yanıt veren eylemdir; nesneyi o anda almamış olsa bile potansiyel olarak geçişlidir.

Soru 4

Aşağıdaki cümlelerdeki yüklemler 'etken-geçişli', 'etken-geçişsiz' ya da 'etken değil' biçiminde sınıflandırıldığında hangi eşleştirme doğrudur? I. Kardeşim her sabah erken kalkar. II. Mühendis köprüyü tasarladı. III. Müdür sekreterine raporu yazdırdı. IV. Çocuklar bahçede koşuyor.

  1. A) I etken-geçişsiz, II etken-geçişli, III etken-geçişsiz, IV etken-geçişsiz
  2. B) I etken-geçişsiz, II etken-geçişli, III etken değil (ettirgen), IV etken-geçişsiz
  3. C) I etken-geçişli, II etken-geçişli, III etken-geçişli, IV etken-geçişsiz
  4. D) I etken-geçişsiz, II etken-geçişsiz, III etken değil (ettirgen), IV etken-geçişli
  5. E) I etken-geçişli, II etken-geçişsiz, III etken değil (ettirgen), IV etken-geçişsiz
Cevabı göster

Cevap: B) I etken-geçişsiz, II etken-geçişli, III etken değil (ettirgen), IV etken-geçişsiz

I. 'kalkar': özne eylemi bizzat yapar (etken); 'neyi kalkar?' sorusu anlamsız → etken-geçişsiz. II. 'tasarladı': özne eylemi bizzat yapar (etken); 'neyi tasarladı? köprüyü' → etken-geçişli. III. 'yazdırdı': geçişli kök…

Soru 5

Aşağıdaki açıklamalardan hangisi ettirgen fiili doğru biçimde tanımlamaktadır?

  1. A) Geçişsiz bir fiile '-t, -r, -tır' eki getirilerek öznenin eylemi bizzat yaptığını belirten fiil.
  2. B) Öznenin eylemi kendi kendine yaptığını gösteren, '-ın/-in' eki almış fiil.
  3. C) Geçişsiz bir fiile çatı eki getirilerek nesne alabilen hâle getirilen fiil.
  4. D) Geçişli bir fiile '-t, -r, -tır/-dır' eki getirilerek işin başkasına yaptırıldığını gösteren fiil.
  5. E) Geçişli bir fiile '-il/-ıl' eki getirilerek öznenin eylemden etkilendiğini gösteren fiil.
Cevabı göster

Cevap: D) Geçişli bir fiile '-t, -r, -tır/-dır' eki getirilerek işin başkasına yaptırıldığını gösteren fiil.

Ettirgen fiil: geçişli bir kök fiile '-t, -r, -tır/-dır' eki eklenerek işin başka birine yaptırıldığı anlamı kazandırılır (ör. yap- → yaptır-, oku- → okut-).

Soru 6

'Yorgun işçiler akşam üzeri çuvalları depoya taşıdı.' cümlesinde aşağıdaki ögelerden hangisi nesnedir (düz tümleç)?

  1. A) çuvalları
  2. B) akşam üzeri
  3. C) Yorgun işçiler
  4. D) depoya
  5. E) taşıdı
Cevabı göster

Cevap: A) çuvalları

Yüklem 'taşıdı' geçişli bir fiildir; 'neyi taşıdı?' sorusunun yanıtı 'çuvalları' olduğundan bu öge nesnedir (düz tümleç).

Soru 7

'Öğretmen, çekingen öğrenciye şiiri sınıfın önünde okuttu.' cümlesindeki 'okut-' fiilinin neden ettirgen (oldurgan değil) olduğunu doğru açıklayan ifade hangisidir?

  1. A) 'oku-' kökü geçişsiz olduğu için '-t' eki ona oldurgan değil ettirgen anlam katar.
  2. B) 'oku-' kökü geçişli bir fiildir; geçişli bir köke '-t' eki gelince ortaya ettirgen fiil çıkar.
  3. C) '-t' ekiyle türeyen her fiil otomatik olarak oldurgan sayıldığından 'okut-' aslında oldurgandır.
  4. D) Fiilin ettirgen mi oldurgan mı olduğunu kökün geçişliliği değil, yalnızca cümledeki nesnenin varlığı belirler.
  5. E) 'okut-' fiili 'işi başkasına yaptırma' anlamı taşımadığı için ettirgen değil, etken sayılır.
Cevabı göster

Cevap: B) 'oku-' kökü geçişli bir fiildir; geçişli bir köke '-t' eki gelince ortaya ettirgen fiil çıkar.

Ettirgen fiil, geçişli bir köke '-t, -r, -tır/-dır' eklerinden biri getirilerek oluşur.

Soru 8

Aşağıdaki cümlelerde geçen yüklemlerden hangisi oldurgan çatıdadır? I. Annem bebeği saatlerce uyuttu. II. Öğretmen öğrenciyi tahtaya yazdırdı. III. Çocuk bahçede saatlerce koştu. IV. Ressam tabloyu müzeye taşıttı. V. Garson müşteriye hesabı getirdi.

  1. A) Yalnızca I
  2. B) Yalnızca II ve IV
  3. C) Yalnızca I ve V
  4. D) I ve III
  5. E) Yalnızca III
Cevabı göster

Cevap: A) Yalnızca I

'Uyuttu' = 'uyu-' (geçişsiz) + '-t' → oldurgan. 'Yazdırdı' = 'yaz-' (geçişli) + '-dır' → ettirgen. 'Koştu' = geçişsiz, çatı eki yok. 'Taşıttı' = 'taşı-' (geçişli) + '-t' → ettirgen. 'Getirdi' = 'getir-' zaten geçişli…

Soru 9

Aşağıdaki fiil türetmelerinden hangisi oldurgan fiile örnektir?

  1. A) gör- → göster-
  2. B) oku- → okut-
  3. C) yap- → yaptır-
  4. D) gül- → güldür-
  5. E) sev- → sevdir-
Cevabı göster

Cevap: D) gül- → güldür-

Oldurgan fiil, başlangıçta geçişsiz olan bir fiile '-t, -r, -tır/-dır' eki getirilerek geçişli kılınmasıyla oluşur.

Soru 10

Bir cümledeki yükleme 'Neyi yaptı?' ya da 'Kimi gördü?' gibi sorular sorulduğunda anlam taşıyan bir yanıt alınabiliyorsa, bu durum yüklemin hangi özelliğine işaret eder?

  1. A) Fiilin etken çatılı olduğuna
  2. B) Fiilin geçişli olduğuna
  3. C) Fiilin oldurgan olduğuna
  4. D) Fiilin ettirgen yapıda bulunduğuna
  5. E) Fiilin dönüşlü çatı taşıdığına
Cevabı göster

Cevap: B) Fiilin geçişli olduğuna

'Neyi/kimi/ne?' sorularına yanıt verilebilmesi, o fiilin nesne alabileceğinin — yani geçişli olduğunun — göstergesidir. Bu, geçişli fiilin tanımının doğrudan testi olan ters yön sorusudur.

Soru 11

'Neyi?' ve 'kimi?' sorularına yanıt veremeyen, nesne almaksızın tamamlanan eylem türünün adı nedir?

  1. A) Geçişli fiil
  2. B) Ettirgen fiil
  3. C) Oldurgan fiil
  4. D) Geçişsiz fiil
  5. E) Edilgen fiil
Cevabı göster

Cevap: D) Geçişsiz fiil

Nesne almayan ve 'neyi/kimi/ne?' sorularına cevap veremeyen eylem türü geçişsiz fiildir. Geçişli fiil nesne alır; ettirgen ve oldurgan geçişli çatı altında değerlendirilir; edilgen farklı bir çatı biçimidir.

Soru 12

Aşağıdaki dört cümledeki yüklemler 'oldurgan' ve 'ettirgen' olarak ayrıldığında yüklemlerin doğru eşleştirmesi aşağıdakilerden hangisidir? I. Annem sabah erkenden çocuğu uyandırdı. II. Müdür, sekreterine mektubu yazdırdı. III. Antrenör genç sporcuyu sahada koşturdu. IV. Komşu, kediye balığı yedirdi.

  1. A) I ve IV oldurgan, II ve III ettirgendir.
  2. B) I ve III oldurgan, II ve IV ettirgendir.
  3. C) II ve III oldurgan, I ve IV ettirgendir.
  4. D) II ve IV oldurgan, I ve III ettirgendir.
  5. E) Dört yüklem de geçişli olduğundan oldurgan-ettirgen ayrımı yapılamaz.
Cevabı göster

Cevap: B) I ve III oldurgan, II ve IV ettirgendir.

Oldurgan fiil geçişsiz bir tabandan ek alarak geçişli hâle gelir; ettirgen ise zaten geçişli olan bir tabana ek getirilmesiyle oluşur.

Soru 13

Geçişli fiil için en doğru tanım aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Öznenin eylemi başkasına yaptırdığı, '-tır/-dır' eki almış fiildir.
  2. B) Nesne almayan, 'neyi/kimi?' sorularına cevap veremeyen fiildir.
  3. C) Geçişsiz bir fiile yapım eki getirilerek türetilmiş fiildir.
  4. D) Nesne alan ya da alabilen, 'neyi/kimi/ne?' sorusuna cevap veren fiildir.
  5. E) Öznenin eylemi kendi kendine yaptığını gösteren dönüşlü fiildir.
Cevabı göster

Cevap: D) Nesne alan ya da alabilen, 'neyi/kimi/ne?' sorusuna cevap veren fiildir.

Geçişli fiil; nesne alan ya da alabilen, 'neyi/kimi/ne?' sorularına yanıt veren eylemdir. 'Yazdı, gördü' örnekleri bunu somutlaştırır.

Soru 14

'ağladı' ve 'yazdı' fiilleri karşılaştırıldığında, hangisinin geçişsiz hangisinin geçişli olduğunu doğru biçimde belirten ifade hangisidir?

  1. A) 'yazdı' fiili duruma göre hem geçişli hem geçişsiz olabilir; bu nedenle 'ağladı' ile aynı çatıdadır.
  2. B) İkisi de 'neyi?' sorusuna yanıt verdiği için her iki fiil de geçişlidir.
  3. C) 'ağladı' geçişli, 'yazdı' geçişsizdir; çünkü geçişlilik fiilin anlamına göre belirlenir, soru testine göre değil.
  4. D) İkisi de nesne almadığı için her iki fiil de geçişsizdir.
  5. E) 'ağladı' geçişsizdir çünkü 'neyi ağladı?' yanıtsız kalır; 'yazdı' geçişlidir çünkü 'neyi yazdı?' yanıtlanır.
Cevabı göster

Cevap: E) 'ağladı' geçişsizdir çünkü 'neyi ağladı?' yanıtsız kalır; 'yazdı' geçişlidir çünkü 'neyi yazdı?' yanıtlanır.

Geçişsiz fiil 'neyi/kimi?' sorusuna yanıt vermez. 'ağladı'ya 'neyi ağladı?' sorulamaz → geçişsiz. 'yazdı'ya 'neyi yazdı? (mektubu)' sorusu yanıtlanır → geçişli. Bu nedenle 'ağladı' geçişsiz, 'yazdı' geçişlidir.

Soru 15

Oldurgan ve ettirgen fiilleri birbirinden ayıran ölçüt nedir?

  1. A) Ettirgen fiil '-t, -r, -tır' ekleri alırken oldurgan fiil bu ekleri almaz.
  2. B) Oldurgan fiil yalnızca '-t' ekiyle, ettirgen fiil yalnızca '-tır' ekiyle yapılır.
  3. C) Tabanın geçişlilik durumu: geçişsiz tabana ek gelirse oldurgan, geçişli tabana ek gelirse ettirgen olur.
  4. D) Oldurgan fiilde özne eylemi bizzat yaparken, ettirgen fiilde özne eylemi başkasına yaptırır; ek farkı yoktur.
  5. E) Ettirgen fiil geçişli, oldurgan fiil ise geçişsiz kategorisinde yer alır.
Cevabı göster

Cevap: C) Tabanın geçişlilik durumu: geçişsiz tabana ek gelirse oldurgan, geçişli tabana ek gelirse ettirgen olur.

Her iki çatı da aynı ekleri (-t, -r, -tır) alır; ayırt edici ölçüt tabanın geçişliliğidir. Geçişsiz+ek = oldurgan; geçişli+ek = ettirgen.

Üye olmadan örnek testi aç → Ücretsiz hesap aç, Türkçe dahil tüm konulardan solo test çöz

Diğer KPSS Türkçe konuları