Eleştiri, öneri, uyarı ve değerlendirme cümleleri Soruları
KPSS Türkçe · 44 özgün soru · açıklamalı çözümler
Örnek Sorular
Soru 1
Bir eleştirmen, müzik sektöründe albüm üretiminin kolaylaşmasını şöyle değerlendirir: "Albüm çıkarmanın bu denli kolaylaşması kaliteyi düşürmüştür; kalite standartlarını artık dinleyici değil, sektörün kendisi belirlemelidir." Bu değerlendirmede öne sürülen temel sav aşağıdakilerden hangisidir?
A) Üretim kolaylaştıkça kalite düşer ve standartları belirleme yetkisi sektöre ait olmalıdır.
B) Üretimin kolaylaşması bağımsız sanatçıları güçlendirip sektörü demokratikleştirmiştir.
C) Kalite düşüşünün asıl sorumlusu müzik şirketlerinin kâr odaklı tutumudur.
D) Standartların dinleyici tercihiyle belirlenmesi sektörü daha da güçlendirmiştir.
E) Üretim biçimi kaliteyi etkilemez; asıl sorun dağıtım kanallarının yetersizliğidir.
Cevabı göster
Cevap: A) Üretim kolaylaştıkça kalite düşer ve standartları belirleme yetkisi sektöre ait olmalıdır.
Değerlendirmede albüm çıkarmanın kolaylaşmasının kaliteyi düşürdüğü ve standartların dinleyici tarafından değil sektör tarafından belirlenmesi gerektiği savunulur; doğru seçenek bu iki yargıyı birlikte verir.
Soru 2
Bir yazıda, Türkiye'nin Akdeniz mutfağını temsilde yetersiz kaldığı, akla yalnızca zeytinyağlı, sebzeli ve balıklı menülerin geldiği belirtilir; yazar çözüm olarak, sofralara bölgedeki komşu halkların yemek birikiminden de yer açılmasını salık verir. Buna göre yazarın önerisi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Bilinen tariflerin hiç değiştirilmeden olduğu gibi korunması
B) Var olan zeytinyağlı yemeklerin yurt dışında daha çok tanıtılması
C) Menülerin diğer Akdeniz ülkelerinin yemekleriyle çeşitlendirilmesi
D) Akdeniz dışındaki bambaşka bir coğrafi kimlikle anılınması
E) Balık yemeklerinin tek ana yemek olarak öne çıkarılması
Cevabı göster
Cevap: C) Menülerin diğer Akdeniz ülkelerinin yemekleriyle çeşitlendirilmesi
Yazar, yetersiz temsil sorununa çözüm olarak sofralara bölgedeki komşu halkların yemek birikiminden de yer açılmasını, yani menülerin başka Akdeniz ülkelerinin yemekleriyle çeşitlendirilmesini önerir; doğru seçenek bu…
Soru 3
Edebî eserlerin tek bir hazır ölçütle değil, birden çok yöntem ve disiplinle açıklanabileceğini savunan Berna Moran'ın eleştiri anlayışına göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A) Her eser için tek ve doğru bir okuma biçimi vardır.
B) Bir eser birden fazla yöntem ve disiplinle açıklanabilir.
C) Edebi eserleri değerlendirmek için evrensel ve hazır bir ölçüt yoktur.
D) Eserde olmayanı görmeye çalışmak bir eleştiri hatasıdır.
E) Farklı disiplinler edebi eseri farklı açılardan aydınlatabilir.
Cevabı göster
Cevap: A) Her eser için tek ve doğru bir okuma biçimi vardır.
Berna Moran'a göre hazır bir ölçüt yoktur ve eseri birden çok yöntemle açıklamak mümkündür; dolayısıyla 'tek doğru okuma' iddiası onun görüşüyle çelişir.
Soru 4
Aşağıdakilerden hangisi değerlendirme cümlesinin tanımını en doğru biçimde vermektedir?
A) Bir konuya ilişkin nesnel verilere dayanan ve evrensel yargı içeren cümledir.
B) Bir durumun olumsuz etkilerini önlemek amacıyla dile getirilen cümledir.
C) Bir kişi, eser ya da duruma ilişkin öznel görüş bildiren ve genel yargı içermeyen cümledir.
D) Doğru veya yanlış yönleri açıkça belirten yargı cümlesidir.
E) Belirli bir sonuca ulaşmak için görüş ve tavsiye sunan cümledir.
Cevabı göster
Cevap: C) Bir kişi, eser ya da duruma ilişkin öznel görüş bildiren ve genel yargı içermeyen cümledir.
Değerlendirme cümlesi öznel görüş bildirir; genel ya da evrensel bir yargı taşımaz. Bu onu eleştiri ve öneri cümlelerinden ayıran temel özelliktir.
Soru 5
Edebi bir eserde 'akıcılık' kavramı ile kastedilen özellik aşağıdakilerden hangisidir?
A) Dilin sade ve anlaşılır sözcüklerden oluşması
B) Okuyucuyu sürükleyip bir solukta okutma özelliği
C) Metnin iç yapısının mantıksal sıra izlemesi
D) Anlatıcının nesnel bir tutum sergilemesi
E) Metnin kısa cümlelerle kurulmuş olması
Cevabı göster
Cevap: B) Okuyucuyu sürükleyip bir solukta okutma özelliği
Akıcılık, okuyucuyu metnin içine çekerek bir solukta okutma özelliğidir; edebi eserleri olumlu değerlendirirken kullanılan bir ölçüttür.
Soru 6
Bir eleştirmen, bir şairin değerlendirilmesi üzerine şunları söyler: "Şair kendi eksiklerini yansız bir gözle göremez; gelgelelim tek bir şiir bile bir yaşamın özeti gibi ipucu verebilir." Bu sözlerle en uyumlu çıkarım aşağıdakilerden hangisidir?
A) Şair, kendi kusurlarını başkalarından çok daha nesnel görebilir.
B) Şiirler şairi anlamada ipucu vermez; belirleyici olan yalnızca biyografik verilerdir.
C) Bir şiir, şairin yaşamının bilançosu gibi onu yansıtabilir; ama şair kusurlarını tarafsız göremez.
D) Bir şiir şairin bütününü gösteremez; şair ancak yaşam öyküsüyle anlaşılır.
E) Şiirler yalnızca estetik açıdan okunmalı, yaşamla ilişkilendirilmemelidir.
Cevabı göster
Cevap: C) Bir şiir, şairin yaşamının bilançosu gibi onu yansıtabilir; ama şair kusurlarını tarafsız göremez.
Görüşe göre bir şiir şairin yaşamının bilançosu gibi onu yansıtabilir, ama şair kendi kusurlarını tarafsız göremez; doğru seçenek bu iki yargıyı birlikte verir.
Soru 7
Yapıcı eleştirinin temel işlevi aşağıdakilerden hangisinde doğru biçimde açıklanmıştır?
A) Şiirin okuyucular tarafından beğenilmesini ve çok satmasını sağlamak
B) Şairin o sırada içinde bulunduğu duygusal durumu saptayıp değerlendirmek
C) Metne tarafsız bir dış bakış sunarak şiiri geliştirme imkânı vermek
D) Şiirin hangi edebi akıma ait olduğunu belirleyip sınıflandırmak
E) Şairi çağdaşı olan başka şairlerle karşılaştırarak konumlandırmak
Cevabı göster
Cevap: C) Metne tarafsız bir dış bakış sunarak şiiri geliştirme imkânı vermek
Bu tanıma göre yapıcı eleştiri, art niyet taşımadan metne derinlemesine odaklanır ve şaire dışarıdan bir bakış sunarak şiirini geliştirme imkânı verir.
Soru 8
Aşağıdaki tanımlardan hangisi uyarı cümlesini doğru biçimde açıklar?
A) Kişileri yanlış davranış ve tehlikelerden uzak tutmak için ikaz içeren cümle
B) Bir konuda kişisel görüş ve öznel yorum bildiren değerlendirme cümlesi
C) Bir işin yapılmasını ya da yapılmamasını salık veren tavsiye cümlesi
D) Bir durumu ya da nesneyi nesnel biçimde betimleyip açıklayan cümle
E) Yitirilen ya da savsaklanan bir değer için üzüntü ve yakınma bildiren cümle
Cevabı göster
Cevap: A) Kişileri yanlış davranış ve tehlikelerden uzak tutmak için ikaz içeren cümle
Uyarı cümlesi, kişileri yanlış davranışlardan veya tehlikelerden uzak tutmak amacıyla ikaz ve hatırlatma içerir.
Soru 9
Bir sanat dalı olarak tiyatronun işlevini en doğru anlatan değerlendirme aşağıdakilerden hangisidir?
A) Tiyatronun başlıca işlevi eğlendirmektir; toplumsal mesaj iletmek öncelikli amacı değildir.
B) Tiyatronun kültürel aktarım işlevi modern dönemde büyük ölçüde ortadan kalkmıştır.
C) Tiyatro bireysel bir anlatım biçimi olduğundan toplumsal bağları yansıtmaz.
D) Tiyatro, birey ile toplum bağını yansıtan köklü bir gösteri türüdür ve kültürel mirası gelecek kuşaklara taşır.
E) Tiyatronun toplumsal işlevi yazılı edebiyat türleri yanında ikincil düzeyde kalır.
Cevabı göster
Cevap: D) Tiyatro, birey ile toplum bağını yansıtan köklü bir gösteri türüdür ve kültürel mirası gelecek kuşaklara taşır.
Bu değerlendirmeye göre tiyatro, birey ile toplum arasındaki bağı yansıtan köklü bir gösteri türüdür ve kültürel-manevi zenginlikleri gelecek kuşaklara aktarır.
Soru 10
Bir metinde "Bu derslerin daha verimli geçmesi için öğrencilerin küçük gruplara ayrılması gerekmektedir." cümlesi hangi cümle türüne örnek olarak verilebilir?
A) Değerlendirme cümlesi
B) Öneri cümlesi
C) Uyarı cümlesi
D) Olumsuz eleştiri cümlesi
E) Olumlu eleştiri cümlesi
Cevabı göster
Cevap: B) Öneri cümlesi
Cümle, daha iyi bir sonuca ulaşmak için bir tedbir öne sürmektedir; bu da öneri (teklif) cümlesinin tanımına uymaktadır.
Soru 11
Türk edebiyatının gidişatına yönelik bir değerlendirme metninde dile getirilebilecek eleştiriler arasında hangisi yer almaz?
A) Yazarların iktidar kavgalarına alet olması
B) Siyaset baskısının edebiyat üretimini kısıtlaması
C) Yazarların yalnızca İstanbul'a özgü hikâyelerle sınırlı kalması
D) Türk edebiyatının dünya genelinde giderek daha fazla tanınması
E) Edebiyat ortamının taraf tutma baskısına maruz kalması
Cevabı göster
Cevap: D) Türk edebiyatının dünya genelinde giderek daha fazla tanınması
Türk edebiyatına yönelik eleştiri metinleri iktidar kavgaları, siyaset baskısı ve coğrafi sınırlılık gibi sorunlara odaklanır; dünyada giderek daha fazla tanınma ise olumlu bir saptama olup eleştiri değildir.
Soru 12
Kitap eleştirisinin işlevleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Sanatçının daha iyi eserler üretmesine katkı sağlamak
B) Okuyucunun ilgisini ve dikkatini kitaba yönlendirmek
C) Kitabın piyasa fiyatını ve satış stratejisini belirlemek
D) Kitabı bir sanat eseri olarak tanımlamaya yardımcı olmak
E) Bir kitabı diğerlerinden ayıran özellikleri ortaya koymak
Cevabı göster
Cevap: C) Kitabın piyasa fiyatını ve satış stratejisini belirlemek
Bu işlev sıralamasına göre kitap eleştirisi ayırt edici özellikleri ortaya koyma, okuyucu dikkatini yönlendirme, sanatçının gelişimine katkı ve eseri sanat eseri olarak tanımlama görevlerini üstlenir; piyasa fiyatı…
Soru 13
Sanat eserini çağının tanığı sayan bir yaklaşıma göre, sanat tarihçisinin temel işlevi aşağıdaki seçeneklerin hangisinde doğru biçimde tanımlanmıştır?
A) Eserlerin piyasa değerini belirleyip koleksiyoncular için yol gösterici olmak
B) Sanatçının teknik becerilerini standart ölçütlere göre derecelendirip sınıflandırmak
C) Eserleri tarihsel bağları içinde değerlendirip görünmeyen toplumsal anlamlarını çözmek
D) Eserleri yalnızca biçimsel özellikleri açısından birbiriyle karşılaştırmak
E) Sanat eserlerinin özgünlüğünü ve sahiciliğini teknik incelemelerle doğrulamak
Cevabı göster
Cevap: C) Eserleri tarihsel bağları içinde değerlendirip görünmeyen toplumsal anlamlarını çözmek
Bu tanıma göre sanat tarihçisinin asıl görevi eserleri tarihsel bağlar içinde değerlendirip görünmeyen toplumsal-kültürel anlamlarını çözümlemektir; eserdeki semboller de çağın tanıklığını yapar.
Soru 14
Bir eser için kullanılan 'Anlatımı rahat ve doğal; tıpkı bir çağlayan gibi gürül gürül akıyor.' ifadesi, bu eserle ilgili nasıl bir değerlendirme bildirir?
A) Eserin kusurlarını öne çıkaran olumsuz eleştiri
B) Eserin akıcılığını öven olumlu değerlendirme
C) Eseri yalnızca tanıtan nesnel gözlem
D) Okura belli bir tutumu salık veren öneri
E) Olası bir tehlikeye dikkat çeken uyarı
Cevabı göster
Cevap: B) Eserin akıcılığını öven olumlu değerlendirme
Bir eserin 'rahat, doğal, çağlayan gibi gürül gürül akması' onun akıcılığını ve canlılığını öven olumlu bir değerlendirme (beğeni) ifadesidir.
Soru 15
Çocukların yaşlarına uygun ortamdan yoksun bırakılarak yetişkin gibi yetiştirilmesini eleştiren bir metnin ana fikri aşağıdakilerden hangisidir?
A) Çocuk, kendi yaşına özgü ortamda çocuk gibi yaşatılmalıdır.
B) Yetişkin gibi yetiştirilen çocuklar akademik açıdan daha başarılı olur.
C) Çocukların erken yaşta sorumluluk alması onları geleceğe daha iyi hazırlar.
D) Aile ortamı çocukların gelişiminden daha etkilidir.
E) Çocukların sosyal çevre baskısından korunması için yetişkin davranışları erken edindirilmelidir.
Cevabı göster
Cevap: A) Çocuk, kendi yaşına özgü ortamda çocuk gibi yaşatılmalıdır.
Bu tür metinlerde çocuğun yaşına uygun ortamdan yoksun bırakılmasına yönelik eleştiri; 'çocuk çocuk gibi yaşatılmalıdır' ana fikrini taşır.