Eleştiri, öneri, uyarı ve değerlendirme cümleleri Soruları
KPSS Türkçe · 45 özgün soru · açıklamalı çözümler
Eleştiri, öneri, uyarı ve değerlendirme cümleleri — Konu Özeti
KPSS Türkçe kapsamında Eleştiri, öneri, uyarı ve değerlendirme cümleleri konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Bir ansiklopedi hazırlamak bitmeyen bir derleme serüvenidir ve her baskıda yöreye ait gravür, illüstrasyon ve motiflerle bezenmesi ideal sayılır; görsel malzeme eksikliği bu yapıtların en büyük açığıdır.
Bir yazarın dilini çok iyi kullanması ve anlatım olanaklarının farkında olması, onun dilin özelliklerini ayırt edip doğru değerlendirebileceğine işaret eder.
Yapıcı eleştiri, art niyet taşımadan metne derinlemesine odaklanan bir okuma biçimidir ve şaire dışarıdan bir bakış sunarak şiirini geliştirme imkânı verir.
Değerlendirme cümlesi, bir kişi, eser, ürün, olay ya da durum hakkında olumlu veya olumsuz öznel görüş bildiren ve genel bir yargı içermeyen cümledir.
Akıcılık, bir metnin okuyucuyu sürükleyip bir solukta okutma özelliğidir ve edebi eserlerde olumlu bir değerlendirme ölçütü olarak görülür.
Olumsuz eleştiri, bir durum veya nesnenin olumsuz yönünü, eksikliğini ya da zararlı etkisini ortaya koyan yargı cümlesidir.
'Hangisi eleştirilerden değildir?' sorusunda parçada açıkça geçen eleştiriler çeldirici yapılır ve parçada yer almayan, ama makul görünen bir özellik doğru yanıt olur.
Güney Koreli yönetmen Bong Joon-ho 'Parazit' filmiyle küresel başarı kazanmıştır ve filmlerinde sınıf çatışması ile toplumsal eleştiriyi görsel sembolizmle işler.
Öneri (teklif) cümlesi, bir sorunu çözmek veya olumsuz sonuçlardan kaçınıp daha iyiye ulaşmak için görüş, tavsiye ya da tedbirin öne sürüldüğü cümledir.
Dr. Brand'e göre acı, minnettar olunması gereken bir uyarı sistemidir; acıyı tecrübe etmek bedenin geri çekilme ve dinlenme gibi iyileşme tepkilerini hızlandırır ve beden bütünlüğü farkındalığını sağlar.
Lewis Carroll'ın 'Alice Harikalar Diyarında' kitabı 1865'te yayımlandığında çıkan ilk (imzasız) eleştiride kitap, anlamsız ve tutarsız bir 'rüya hikâyesi' olarak nitelendirilmiştir.
Bir roman, öykü ya da oyun başka bir anlatım formuna uyarlandığında artık eski haline göre değil, uyarlandığı yeni form üzerinden değerlendirilmelidir.
Aristoteles'in 'Poetika' adlı eseri, sanat ve edebiyat üzerine yazılmış ilk eser kabul edilir ve edebiyat eleştirisinin temellerini atmıştır.
Bir eseri kaliteli kılan yazarın kimliği değil eserin kendisidir; iyi roman, hikâye, şiir, eleştiri ve türkü her türde usta kalemlerden çıkabilir.
Eleştirinin tanımı, sınırları ve işlevini sorgulayan paragraflarda eleştiri ile inceleme arasındaki kavramsal ayrım tartışılır ve bir seçenek eleştirinin kapsamını tam tanımlayamadığını öne sürer.
Türkiye'nin Akdeniz mutfağını temsilde yetersiz kalması yalnızca zeytinyağlı, sebzeli ve balıklı menülerin akla gelmesine bağlanır; çözüm olarak diğer Akdeniz ülkelerinin yemekleriyle zenginleştirme önerilir.
'Kendine iyi bak' sözünü eleştiren yazarın eleştiri nedeni, sözün belirgin bir anlam taşımayan, kalıplaşmış ve yerli yersiz kullanılan bir ifade olmasıdır.
Analitik film eleştirisi filme özgü kapsamlı bir fikir edinmeyi gerektirir; filmleri yalnızca bir puana indirgemek basit bir indirgemeciliktir ve içerik hakkında yeterli bilgi vermez.
Öykü eleştirisi sorununu ele alan metinde eleştirilenlere verilen pay, öykü eleştirmenlerinin eserin yapısından çok içeriğiyle ilgilenmeleridir.
Fransa zengin bir kültür mirasına sahiptir ve devletin kültür işlerine karışması nadir görülmüş, görüldüğünde sert eleştirilmiştir.
Berna Moran'a göre edebi eserleri değerlendirmek için hazır bir ölçüt yoktur; bir eser birden çok yöntem ve disiplinle açıklanabilir, eserde olmayanı görmeye çalışmak eleştiri hatasıdır.
Eleştiri metni yazmak, hayal kurma ya da hayal kırıklığının dışavurumu değil, bir iç yaşam biçiminin ses, anlam ve söz olarak dile gelmesidir; edebiyatla uğraşmak kişiliği dönüştürür.
Örnek Sorular
Soru 1
Müzik sektöründe albüm üretiminin kolaylaşmasına yönelik eleştiride öne sürülen temel sav aşağıdakilerden hangisidir?
A) Üretimin kolaylaşması kaliteyi düşürür; standartları dinleyici değil sektör belirlemelidir.
B) Üretimin kolaylaşması bağımsız sanatçıları güçlendirir ve sektörü demokratikleştirir.
C) Kalite düşüşünün sorumlusu müzik şirketlerinin kâr odaklı tutumudur.
D) Dinleyici tercihlerinin merkeze alınması kaliteyi artırır ve sektörü güçlendirir.
E) Üretimin kolaylaşması kaliteyi etkilemez; asıl sorun dağıtım kanallarındadır.
Cevabı göster
Cevap: A) Üretimin kolaylaşması kaliteyi düşürür; standartları dinleyici değil sektör belirlemelidir.
Bu görüşe göre albüm çıkarmanın kolaylaşması kalite düşüşüne yol açar ve kalite standartlarının dinleyici tarafından değil sektör tarafından belirlenmesi gerekir.
Soru 2
Türkiye'nin Akdeniz mutfağını yeterince temsil edememesine çözüm olarak sunulan öneri aşağıdakilerden hangisidir?
A) Zeytinyağlı ve sebzeli yemeklerin uluslararası platformlarda daha fazla tanıtılması
B) Geleneksel tariflerinin birebir korunarak nesillere aktarılması
C) Diğer Akdeniz ülkelerinin yemekleriyle menülerin zenginleştirilmesi
D) Türk mutfağının farklı bir coğrafi kimlikle konumlandırılması
E) Balık yemeklerinin ana kategori olarak öne çıkarılması
Cevabı göster
Cevap: C) Diğer Akdeniz ülkelerinin yemekleriyle menülerin zenginleştirilmesi
Türkiye'nin Akdeniz mutfağında yetersiz kalması sorununa önerilen çözüm, diğer Akdeniz ülkelerinin yemekleriyle menüleri zenginleştirmektir.
Soru 3
Berna Moran'ın edebiyat eleştirisi anlayışına göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A) Her eser için tek ve doğru bir okuma biçimi vardır.
B) Bir eser birden fazla yöntem ve disiplinle açıklanabilir.
C) Edebi eserleri değerlendirmek için evrensel ve hazır bir ölçüt yoktur.
D) Eserde olmayanı görmeye çalışmak bir eleştiri hatasıdır.
E) Farklı disiplinler edebi eseri farklı açılardan aydınlatabilir.
Cevabı göster
Cevap: A) Her eser için tek ve doğru bir okuma biçimi vardır.
Berna Moran'a göre hazır bir ölçüt yoktur ve eseri birden çok yöntemle açıklamak mümkündür; dolayısıyla 'tek doğru okuma' iddiası onun görüşüyle çelişir.
Soru 4
Aşağıdakilerden hangisi değerlendirme cümlesinin tanımını en doğru biçimde vermektedir?
A) Bir konuya ilişkin nesnel verilere dayanan ve evrensel yargı içeren cümledir.
B) Bir durumun olumsuz etkilerini önlemek amacıyla dile getirilen cümledir.
C) Bir kişi, eser ya da duruma ilişkin öznel görüş bildiren ve genel yargı içermeyen cümledir.
D) Doğru veya yanlış yönleri açıkça belirten yargı cümlesidir.
E) Belirli bir sonuca ulaşmak için görüş ve tavsiye sunan cümledir.
Cevabı göster
Cevap: C) Bir kişi, eser ya da duruma ilişkin öznel görüş bildiren ve genel yargı içermeyen cümledir.
Değerlendirme cümlesi öznel görüş bildirir; genel ya da evrensel bir yargı taşımaz. Bu onu eleştiri ve öneri cümlelerinden ayıran temel özelliktir.
Soru 5
Edebi bir eserde 'akıcılık' kavramı ile kastedilen özellik aşağıdakilerden hangisidir?
A) Dilin sade ve anlaşılır sözcüklerden oluşması
B) Okuyucuyu sürükleyip bir solukta okutma özelliği
C) Metnin iç yapısının mantıksal sıra izlemesi
D) Anlatıcının nesnel bir tutum sergilemesi
E) Metnin kısa cümlelerle kurulmuş olması
Cevabı göster
Cevap: B) Okuyucuyu sürükleyip bir solukta okutma özelliği
Akıcılık, okuyucuyu metnin içine çekerek bir solukta okutma özelliğidir; edebi eserleri olumlu değerlendirirken kullanılan bir ölçüttür.
Soru 6
Bir şairi ve şiirlerini değerlendirirken aşağıdaki çıkarımlardan hangisi en isabetlidir?
A) Şair kendi kusurlarını başkalarından çok daha nesnel görebilir.
B) Farklı dönem şiirleri şairi anlamak için ipucu vermez; biyografik veriler daha belirleyicidir.
C) Bir şiir şairin bütün hayatını yansıtmaz; farklı dönem şiirleri birlikte ele alınınca şair daha iyi anlaşılır.
D) Bir şiir şairin yaşamının bilançosu gibi onu yansıtabilir; ne var ki şairin kusurlarını tarafsız göremediği de unutulmamalıdır.
E) Şiirler estetik açıdan okunmalı, yaşam bilançosu kaygısıyla değerlendirilmemelidir.
Cevabı göster
Cevap: D) Bir şiir şairin yaşamının bilançosu gibi onu yansıtabilir; ne var ki şairin kusurlarını tarafsız göremediği de unutulmamalıdır.
Farklı dönemlere ait şiirler şairi anlamaya yardımcı olur; şair kendi kusurlarını tarafsız göremez ve bir şiir, şairin yaşamının bilançosu gibi onu yansıtabilir.
Soru 7
Yapıcı eleştirinin temel işlevi aşağıdakilerden hangisinde doğru biçimde açıklanmıştır?
A) Şiirin okuyucular tarafından beğenilmesini ve çok satmasını sağlamak
B) Şairin o sırada içinde bulunduğu duygusal durumu saptayıp değerlendirmek
C) Metne tarafsız bir dış bakış sunarak şiiri geliştirme imkânı vermek
D) Şiirin hangi edebi akıma ait olduğunu belirleyip sınıflandırmak
E) Şairi çağdaşı olan başka şairlerle karşılaştırarak konumlandırmak
Cevabı göster
Cevap: C) Metne tarafsız bir dış bakış sunarak şiiri geliştirme imkânı vermek
Bu tanıma göre yapıcı eleştiri, art niyet taşımadan metne derinlemesine odaklanır ve şaire dışarıdan bir bakış sunarak şiirini geliştirme imkânı verir.
Soru 8
Aşağıdakilerden hangisi, bir yazarın dili doğru değerlendirebileceğinin göstergesi olarak kabul edilir?
A) Çok sayıda roman, hikâye ve deneme kaleme almış üretken bir yazar olması
B) Geniş bir okuyucu kitlesine ulaşıp çok satan kitaplar yazmış olması
C) Dili ustalıkla kullanması ve anlatım olanaklarının farkında olması
D) Birbirinden çok farklı edebî türlerde eser üretebilen bir kalem olması
E) Birden çok yabancı dili ileri düzeyde okuyup yazabiliyor olması
Cevabı göster
Cevap: C) Dili ustalıkla kullanması ve anlatım olanaklarının farkında olması
Bu ölçüte göre dili çok iyi kullanmak ve anlatım olanaklarının farkında olmak, yazarın dilin özelliklerini ayırt edip doğru değerlendirebileceğine işaret eder.
Soru 9
Eleştiri konusunu ele alan bir okuma parçasında 'Aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir?' sorusunun çözümünde nasıl ilerlenmelidir?
A) Her seçenek metinle karşılaştırılır; metinde yer almayan bilgiyi içeren seçenek doğru kabul edilir.
B) Seçenekler arasında en önemsiz ve en kısa görünen bilgiyi içeren şık doğru yanıt olarak sayılır.
C) Metinde anlatılanlarla açıkça çelişen, ters yönde bilgi içeren şık doğru yanıt kabul edilir.
D) Seçenekler arasından en kapsamlı ya da en geneli kucaklayan bilgiyi içeren şık doğru yanıt olur.
E) Doğru yanıt, metinde en az değinilen ve en az vurgulanan konuyu içeren seçenek olarak belirlenir.
Cevabı göster
Cevap: A) Her seçenek metinle karşılaştırılır; metinde yer almayan bilgiyi içeren seçenek doğru kabul edilir.
Bu soru kalıbında seçeneklerin her biri metinle karşılaştırılır; metinde açıkça yer almayan (değinilmeyen) bilgiyi içeren seçenek doğru yanıttır.
Soru 10
'Bu cümle hangi yönü eleştiriyor?' sorusunu çözmek için izlenmesi gereken yol aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
A) Cümlenin dilbilgisi yapısını inceleyerek fiil zamanından eleştiri yönünü belirlemek
B) Seçenekler arasında en olumsuz anlam taşıyan ifadeyi cümlenin eleştirdiği yön saymak
C) Yazar hakkında dışarıdan edinilen bilgileri kullanarak cümleyi bağlamından bağımsız yorumlamak
D) Cümlenin geçtiği paragrafın ana fikrini tespit edip bu ana fikri eleştiri yönü olarak kabul etmek
E) Cümledeki açık ya da örtük olumsuz nitelemeyi saptayarak eleştirinin hangi özelliğe yöneldiğini bulmak
Cevabı göster
Cevap: E) Cümledeki açık ya da örtük olumsuz nitelemeyi saptayarak eleştirinin hangi özelliğe yöneldiğini bulmak
Bu soru kalıbında cümledeki örtük olumsuz niteleme (örn. nesnel olmama ya da içerik yerine kişiyi değerlendirme) saptanarak eleştirinin hangi özelliğe yöneldiği belirlenir.
Soru 11
Aşağıdakilerden hangisi şiirin tarihsel süreçteki işlevlerini doğru biçimde özetler?
A) Şiir, tarihin her döneminde bireysel duygu aktarımı amacıyla kullanılan duygusal bir türdür.
B) Toplumsal eleştiri işlevi şiire özgü değildir; bu işlev düz yazı türlerine ve düz yazıya aittir.
C) Şiirin işlevi tarihin akışı boyunca sabit kalmış, dönemden döneme ya da kültürden kültüre değişmemiştir.
D) Şiir; bireysel duygu, toplumsal eleştiri ve ritüel gibi işlevlerde kullanılmış, bu işlevler döneme göre değişmiştir.
E) Ritüel amaçlı kullanım şiirin asıl işlevidir; bireysel ve toplumsal işlevler ise ondan sonra ortaya çıkmıştır.
Cevabı göster
Cevap: D) Şiir; bireysel duygu, toplumsal eleştiri ve ritüel gibi işlevlerde kullanılmış, bu işlevler döneme göre değişmiştir.
Bu özetlemeye göre şiir bireysel duygu aktarımı, toplumsal eleştiri ve ritüel gibi farklı işlevlerde kullanılmış; bu işlevler dönemden döneme ve kültürden kültüre değişmiştir.
Soru 12
Pek çok çocukta görülen okul korkusunun temel nedenlerinden biri olarak ne gösterilmektedir?
A) Okul ortamının çocukların bireysel ilgi alanlarını görmezden gelmesi
B) Öğretmenlerin sınıf içi disiplin uygulamalarının aşırı katı olması
C) Eğitim sisteminin yarışmacı yapısının çocuklar üzerinde ağır baskı oluşturması
D) Çocukların akranlarıyla sağlıklı ilişki kuramaması ve sosyal dışlanma yaşaması
E) Ailelerin çocuğu yapabileceği işlerde bile sürekli eleştirmesi ve başarısını onaylamaması
Cevabı göster
Cevap: E) Ailelerin çocuğu yapabileceği işlerde bile sürekli eleştirmesi ve başarısını onaylamaması
Okul korkusunun temel nedenlerinden biri olarak; ailelerin çocuğu yapabileceği işlerde bile sürekli eleştirmesi ve başarısını onaylamaması gösterilir.
Soru 13
Aşağıdakilerden hangisi analitik film eleştirisi anlayışına aykırıdır?
A) Filmi birden fazla boyutuyla ele alarak kapsamlı bir değerlendirme yapmak
B) Filmi yalnızca tek bir puana indirgemek ve bu puanla yetinmek
C) Filme özgü derinlemesine bir fikir geliştirerek izleyiciyle paylaşmak
D) Filmin içeriği hakkında okuyucuya bilgi verecek bir çözümleme sunmak
E) Filmin sanatsal ve teknik yönlerini ayrı ayrı değerlendirmek
Cevabı göster
Cevap: B) Filmi yalnızca tek bir puana indirgemek ve bu puanla yetinmek
Bu anlayışa göre filmleri yalnızca bir puana indirgemek basit bir indirgemeciliktir ve analitik eleştiriye aykırıdır; içerik hakkında yeterli bilgi vermez.
Soru 14
Bir yazar 'Kendine iyi bak' ifadesini eleştirmektedir. Bu eleştirinin gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?
A) İfadenin dil bilgisi kurallarına aykırı, bozuk bir yapıyla kurulmuş bir söz olması
B) İfadenin yalnızca gençler arasında modalaşıp yaşlılarca hiç kullanılmaması
C) İfadenin belirgin anlam taşımayan, kalıplaşmış ve yerli yersiz kullanılan bir söz olması
D) İfadenin söyleyen kişinin gerçek duygularını ve samimiyetini hiç yansıtmaması
E) İfadenin yabancı bir dilden Türkçeye çeviri yoluyla girmiş yapay bir söz olması
Cevabı göster
Cevap: C) İfadenin belirgin anlam taşımayan, kalıplaşmış ve yerli yersiz kullanılan bir söz olması
Bu eleştiriye göre yazar, sözü belirgin bir anlam taşımayan, kalıplaşmış ve yerli yersiz kullanılan bir ifade olduğu gerekçesiyle eleştirmektedir.
Soru 15
Çocukların yaşlarına uygun ortamdan yoksun bırakılarak yetişkin gibi yetiştirilmesini eleştiren bir metnin ana fikri aşağıdakilerden hangisidir?
A) Çocuk, kendi yaşına özgü ortamda çocuk gibi yaşatılmalıdır.
B) Yetişkin gibi yetiştirilen çocuklar akademik açıdan daha başarılı olur.
C) Çocukların erken yaşta sorumluluk alması onları geleceğe daha iyi hazırlar.
D) Aile ortamı çocukların gelişiminden daha etkilidir.
E) Çocukların sosyal çevre baskısından korunması için yetişkin davranışları erken edindirilmelidir.
Cevabı göster
Cevap: A) Çocuk, kendi yaşına özgü ortamda çocuk gibi yaşatılmalıdır.
Bu tür metinlerde çocuğun yaşına uygun ortamdan yoksun bırakılmasına yönelik eleştiri; 'çocuk çocuk gibi yaşatılmalıdır' ana fikrini taşır.