Çekim ekleri ve yapım eki-çekim eki ayrımı Soruları

KPSS Türkçe · 16 özgün soru · açıklamalı çözümler

Örnek Sorular

Soru 1

Aşağıdaki sözcüklerden hangisinin yazımı doğrudur?

  1. A) Türkiye'den gelen turistler
  2. B) Fatmaya mektubu verdiler
  3. C) Ankaradan sabah ayrıldılar
  4. D) Türkiyeden gelen turistler
  5. E) İzmirde toplantı yaptılar
Cevabı göster

Cevap: A) Türkiye'den gelen turistler

Yer ve kişi özel adlarına getirilen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılır; "Türkiye'den" sözcüğünde ayrılma hâl eki "-den" kesme işaretiyle doğru biçimde ayrılmıştır.

Soru 2

'Karanlıktan korkan çocuk odaya girdi.' cümlesindeki '-tan' ekiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A) Sözcüğün türünü isimden fiile çeviren bir yapım ekidir.
  2. B) Yeni sözcük türetmeyen, dilbilgisel ilişki kuran çekim ekidir.
  3. C) Hem yeni sözcük türeten hem ilişki kuran bir ektir.
  4. D) Sözcüğün anlamını kökten değiştiren bir türetim ekidir.
  5. E) Yeni bir sözcük türettiği için yapım eki sayılır.
Cevabı göster

Cevap: B) Yeni sözcük türetmeyen, dilbilgisel ilişki kuran çekim ekidir.

"-dan/-den" ayrılma hâl eki sözcüğün anlamını ya da türünü değiştirmez; yalnızca onun cümledeki ayrılma ilişkisini gösterir, bu yüzden çekim ekidir.

Soru 3

Zarf-fiiller (bağ-fiiller) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

  1. A) Çekim ekleriyle türetilir ve cümlede asıl yüklem görevini üstlenir.
  2. B) Oluşumunda hem çekim hem yapım ekleri birlikte kullanılır.
  3. C) Yalnızca isim kök ya da gövdelerine eklenen yapım eklerinden oluşur.
  4. D) Eylem kök ya da gövdelerine yapım eki gelir, yüklem dışı görev üstlenir.
  5. E) Cümle içinde çoğunlukla özne görevinde kullanılan sözcüklerdir.
Cevabı göster

Cevap: D) Eylem kök ya da gövdelerine yapım eki gelir, yüklem dışı görev üstlenir.

Zarf-fiiller (bağ-fiiller) eylem kök veya gövdelerine yapım ekleri getirilerek türetilir ve cümlede yüklem dışında (zarf tümleci gibi) görev üstlenir.

Soru 4

Aşağıdaki sözcüklerin hangisi yazım bakımından doğrudur?

  1. A) Atatürk'çülükten
  2. B) Antalya'lılarla
  3. C) Ankaralının
  4. D) Türkiye'liyle
  5. E) Ankara'lılardan
Cevabı göster

Cevap: C) Ankaralının

'Ankaralının' sözcüğünde özel ada (Ankara) '-lı' yapım eki, ardından '-(n)ın' ilgi eki gelmiştir; özel ada gelen yapım ekinden sonraki çekim ekleri kesme işareti almaz, bu yüzden bitişik yazılır.

Soru 5

'gelmek' eyleminin geniş zaman olumsuz birinci tekil kişi çekimi aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) gelmezim
  2. B) gelmedim
  3. C) gelmezem
  4. D) gelmiyorum
  5. E) gelmem
Cevabı göster

Cevap: E) gelmem

Geniş zamanın olumsuz eki '-mez'tir; ancak birinci kişi çekimlerinde bu ekteki 'z' sesi düşer. Bu nedenle birinci tekil kişi 'gelmem' (gel-me-m), birinci çoğul kişi ise 'gelmeyiz' biçiminde çekimlenir.

Soru 6

Aşağıdaki eklerin hangisi eylemden sıfat türeten bir yapım ekidir?

  1. A) '-en' (koşan, gülen sözcüklerinde)
  2. B) '-ın' (kitabın, kalemin sözcüğünde)
  3. C) '-un' (vücudun, okulun sözcüğünde)
  4. D) '-da' (evde, okulda sözcüğünde)
  5. E) '-lar' (kitaplar, kalemler sözcüğünde)
Cevabı göster

Cevap: A) '-en' (koşan, gülen sözcüklerinde)

"-an/-en" eki bir eylem köküne gelince eylemden sıfat türetir (koş-an, gül-en); bu nedenle yapım ekidir. Öteki seçeneklerdeki ekler ise çekim ekidir.

Soru 7

'Ahmet iyi bir öğretmendi.' cümlesindeki '-di' ekiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A) Sözcüğün türünü değiştiren bir yapım ekidir.
  2. B) İsmi yüklem yapan çekim eki niteliğindeki ek-eylemdir.
  3. C) İsmi fiil türüne dönüştüren bir türetim ekidir.
  4. D) Hem yapım hem çekim eki özelliği taşır.
  5. E) Yeni bir sözcük gövdesi oluşturan yapım ekidir.
Cevabı göster

Cevap: B) İsmi yüklem yapan çekim eki niteliğindeki ek-eylemdir.

'-di' burada ek-eylem (ek-fiil) olarak ismi yüklem yapmaktadır; yeni sözcük türetmez, çekim eki niteliğindedir.

Soru 8

Yapım ekleri ile çekim eklerini birbirinden ayıran temel ölçüt aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Yapım ekleri sözcüğün sonuna, çekim ekleri ise başına eklenir.
  2. B) Yapım ekleri anlam/tür değiştirip yeni sözcük türetir, çekim ekleri görev katar.
  3. C) Yapım ekleri yalnızca fiil köklerine, çekim ekleri yalnızca isim köklerine gelir.
  4. D) Çekim ekleri sözcüğün türünü değiştirir, yapım ekleri dilbilgisel ilişki kurar.
  5. E) Her iki ek türü de sözcükten yeni bir sözcük (gövde) türetebilmektedir.
Cevabı göster

Cevap: B) Yapım ekleri anlam/tür değiştirip yeni sözcük türetir, çekim ekleri görev katar.

Yapım ekleri sözcüğün anlam ve/veya türünü değiştirerek yeni sözcük (türemiş gövde) oluşturur; çekim ekleri ise anlam ya da türü değiştirmeden sözcüğün cümledeki görevini belirler.

Soru 9

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi yapıca basit bir sözcüktür?

  1. A) gözlükçü
  2. B) Ankaralı
  3. C) sevdim
  4. D) öğretmenlik
  5. E) yazarlık
Cevabı göster

Cevap: C) sevdim

'sevdim' sözcüğü 'sev-' kökü + '-di' (belirli geçmiş zaman çekim eki) + '-m' (kişi çekim eki) yapısındadır; hiç yapım eki almamıştır, yalnızca çekim eki aldığından yapıca basittir.

Soru 10

'gözlükçülerden' sözcüğü kök ve eklerine ayrıldığında, sırasıyla (I) -lük, (II) -çü, (III) -ler, (IV) -den ekleri elde edilir. Bu eklerden hangileri yapım ekidir?

  1. A) I ve III
  2. B) I ve II
  3. C) III ve IV
  4. D) II ve IV
  5. E) II ve III
Cevabı göster

Cevap: B) I ve II

"gözlükçülerden" = göz + -lük (isimden isim yapım eki) + -çü (isimden isim yapım eki) + -ler (çoğul çekim eki) + -den (ayrılma hâl çekim eki).

Soru 11

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi, diğer dördünden farklı türde çekim eki almıştır?

  1. A) evimizde
  2. B) çantanızı
  3. C) kapının
  4. D) kalemimi
  5. E) masanıza
Cevabı göster

Cevap: C) kapının

"evimizde, çantanızı, kalemimi, masanıza" sözcüklerinin hepsi iyelik eki + hâl eki almıştır (ev-imiz-de, çanta-nız-ı, kalem-im-i, masa-nız-a).

Soru 12

Aşağıdaki sözcüklerin hangisi hem yapım eki hem de çekim eki almıştır?

  1. A) evlerimizden
  2. B) güzelleştirici
  3. C) gözlükçülük
  4. D) Ankaralılardan
  5. E) yardımlaşmacı
Cevabı göster

Cevap: D) Ankaralılardan

"Ankaralılardan" sözcüğünde "-lı" isimden isim yapım eki, ardından "-lar" çoğul çekim eki ve "-dan" ayrılma hâl çekim eki gelmiştir; böylece sözcük hem yapım hem çekim eki almıştır.

Soru 13

Türkçede eklerin sözcüğe dizilme sırası ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

  1. A) Çekim eki, sözcükte her zaman yapım ekinden önce gelen bir ek türüdür.
  2. B) Yapım ve çekim ekleri sözcükte serbest bir sırayla diziliş gösterebilir.
  3. C) Sözcükte önce çekim eki gelir, onun ardından yapım eki eklenir.
  4. D) Yapım eki, çekim ekinin ardından gelerek her zaman yeni gövde oluşturur.
  5. E) Önce yapım, sonra çekim eki gelir; çekim ekinden sonra kural olarak yapım eki gelmez.
Cevabı göster

Cevap: E) Önce yapım, sonra çekim eki gelir; çekim ekinden sonra kural olarak yapım eki gelmez.

Türkçede ek sırası genel olarak yapım eki, ardından çekim eki biçimindedir; çekim ekinden sonra kural olarak yapım eki getirilmez ('annemsiz' gibi pek seyrek örnekler bu kuralın istisnasıdır).

Soru 14

Emir kipinin öteki çekimlerden ayırt edici özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Yalnızca olumlu çekimi olan, olumsuzu bulunmayan bir biçimdir.
  2. B) Kip eki almadan, eyleme doğrudan kişi ekleri getirilerek çekilir.
  3. C) Yalnızca üçüncü kişide kullanılabilen, eksik çekimli bir biçimdir.
  4. D) Çekiminde her zaman ayrı bir kip eki ile zaman eki birlikte bulunur.
  5. E) Birinci, ikinci ve üçüncü kişilerde aynı kip ekiyle çekimlenir.
Cevabı göster

Cevap: B) Kip eki almadan, eyleme doğrudan kişi ekleri getirilerek çekilir.

Emir kipinin çekiminde ayrı bir kip eki bulunmaz; eyleme doğrudan kişi (çekim) ekleri getirilir. Bu yönüyle kip eki taşıyan öteki kiplerden ayrılır.

Soru 15

Aşağıdaki sözcüklerden hangisinin yazımı Türk Dil Kurumu yazım kurallarına uygundur?

  1. A) Türk Dil Kurumu'nda görevli uzmanların
  2. B) Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin aldığı karar
  3. C) Sağlık Bakanlığı'nın atadığı genel müdürü
  4. D) Devlet Su İşleri'nin onayladığı yıllık bütçesi
  5. E) İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesinin dekanı
Cevabı göster

Cevap: E) İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesinin dekanı

Kurum, kuruluş ve kurul özel adlarına getirilen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılmaz; "İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesinin" yazımı bu kurala uygundur.

Üye olmadan örnek testi aç → Ücretsiz hesap aç, Türkçe dahil tüm konulardan solo test çöz

Diğer KPSS Türkçe konuları