Benzetme (teşbih) ve eğretileme (istiare) Soruları
KPSS Türkçe · 11 özgün soru · açıklamalı çözümler
Benzetme (teşbih) ve eğretileme (istiare) — Konu Özeti
KPSS Türkçe kapsamında Benzetme (teşbih) ve eğretileme (istiare) konusunda bilmen gereken 4 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Dört öğenin tamamı kullanılırsa 'tam (ayrıntılı) benzetme', yalnızca benzeyen ile kendisine benzetilen kullanılırsa 'güzel benzetme' (teşbih-i beliğ) adını alır.
Benzetmenin (teşbih) dört öğesi vardır: benzeyen, kendisine benzetilen, benzetme yönü ve benzetme edatı.
Eğretileme (metafor) bir şeyi doğrudan başka bir şeye benzeterek anlatmaktır ve kişileştirmeden (insan dışı varlıklara insana özgü özellikler yükleme) farklı bir tekniktir.
Benzetme (teşbih), bir varlık veya kavramı, bir niteliği daha belirgin taşıyan başka bir varlığa benzeterek anlatma sanatıdır.
Örnek Sorular
Soru 1
Bir edebiyat öğretmeni öğrencilerinden aşağıdaki cümleleri incelemelerini ve yalnızca benzetme (teşbih) sanatının kullanıldığı cümleyi bulmalarını istemiştir. Buna göre hangi cümle yalnızca benzetme sanatı taşımaktadır?
A) Onun sabrı, derin bir kuyu gibi bitmek bilmiyordu.
B) Rüzgâr, bahçedeki ağaçlara fısıldayarak geçip gitti.
C) Güneş, bugün özellikle sert ve acımasızca vuruyordu.
D) Bu şehir, geçmişten taşınan anıların hazinesidir.
E) Çocuklar gülümseyince yüzleri çiçek açtı.
Cevabı göster
Cevap: A) Onun sabrı, derin bir kuyu gibi bitmek bilmiyordu.
'Onun sabrı, derin bir kuyu gibi bitmek bilmiyordu.' cümlesinde 'sabır' benzeyen, 'derin bir kuyu' kendisine benzetilen, 'derin' benzetme yönü, 'gibi' benzetme edatıdır.
Soru 2
Bir varlığın ya da kavramın belirli bir niteliği daha güçlü biçimde taşıyan başka bir varlıkla ilişkilendirilerek anlatıldığı söz sanatının adı nedir?
A) Eğretileme (istiare)
B) Benzetme (teşbih)
C) Kişileştirme (teşhis)
D) Mecaz-ı mürsel (düz değişmece)
E) Abartma (mübalağa)
Cevabı göster
Cevap: B) Benzetme (teşbih)
Tanım — 'bir varlık veya kavramı, bir niteliği daha belirgin taşıyan başka bir varlığa benzeterek anlatma' — doğrudan benzetmenin (teşbih) tanımıdır. Diğer seçenekler de söz sanatlarıdır ama bu tanıma uymaz.
Soru 3
Türk dili ve edebiyatında 'teşbih' kavramı en doğru biçimde hangi ifadeyle açıklanır?
A) Bir sözcüğü gerçek anlamı dışında kullanarak yeni bir anlam kazandırmaktır.
B) İnsan dışı varlıklara insana özgü özellikler ve davranışlar yüklemektir.
C) Bir varlığı, niteliği daha belirgin taşıyan başka bir varlığa benzeterek anlatmaktır.
D) Birbirine zıt iki kavramı yan yana getirerek anlam derinliği oluşturmaktır.
E) Bir varlığı, başka bir varlıkla hiç edat kullanmadan özdeşleştirmektir.
Cevabı göster
Cevap: C) Bir varlığı, niteliği daha belirgin taşıyan başka bir varlığa benzeterek anlatmaktır.
Teşbih (benzetme), bir varlığı ilgili niteliği daha güçlü taşıyan başka bir varlığa benzeterek anlatma sanatıdır; 'niteliği daha belirgin taşıyan başka bir varlığa benzetme' ifadesi bu tanımın özünü doğrudan yansıtır.
Soru 4
Aşağıdaki cümlelerden hangisi eğretileme (istiare/metafor) değil, kişileştirme örneğidir?
A) Hayatım bir koşu pistiydi; durmadan nefes nefese koşuyordum.
B) Gönlüm kor halinde bir ateş çukuruydu.
C) Umut, içinde sönen bir mumdu.
D) Rüzgâr, yaprakları nazikçe okşayarak geçip gitti.
E) Hayallerim birer bulut olup uçup gitti.
Cevabı göster
Cevap: D) Rüzgâr, yaprakları nazikçe okşayarak geçip gitti.
Kişileştirme, insan dışı bir varlığa insana özgü eylem ya da özellikler yüklemektir.
Soru 5
"Asker gibi yiğit bir çocuktu." cümlesindeki benzetmede benzeyen, kendisine benzetilen, benzetme yönü ve benzetme edatının dördü de bulunmaktadır. Bu benzetme türü aşağıdakilerden hangisidir?
A) Teşbih-i beliğ (güzel benzetme)
B) Yalın benzetme
C) Açık istiare
D) Pekiştirilmiş benzetme
E) Tam (ayrıntılı) benzetme
Cevabı göster
Cevap: E) Tam (ayrıntılı) benzetme
Bu cümlede 'çocuk' benzeyen, 'asker' kendisine benzetilen, 'gibi' benzetme edatı, 'yiğit' de benzetme yönüdür; yani dört öğenin tamamı vardır.
Soru 6
Bir benzetmede yalnızca benzeyen ve kendisine benzetilen öğelerine yer verilip benzetme yönü ile benzetme edatı kullanılmadığında bu benzetme türü ne adını alır?
A) Güzel benzetme
B) Tam benzetme
C) Ayrıntılı benzetme
D) Açık benzetme
E) Kapalı benzetme
Cevabı göster
Cevap: A) Güzel benzetme
Dört öğenin tamamının (benzeyen, kendisine benzetilen, benzetme yönü, benzetme edatı) kullanılması 'tam/ayrıntılı benzetme'yi verir.
Soru 7
Eğretileme ve kişileştirme sanatlarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Eğretileme, bir kavramı ya da varlığı doğrudan başka bir şeye benzeterek anlatan söz sanatıdır.
B) Kişileştirme, eğretilemenin özel bir türüdür; dolayısıyla her kişileştirme örneği aynı zamanda eğretileme sayılır.
C) Eğretileme ve kişileştirme, birbirinden bağımsız ve farklı işleyişe sahip iki ayrı söz sanatıdır.
D) Kişileştirme, eğretilemenin bir biçimi olmayıp insan dışı varlıklara insani özellik atfetme esasına dayanır.
E) Kişileştirme, insan dışı varlıklara insana özgü duygu, düşünce veya eylemler yüklenerek yapılan bir sanattır.
Cevabı göster
Cevap: B) Kişileştirme, eğretilemenin özel bir türüdür; dolayısıyla her kişileştirme örneği aynı zamanda eğretileme sayılır.
Kişileştirme, eğretilemenin bir türü değildir; ikisi farklı söz sanatlarıdır.
Soru 8
Benzetmenin (teşbih) öğeleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Benzeyen, benzetmenin kurulduğu asıl varlıktır.
B) Kendisine benzetilen, üstün niteliğiyle öne çıkan varlıktır.
C) Benzetme edatı, her benzetmede bulunması zorunlu olan öğedir.
D) Benzetme yönü, iki varlık arasındaki ortak niteliği belirtir.
E) Benzetme edatı 'gibi, sanki, kadar' gibi sözcüklerle kurulabilir.
Cevabı göster
Cevap: C) Benzetme edatı, her benzetmede bulunması zorunlu olan öğedir.
Benzetme edatı, dört öğeden biri olmakla birlikte her benzetmede zorunlu değildir; teşbih-i beliğ gibi türlerde edat kullanılmaz.
Soru 9
"Yanakları elma gibi kıpkırmızıydı." cümlesinde 'kıpkırmızı' sözcüğü, benzetmenin dört öğesinden hangisini karşılamaktadır?
A) Benzeyen
B) Kendisine benzetilen
C) Benzetme edatı
D) Benzetme yönü
E) Bağlaç
Cevabı göster
Cevap: D) Benzetme yönü
Cümlede 'yanaklar' benzeyen, 'elma' kendisine benzetilen, 'gibi' benzetme edatıdır.
Soru 10
Aynı benzetme dört öğeyle (benzeyen, kendisine benzetilen, benzetme yönü, benzetme edatı) kurulduğunda 'tam benzetme', bu öğelerden ikisi düşürüldüğünde ise 'güzel benzetme (teşbih-i beliğ)' adını almaktadır. Bir benzetmenin 'tam benzetme' değil de 'güzel benzetme' olarak adlandırılmasını belirleyen yapısal koşul aşağıdakilerden hangisidir?
A) Benzetme edatının düşürülüp benzetme yönünün korunması
B) Benzetme yönü ve edatının düşürülüp benzeyen ile kendisine benzetilenin korunması
C) Benzetme yönünün düşürülüp benzetme edatının korunması
D) Kendisine benzetilenin düşürülüp benzeyen ile benzetme yönü ve edatının korunması
E) Benzeyenin düşürülüp kendisine benzetilen, benzetme yönü ve edatın korunması
Cevabı göster
Cevap: B) Benzetme yönü ve edatının düşürülüp benzeyen ile kendisine benzetilenin korunması
Adlandırmayı belirleyen, hangi öğelerin korunup hangilerinin düşürüldüğüdür.
Soru 11
Benzetme (teşbih) sanatıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Benzetmede, anlatılmak istenen niteliğin kendisine benzetilen varlıkta daha belirgin olması esastır.
B) Benzetme, anlatımı güçlendirmek amacıyla iki varlık ya da kavram arasında kurulan bir ilişkiyi temel alır.
C) Benzetme yalnızca somut varlıklar arasında kurulabilir; soyut bir kavram benzetmenin öğesi olamaz.
D) Benzetme, söz sanatları içinde anlatımı somutlaştırma ve zenginleştirme işlevi üstlenen bir tekniktir.
E) Türk dili ve edebiyatında benzetme sanatının karşılığı olarak 'teşbih' terimi kullanılmaktadır.
Cevabı göster
Cevap: C) Benzetme yalnızca somut varlıklar arasında kurulabilir; soyut bir kavram benzetmenin öğesi olamaz.
Benzetme yalnızca somut varlıklarla sınırlı değildir; 'ömür bir mum gibi eridi' örneğinde olduğu gibi soyut kavramlar da benzetmenin öğesi olabilir.