Yenilenebilir ve nükleer enerji (rüzgar, güneş, jeotermal, Akkuyu) Soruları
KPSS Coğrafya · 22 özgün soru · açıklamalı çözümler
Yenilenebilir ve nükleer enerji (rüzgar, güneş, jeotermal, Akkuyu) — Konu Özeti
KPSS Coğrafya kapsamında Yenilenebilir ve nükleer enerji (rüzgar, güneş, jeotermal, Akkuyu) konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Konya-Karapınar'da Avrupa'nın en büyük rüzgâr santrallerinden biri yer alır ve rüzgâr, Türkiye'nin kurulu gücünde son yıllarda en hızlı artan yenilenebilir enerji kaynağıdır.
Türkiye'de yenilenebilir enerji kaynakları arasında elektrik üretim payı sıralaması hidroelektrik > rüzgâr > güneş > jeotermal > biyokütle şeklindedir; en fazla pay hidroelektriğindir.
Türkiye'de toryum rezervleri başlıca Eskişehir (Sivrihisar) ve Malatya çevresinde, uranyum rezervleri ise Yozgat (Sorgun), Manisa (Köprübaşı) ve Uşak'ta bulunur.
Nükleer enerji uranyum ve toryum gibi radyoaktif elementlerden elde edilir.
Türkiye'nin inşaatına başlanan ilk nükleer santrali Mersin Akkuyu'dadır; ayrıca Sinop (İnceburun) ve Kırklareli (İğneada) nükleer santral planlanan/fizibilite çalışması yürütülen yerlerdir.
Türkiye'nin ilk ve en önemli jeotermal enerji santrali Denizli Sarayköy'de kurulmuştur.
Sürdürülebilir kalkınma kapsamında yenilenebilir enerji teşviki güneş payını artırma, jeotermal ısıtmayı yaygınlaştırma ve rüzgâr santralleri kurmayı içerir; petrol üretimine yeni yatırım bu kapsama girmez.
Nükleer santral yer seçiminde deprem riskinin azlığı ile soğutma için deniz/su kaynağına yakınlık (deniz kenarı) belirleyici etkenlerdir.
Türkiye'de enerji kaynağı-il eşleştirmeleri: Konya/Kızören güneş, Muğla/Yatağan linyit, İzmir/Alaçatı rüzgâr, Bursa/Ovaakça doğal gaz, Denizli/Kızıldere jeotermaldir.
Türkiye'de jeotermal enerji potansiyeli en yüksek bölge Ege Bölgesi olup en zengin il Aydın'dır; Denizli, Manisa, İzmir ve Çanakkale de öne çıkar, bunun nedeni Batı Anadolu graben sistemi ve aktif fay hatlarıdır.
Su gücü, güneş ve rüzgâr enerjisi tam yenilenebilir kaynaklarken jeotermal ve biyokütle enerjisi belirli koşullarda yenilenebilir kabul edilir.
Türkiye'nin elektrik üretiminde fosil kaynakların (kömür, doğal gaz) toplam payı yenilenebilir kaynakların toplam payından fazladır.
Türkiye'de rezervi en sınırlı enerji kaynaklarından biri taş kömürüdür ve yurt içi üretimi talebi karşılamaz.
1 gram toryum yaklaşık 250 ton taş kömürünün enerjisine eşdeğerdir.
Türkiye'nin yüksek jeotermal enerji potansiyeli, II. ve III. jeolojik dönemde şekillenen aktif jeolojik yapısıyla ilişkilidir.
Türkiye'de jeotermal enerjiden elektrik üretilen en önemli santral Denizli/Kızıldere'dedir.
Jeotermal enerji çevreyi kirletmez, ham maddesine para ödenmez, kendini sürekli yeniler, iklimden etkilenmez ve ham maddesi (yer altı ısısı) bir yerden başka yere taşınamadığı için santraller kaynağın bulunduğu yerde kurulur.
Türkiye'nin ilk rüzgâr enerji santrali (RES) 1998 yılında İzmir'de kurulmuş olup rüzgâr enerjisi üretiminde Ege Bölgesi öne çıkar.
Türkiye'de elektrik üretiminde kaynakların payı kömür (~%36), doğal gaz (~%21), hidroelektrik (~%20), rüzgâr (~%10), güneş, jeotermal, diğer şeklinde sıralanır; kömür en büyük paya sahiptir.
Türkiye'de jeotermal enerjiyle konut ısıtması yapılan başlıca iller Afyonkarahisar ve Denizli'dir.
Türkiye'nin nükleer santral yatırımlarının başlıca amaçları enerjide dışa bağımlılığı azaltmak, kaynakları çeşitlendirmek, artan enerji talebini karşılamak ve daha ucuz enerji sağlamaktır; nükleer enerji yenilenebilir bir kaynak değildir.
2018 yılında Türkiye ile Rusya Federasyonu işbirliğiyle Mersin Akkuyu'da nükleer santral inşaatı başlatılmıştır.
Örnek Sorular
Soru 1
Türkiye'de jeotermal enerji potansiyelinin Ege Bölgesi'nde en yüksek düzeyde olmasının temel jeolojik nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Batı Anadolu graben sistemi ve aktif fay hatlarının bölgede yoğunlaşması
B) Ege kıyılarındaki derin okyanus çukurlarının yerkabuğunu ısıtması
C) Bölgede volkanik dağ kuşaklarının oluşturduğu yüksek rakımlı alanların bulunması
D) Akdeniz iklimiyle birlikte gelen yüksek yüzey sıcaklıklarının yeraltına iletilmesi
E) Kuzeyden esen rüzgârların yer altı su tablasını ısıtması
Cevabı göster
Cevap: A) Batı Anadolu graben sistemi ve aktif fay hatlarının bölgede yoğunlaşması
Batı Anadolu graben sistemi ve bölgedeki aktif fay hatları, yerkabuğunun incelmesine ve magmatik ısının yüzeye yakınlaşmasına yol açar; bu durum Ege'yi Türkiye'nin jeotermal açıdan en zengin bölgesi yapar.
Soru 2
Mersin Akkuyu nükleer santralinin inşaatına hangi yılda ve hangi ülkeyle işbirliği yapılarak başlanmıştır?
A) 2010 yılında Fransa ile
B) 2018 yılında Rusya ile
C) 2015 yılında Japonya ile
D) 2012 yılında Güney Kore ile
E) 2020 yılında Çin ile
Cevabı göster
Cevap: B) 2018 yılında Rusya ile
Akkuyu nükleer santralinin inşaatı 2018 yılında Türkiye ile Rusya arasındaki anlaşma çerçevesinde başlatılmıştır.
Soru 3
Türkiye'de jeotermal enerjiden elektrik üretiminin en yoğun yapıldığı Kızıldere santrali hangi ildedir?
A) Aydın
B) Manisa
C) İzmir
D) Denizli
E) Çanakkale
Cevabı göster
Cevap: D) Denizli
Türkiye'de jeotermal enerjiden elektrik üretiminin öne çıktığı Kızıldere santrali Denizli ilindedir.
Soru 4
Aşağıdaki enerji kaynaklarından hangisi 'tam yenilenebilir' olarak sınıflandırılır?
A) Jeotermal enerji
B) Biyokütle enerjisi
C) Kömür gazı
D) Petrol koku
E) Güneş enerjisi
Cevabı göster
Cevap: E) Güneş enerjisi
Su gücü, güneş ve rüzgâr tam yenilenebilir kaynaklardır. Jeotermal ve biyokütle ise ancak belirli koşullar sağlandığında yenilenebilir kabul edilir.
Soru 5
Aşağıdaki enerji kaynağı – il/mevki eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
A) Muğla / Yatağan – jeotermal enerji santrali
B) İzmir / Alaçatı – rüzgâr enerjisi santrali
C) Denizli / Kızıldere – jeotermal enerji santrali
D) Bursa / Ovaakça – doğal gaz santrali
E) Konya / Kızören – güneş enerjisi santrali
Cevabı göster
Cevap: A) Muğla / Yatağan – jeotermal enerji santrali
Muğla Yatağan'da jeotermal değil linyit (kömür) santrali bulunur. Diğer eşleştirmelerin tamamı doğrudur.
Soru 6
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin nükleer santral yatırım gerekçeleri arasında yer almaz?
A) Enerjide dışa bağımlılığı azaltarak ithalatı düşürmek
B) Nükleer enerjiyi yenilenebilir kaynak sınıfına dahil etmek
C) Artan elektrik talebini güvenli biçimde karşılamak
D) Kaynak çeşitliliğiyle enerji arz güvenliğini güçlendirmek
E) Daha ucuz ve istikrarlı bir elektrik arzı sağlamak
Cevabı göster
Cevap: B) Nükleer enerjiyi yenilenebilir kaynak sınıfına dahil etmek
Nükleer enerji yenilenemeyen bir kaynaktır; bu nedenle nükleer enerjiyi yenilenebilir kaynak sınıfına dahil etmek bir yatırım gerekçesi olamaz. Diğer seçenekler gerçek gerekçelerdir.
Soru 7
Türkiye'nin inşaatı fiilen başlayan ilk nükleer santrali hangi ilde ve hangi mevkidedir?
A) Kırklareli – İğneada
B) Sinop – İnceburun
C) Balıkesir – Bandırma
D) Zonguldak – Ereğli
E) Mersin – Akkuyu
Cevabı göster
Cevap: E) Mersin – Akkuyu
Türkiye'nin fiilen inşaata başlanan ilk nükleer santrali Mersin'in Akkuyu mevkiindedir. Sinop-İnceburun ve Kırklareli-İğneada ise planlama/fizibilite aşamasındaki yerlerdir.
Soru 8
Türkiye'de yenilenebilir enerji kaynakları elektrik üretim payına göre büyükten küçüğe doğru sıralandığında hangisi ikinci sıradadır?
A) Rüzgâr enerjisi
B) Güneş enerjisi
C) Jeotermal enerji
D) Biyokütle enerjisi
E) Dalga enerjisi
Cevabı göster
Cevap: A) Rüzgâr enerjisi
Sıralama hidroelektrik > rüzgâr > güneş > jeotermal > biyokütle biçimindedir. Hidroelektrikten sonra en büyük paya sahip yenilenebilir kaynak rüzgârdır.
Soru 9
Nükleer enerjinin ham maddesi olan radyoaktif elementler aşağıdakilerden hangisinde birlikte verilmiştir?
A) Lityum ve bor
B) Krom ve mangan
C) Uranyum ve toryum
D) Boksit ve flüorit
E) Silisyum ve titanyum
Cevabı göster
Cevap: C) Uranyum ve toryum
Nükleer enerji, radyoaktif elementler olan uranyum ve toryumun fisyon sürecinden elde edilir.
Soru 10
1 gram toryumun enerji içeriği yaklaşık olarak kaç ton taş kömürüne eşdeğerdir?
A) 10 ton
B) 50 ton
C) 100 ton
D) 250 ton
E) 500 ton
Cevabı göster
Cevap: D) 250 ton
1 gram toryum, yaklaşık 250 ton taş kömürünün enerjisine eşdeğer enerji içermektedir; bu durum toryumun olağanüstü enerji yoğunluğunu gösterir.
Soru 11
Türkiye'de uranyum rezervlerinin bulunduğu iller aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) Yozgat, Manisa, Uşak
B) Eskişehir, Malatya, Kütahya
C) Çankırı, Kırşehir, Sivas
D) Afyonkarahisar, Denizli, Burdur
E) Konya, Karaman, Niğde
Cevabı göster
Cevap: A) Yozgat, Manisa, Uşak
Türkiye'de uranyum; Yozgat (Sorgun), Manisa (Köprübaşı) ve Uşak'ta bulunur. Eskişehir (Sivrihisar) ve Malatya ise toryum rezervlerinin yoğun olduğu yerlerdir.
Soru 12
Türkiye'nin elektrik üretiminde en büyük paya sahip kaynak aşağıdakilerden hangisidir?
A) Hidroelektrik
B) Kömür
C) Rüzgâr
D) Güneş enerjisi
E) Doğal gaz
Cevabı göster
Cevap: B) Kömür
Türkiye'de elektrik üretiminde kömür yaklaşık %36'lık payla birinci sıradadır; bunu doğal gaz ve hidroelektrik izler.
Soru 13
Avrupa'nın en büyük rüzgâr santrallerinden birine ev sahipliği yapan il ile bu santralin bulunduğu ilçe aşağıdakilerden hangisinde doğru eşleştirilmiştir?
A) İzmir – Alaçatı
B) Balıkesir – Bandırma
C) Manisa – Akhisar
D) Konya – Karapınar
E) Çanakkale – Biga
Cevabı göster
Cevap: D) Konya – Karapınar
Konya'nın Karapınar ilçesinde Avrupa'nın en büyük rüzgâr santrallerinden biri kurulmuştur; rüzgâr son yıllarda Türkiye'nin kurulu gücünde en hızlı büyüyen yenilenebilir kaynak olmuştur.
Soru 14
Türkiye'de yurt içi üretimi talebi karşılayamadığı için büyük ölçüde ithalata bağımlı kalınan enerji hammaddesi hangisidir?
A) Linyit
B) Jeotermal buhar
C) Asfaltit
D) Bor minerali
E) Taş kömürü
Cevabı göster
Cevap: E) Taş kömürü
Türkiye'de taş kömürü rezervleri oldukça sınırlıdır ve yurt içi üretim iç talebi karşılamaz; bu nedenle taş kömürü ithalatta önemli bir yer tutar.
Soru 15
Türkiye'nin jeotermal enerjiyle elektrik üretimine başladığı ilk santralin kurulduğu ilçe aşağıdakilerden hangisidir?
A) Aydın – Germencik
B) Denizli – Sarayköy
C) Manisa – Salihli
D) Çanakkale – Tuzla
E) İzmir – Seferihisar
Cevabı göster
Cevap: B) Denizli – Sarayköy
Türkiye'nin ilk jeotermal enerji santrali Denizli'nin Sarayköy ilçesinde kurulmuştur; bu, jeotermalden elektrik üretiminin Türkiye'deki başlangıç noktasıdır.