Matematik (mutlak) konum: koordinatlar ve sonuçları Soruları

KPSS Coğrafya · 65 özgün soru · açıklamalı çözümler

Örnek Sorular

Soru 1

Türkiye daha güney enlemlerine (örneğin 10°-16° Kuzey) taşınsaydı aşağıdaki değişikliklerden hangisi kesinlikle gerçekleşirdi?

  1. A) Yerel saat farkı azalır; çünkü boylamlar arasındaki uzaklık kısalır.
  2. B) Türkiye Yengeç Dönencesi'nin güneyine geçmediğinden mevcut konum değişmezdi.
  3. C) Dört mevsim daha belirgin hâle gelir; çünkü güney enlemlerinde mevsim farkları artar.
  4. D) Güneş ışınlarının düşme açısı büyür, ortalama sıcaklık yükselir ve dört mevsim belirginliğini yitirir.
  5. E) Türkiye'nin çizgisel hızı azalır; çünkü güney enlemlerinde paraleller daha kısadır.
Cevabı göster

Cevap: D) Güneş ışınlarının düşme açısı büyür, ortalama sıcaklık yükselir ve dört mevsim belirginliğini yitirir.

Daha düşük enlemlere (10°-16° K) taşınan Türkiye ekvatora yaklaşır; güneş ışınları daha dik açıyla düşer, sıcaklık yükselir ve dört mevsim belirginliğini yitirip tropikal iklim özellikleri ön plana çıkar.

Soru 2

Bir uzay aracını yörüngeye gönderirken Dünya'nın dönüşünden kaynaklanan çizgisel hızdan en çok yararlanmak isteyen bir ekip, fırlatma için Türkiye sınırları içinde aşağıdaki konumlardan hangisini seçmelidir?

  1. A) Ülkenin en kuzeyindeki bir noktayı
  2. B) Ülkenin en doğusundaki bir noktayı
  3. C) Ülkenin en batısındaki bir noktayı
  4. D) Ülkenin en güneyindeki bir noktayı
  5. E) Yükseltisi en fazla olan bir noktayı
Cevabı göster

Cevap: D) Ülkenin en güneyindeki bir noktayı

Çizgisel hız Ekvator'a yaklaşıldıkça artar; Türkiye'de en güneydeki nokta Ekvator'a en yakın olduğundan çizgisel hız orada en yüksektir.

Soru 3

Türkiye'nin en doğu ve en batı noktaları arasındaki yerel saat farkı yaklaşık ne kadardır ve ortak saat için hangi meridyen esas alınır?

  1. A) Yaklaşık 45 dakika; 36°D meridyeni esas alınır.
  2. B) Yaklaşık 60 dakika; 40°D meridyeni esas alınır.
  3. C) Yaklaşık 76 dakika; 45°D meridyeni esas alınır.
  4. D) Yaklaşık 90 dakika; 30°D meridyeni esas alınır.
  5. E) Yaklaşık 120 dakika; 42°D meridyeni esas alınır.
Cevabı göster

Cevap: C) Yaklaşık 76 dakika; 45°D meridyeni esas alınır.

Türkiye 26°-45° doğu boylamları arasındadır; yaklaşık 19°'lik boylam farkı × 4 dakika = 76 dakika (~1 saat 16 dakika) yerel saat farkı doğar. Ortak saat (İGD) için 45°D meridyeni kullanılır.

Soru 4

Haziran ayında Türkiye'deki iki şehir karşılaştırıldığında gündüz süresinin daha uzun olduğu yer hangisidir ve bu durumun temel nedeni nedir?

  1. A) Sinop; enlemi daha kuzeyde olduğundan yazın gündüz süresi daha uzundur
  2. B) Sinop; denize yakın olduğu için nemli hava kütlelerinden etkilenir
  3. C) Ankara; İç Anadolu'da yer alması nedeniyle karasal iklim etkisindedir
  4. D) Ankara; boylamı daha doğuda olduğu için
  5. E) Her ikisinde gündüz süresi eşittir; aradaki boylam farkı gündüzü etkilemez
Cevabı göster

Cevap: A) Sinop; enlemi daha kuzeyde olduğundan yazın gündüz süresi daha uzundur

Yaz aylarında (Haziran) Kuzey Yarım Küre'de enlem arttıkça gündüz süresi uzar. Sinop, Ankara'dan kuzeyde olduğu için haziran ayında gündüzü Ankara'dan daha uzundur.

Soru 5

Türkiye'nin matematik (mutlak) konumunun sonuçlarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

  1. A) Dört mevsimin belirgin yaşanması, orta kuşakta (uygun enlemlerde) yer almasıyla ilgilidir.
  2. B) En doğu ile en batı arasında yerel saat farkı bulunması, boylam farkından kaynaklanır.
  3. C) Ortalama yükseltinin batıdan doğuya artması, mutlak konumun doğrudan bir sonucudur.
  4. D) Güney kıyılardan kuzeye gidildikçe sıcaklığın azalması, enlem etkisiyle açıklanır.
  5. E) Güneş ışınlarının hiçbir zaman dik gelmemesi, Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde olmakla ilgilidir.
Cevabı göster

Cevap: C) Ortalama yükseltinin batıdan doğuya artması, mutlak konumun doğrudan bir sonucudur.

Türkiye'de ortalama yükseltinin batıdan doğuya artması, enlem-boylam gibi mutlak konum unsurlarının değil iç kuvvetlerin oluşturduğu yeryüzü şekillerinin sonucudur; bu nedenle yükselti artışını matematik konuma bağlayan…

Soru 6

Türkiye'de güneyden kuzeye gidildikçe Dünya'nın dönüşünden kaynaklanan çizgisel hız ile yer çekimi ivmesi farklı yönde değişir. Bu durumu doğru ifade eden seçenek aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Çizgisel hız artar, yer çekimi ise azalır.
  2. B) Hem çizgisel hız hem yer çekimi artar.
  3. C) Hem çizgisel hız hem yer çekimi azalır.
  4. D) Çizgisel hız azalır, yer çekimi ise artar.
  5. E) İkisi de değişmez; enlemden bağımsızdır.
Cevabı göster

Cevap: D) Çizgisel hız azalır, yer çekimi ise artar.

Kuzeye (yüksek enleme) gidildikçe paralel boyu kısaldığı için çizgisel hız azalır; aynı yönde Dünya'nın basıklığı nedeniyle yarıçap küçüldüğünden yer çekimi artar.

Soru 7

Bir haritada X noktasının koordinatları 38° Kuzey enlem – 18° Doğu boylam olarak verilmiştir. Bu bilgiye göre X noktası Türkiye'nin sınırları içinde olabilir mi? Doğru yanıt ve gerekçesi aşağıdakilerden hangisindedir?

  1. A) Hayır; çünkü 18° Doğu boylamı, Türkiye'nin batı sınırı olan 26° D meridyeninin batısında kalır.
  2. B) Evet; çünkü 18° Doğu boylamı, Türkiye'nin boylam aralığı olan 26°-45° D içinde yer almaktadır.
  3. C) Hayır; çünkü 38° Kuzey enlemi, Türkiye'nin güney sınırı olan 36° K paralelinin altında kalır.
  4. D) Evet; çünkü 38° Kuzey enlemi, Türkiye'nin enlem aralığı olan 36°-42° K içinde yer almaktadır.
  5. E) Evet; çünkü hem enlem hem de boylam değeri Kuzey ve Doğu yarım kürede yer almaktadır.
Cevabı göster

Cevap: A) Hayır; çünkü 18° Doğu boylamı, Türkiye'nin batı sınırı olan 26° D meridyeninin batısında kalır.

X noktasının enlemi (38° K) Türkiye'nin 36°-42° K aralığında olsa da boylamı 18° Doğu'dur ve Türkiye'nin en batı boylamı olan 26° Doğu'nun batısında kalır.

Soru 8

Türkiye'de öğle gölgelerinin yönü ile Türkiye'nin Güney Yarım Küre'deki bir konuma taşınması durumundaki gölge yönü karşılaştırıldığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A) Her iki durumda da gölgeler kuzeyi gösterir.
  2. B) Türkiye'de gölgeler kuzeyi, Güney Yarım Küre'de güneyi gösterir.
  3. C) Her iki durumda da gölgeler güneyi gösterir.
  4. D) Türkiye'de güneyi, Güney Yarım Küre'de kuzeyi gösterir.
  5. E) Gölge yönü bulunulan yarım küreden bağımsızdır, her yerde doğuyu gösterir.
Cevabı göster

Cevap: B) Türkiye'de gölgeler kuzeyi, Güney Yarım Küre'de güneyi gösterir.

Öğle gölgesi her zaman Güneş'in karşı yönünde oluşur. Türkiye (Kuzey Yarım Küre, Yengeç kuzeyi) öğle Güneşi'ni güneyde gördüğünden gölgeler kuzeyi gösterir; Güney Yarım Küre'de ise öğle Güneşi kuzeyde olacağından…

Soru 9

Karadeniz kıyısındaki bir köyde evlerin birbirinden uzak ve dağınık konumlanması, Türkiye'nin 36°-42° Kuzey enlemleri arasında bulunmasıyla (mutlak konumuyla) açıklanamaz. Bunun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Dağınık yerleşme, enlemle değil engebe ve fazla yağış gibi göreceli konum etkenleriyle ilgilidir.
  2. B) Türkiye'nin enlem değerleri kırsal yerleşme dokusunu doğrudan belirleyen temel etkendir.
  3. C) Dağınık yerleşme dokusu ülkenin boylam değerlerinin doğrudan bir sonucudur.
  4. D) Bu yerleşme dokusu Karadeniz'in Kuzey Yarım Küre'de bulunmasından kaynaklanır.
  5. E) Karadeniz kıyılarında kırsal yerleşmeler aslında toplu bir doku gösterir.
Cevabı göster

Cevap: A) Dağınık yerleşme, enlemle değil engebe ve fazla yağış gibi göreceli konum etkenleriyle ilgilidir.

Karadeniz'de dağınık yerleşme; engebeli arazi ve fazla yağış gibi göreceli (özel) konum etkenlerinden kaynaklanır. Enlem (mutlak konum) bu dokuyu açıklamaz; ayrıca bu kıyıda kırsal yerleşmeler dağınıktır, toplu değildir.

Soru 10

Aşağıdakilerden hangisi, Türkiye'de yeryüzü şekillerinin (iç kuvvetlerin) etkisiyle ortaya çıkan ve mutlak konumla açıklanamayan bir özelliktir?

  1. A) Dört mevsimin belirgin olarak yaşanması
  2. B) Güneyden kuzeye yıllık ortalama sıcaklığın azalması
  3. C) Ülkenin doğusu ile batısı arasında yerel saat farkı bulunması
  4. D) Kutup Yıldızı'nın kuzeydeki illerde daha yüksekte görünmesi
  5. E) Ortalama yükseltinin batıdan doğuya doğru artması
Cevabı göster

Cevap: E) Ortalama yükseltinin batıdan doğuya doğru artması

Türkiye'de ortalama yükseltinin batıdan doğuya artması, enlem-boylam gibi mutlak konum verileriyle değil; iç kuvvetlerin oluşturduğu yeryüzü şekilleriyle ilgilidir.

Soru 11

Türkiye'nin en doğusundaki bir noktada yerel saatle öğle (saat 12.00) olduğu anda, en batısındaki bir noktada yerel saat yaklaşık kaçtır?

  1. A) Yaklaşık 13.16
  2. B) Yaklaşık 11.00
  3. C) Yaklaşık 10.44
  4. D) Tam olarak 12.00
  5. E) Yaklaşık 13.00
Cevabı göster

Cevap: C) Yaklaşık 10.44

Doğudaki nokta batıdakine göre daha ileri yerel saate sahiptir; en doğu ile en batı arasındaki fark yaklaşık 1 saat 16 dakika olduğundan, doğuda 12.00 iken batıda saat yaklaşık 12.00 - 1.16 = 10.44'tür.

Soru 12

Türkiye'de ortalama yükseltinin batıdan doğuya doğru artması temel olarak aşağıdaki etkenlerden hangisinin sonucudur?

  1. A) Yeryüzü şekillerini oluşturan iç kuvvetlerin etkisi
  2. B) Türkiye'nin Kuzey Yarım Küre'de yer alması
  3. C) Türkiye'nin 26°-45° doğu boylamları arasında uzanması
  4. D) Türkiye'nin enlem değerlerindeki batı-doğu değişimi
  5. E) Karadeniz ve Akdeniz'in Türkiye üzerindeki deniz etkisi
Cevabı göster

Cevap: A) Yeryüzü şekillerini oluşturan iç kuvvetlerin etkisi

Ortalama yükseltinin batıdan doğuya artması tektonik ve volkanik süreçler (iç kuvvetler) kaynaklı bir yeryüzü şekli özelliğidir; enlem, boylam veya Kuzey YK konumu gibi mutlak konum bileşenleriyle açıklanamaz.

Soru 13

Karadeniz Bölgesi'nde kırsal yerleşmelerin dağınık olması ile Türkiye'de dört mevsimin belirgin biçimde yaşanması karşılaştırıldığında, konum açısından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A) İlki göreceli konumla, ikincisi mutlak konumla açıklanır.
  2. B) İlki mutlak konumla, ikincisi göreceli konumla açıklanır.
  3. C) Her ikisi de mutlak konumun (enlem) sonucudur.
  4. D) Her ikisi de göreceli (özel) konumun sonucudur.
  5. E) İlki boylam, ikincisi enlem farkıyla açıklanır.
Cevabı göster

Cevap: A) İlki göreceli konumla, ikincisi mutlak konumla açıklanır.

Karadeniz'de dağınık yerleşme engebe ve yağışa bağlı göreceli (özel) konum sonucudur; dört mevsimin belirgin yaşanması ise Türkiye'nin orta kuşakta, 36°-42° enlemleri arasında bulunmasından, yani mutlak konumdan…

Soru 14

Coğrafi konum ve türleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

  1. A) Coğrafi konum, bir yerin Dünya üzerindeki adresini ifade eder.
  2. B) Mutlak konum, enlem ve boylam değerleriyle belirlenir.
  3. C) Göreceli konum, bir yerin enlem ve boylam koordinatlarıyla belirlenir.
  4. D) Coğrafi konum, mutlak ve göreceli konum olmak üzere iki şekilde ifade edilir.
  5. E) Mutlak konum, zamanla değişmeyen sabit bir konumdur.
Cevabı göster

Cevap: C) Göreceli konum, bir yerin enlem ve boylam koordinatlarıyla belirlenir.

Enlem ve boylam koordinatlarıyla belirlenen, mutlak (matematik) konumdur; göreceli (özel) konum ise bir yerin komşularına, denizlere ve kıtalara göre konumunu ifade eder.

Soru 15

Bir yerin enlem-boylam koordinatlarıyla; ekvatora, kutba ve başlangıç meridyenine göre belirtilen ve hiçbir zaman değişmeyen adresine ne ad verilir?

  1. A) Bakı (yöneyim) etkisi
  2. B) Göreceli (özel) konum
  3. C) Coğrafi konumun tümü
  4. D) Mutlak (matematik) konum
  5. E) Yerel saat farkı
Cevabı göster

Cevap: D) Mutlak (matematik) konum

Bir yerin enlem-boylam koordinatlarıyla, değişmez referanslara (ekvator, kutup, başlangıç meridyeni) göre tanımlanan ve zamanla değişmeyen adresi mutlak (matematik) konumdur.

Üye olmadan örnek testi aç → Ücretsiz hesap aç, Coğrafya dahil tüm konulardan solo test çöz

Diğer KPSS Coğrafya konuları