Bahçe ve meyve ürünleri; dünya lideri ürünler (fındık, çay, zeytin, narenciye, üzüm, incir, kayısı) Soruları
KPSS Coğrafya · 46 özgün soru · açıklamalı çözümler
Bahçe ve meyve ürünleri; dünya lideri ürünler (fındık, çay, zeytin, narenciye, üzüm, incir, kayısı) — Konu Özeti
KPSS Coğrafya kapsamında Bahçe ve meyve ürünleri; dünya lideri ürünler (fındık, çay, zeytin, narenciye, üzüm, incir, kayısı) konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Akdeniz ve Ege kıyılarında buğday üretiminin az olmasının nedeni, daha yüksek gelir getiren narenciye ve pamuk gibi alternatif ürünlerin tercih edilmesidir.
Türkiye'de üzüm üretiminde önde gelen il Manisa'dır.
Dünya bentonit rezervinin yaklaşık %20'si Türkiye'de bulunmaktadır.
Türkiye, dünya bor rezervinin %70'inden fazlasına sahiptir ve dünya bor üretiminin yaklaşık %40'ını tek başına karşılar; çıkarıldığı yerler Balıkesir, Eskişehir, Kütahya (Emet) ve Bursa'dır.
Zeytinyağı fabrikaları ham madde ve pazara yakınlığa göre konumlanır (pazara yakınlık daha etkilidir); temel merkezler İstanbul, Bursa, Manisa, İzmir ve Aydın'dır.
Fındık, çay ve kenevir konusunda iklim-ürün eşleştirme, harita üzerinde bölge belirleme, devlet izinli ürün tespiti ve dünya birinciliği (fındık) arketipleri sorulur.
Fındık tarımı ağırlıklı olarak Karadeniz kıyı kuşağında (Ordu, Giresun, Trabzon, Düzce, Sakarya) yapılır ve haritada Karadeniz kıyısını boydan boya kaplayan dağılım fındığa işaret eder.
Türkiye halıcılıkta dünyada önemli bir üretici ve ihracatçıdır; halı ihracat ürünüdür, canlı hayvan-altın-silah ise ithal edilen ürünlerdir.
Türkiye dünya fındık üretiminde birinci sıradadır ve dünya üretiminin yaklaşık %70'ini karşılar.
Doğu ve Güneydoğu Anadolu illerinden Malatya kayısı, Elazığ üzüm/bağcılık, Diyarbakır karpuz/pamuk ve Şanlıurfa pamuk üretimiyle öne çıkar.
Türkiye üzüm ihracatında dünya birincisidir.
Üzüm ilkbahar yağışı yanında yaz sıcaklığı ve kuraklığı ister; bu nedenle dört mevsim yağışlı Karadeniz Bölgesi'nde üzüm tarımı zordur.
Akdeniz ve Ege kıyılarında fındık ve çayın yetişmemesinin nedeni iklimin sınırlandırıcı etkisidir; bu bitkiler serin ve nemli iklim ister.
Muğla/Milas, Manisa/Gördes, Kayseri/Bünyan ve Kocaeli/Hereke gibi merkezlerde ortak gelişen sanayi dalı kâğıt (kâğıt ürünleri) sanayidir.
Meyve sorularında soğuğa dayanıklılık, ekim alanı genişliği ve ihracat birinciliği arketipleri (incir, üzüm, elma, turunçgil, muz seçenekleriyle) birlikte sorulur.
Edremit-Ayvalık çevresinde sıvı yağ (zeytinyağı) endüstrisinin gelişmesi, yörede zeytin tarımının yoğun yapılmasından kaynaklanır ve ham maddeye yakınlık etmeninin tipik örneğidir.
Zeytin tarımı sulamayla artırılamaz; zeytin kış ılıklığına da ihtiyaç duyduğundan kışı soğuk geçen iç bölgelerde yetiştirilemez.
Türkiye incir ihracatında dünya birincisidir.
Farklı iklim koşulu isteyen tarım ürünleri (örneğin fındık ve pamuk) aynı tarlada birlikte yetiştirilemez.
Çabuk bozulabilen ürünler (sebze, meyve, zeytin) demir yoluyla taşınmaz; demir yolunda ağırlıklı olarak maden, tahıl, akaryakıt, canlı hayvan ve inşaat malzemesi gibi yük taşınır.
Türkiye'deki fındık üretiminin yaklaşık %80'i Karadeniz Bölgesi'nde gerçekleştirilir.
Tarım bölgelerine göre öne çıkan ürünler: Trakya→ayçiçeği, Güneydoğu→pamuk/kırmızı mercimek, Ege→tütün/incir, Karadeniz→fındık/çay, Akdeniz→narenciye/muz.
Örnek Sorular
Soru 1
Türkiye'de üzüm üretiminde birinci sırada yer alan il hangisidir?
A) Manisa
B) Denizli
C) İzmir
D) Elazığ
E) Gaziantep
Cevabı göster
Cevap: A) Manisa
Türkiye'de üzüm üretiminde önde gelen il Manisa'dır; Ege Bölgesi'nin verimli ovalarında yoğun bağcılık yapılmaktadır.
Soru 2
Aşağıdaki ürünlerden hangisinde Türkiye, dünya ihracat sıralamasında birinci konumdadır?
A) Şeftali
B) Narenciye
C) Elma
D) Üzüm
E) Muz
Cevabı göster
Cevap: D) Üzüm
Türkiye, üzüm ihracatında dünya birincisidir. Şeftali, narenciye, elma ve muz ihracatında ise Türkiye'nin dünya liderliği bulunmamaktadır.
Soru 3
Türkiye'de yetişme alanı en geniş tarım ürünlerini kapsayan BETUŞ formülüyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Buğday, Elma, Tütün, Üzüm ve Şekerpancarı'nı kapsar; bu ürünler soğuğa en dayanıklılardır
B) Kapsadığı ürünler ülkemizde başlıca Karadeniz Bölgesi'nde yetişen ürünlerdir
C) Üzüm bu formül kapsamında değildir; çünkü soğuğa dayanıksız bir meyvedir
D) Yalnızca ihracat değeri yüksek olan seçkin ürünleri içeren bir formüldür
E) Şekerpancarını içermez; en geniş alana sahip ürün ise buğday değildir
Cevabı göster
Cevap: A) Buğday, Elma, Tütün, Üzüm ve Şekerpancarı'nı kapsar; bu ürünler soğuğa en dayanıklılardır
BETUŞ (Buğday, Elma, Tütün, Üzüm, Şekerpancarı) formülü, Türkiye'de yetişme alanı en geniş ürünleri kapsar ve bu ürünler aynı zamanda soğuğa en dayanıklı olanlardır.
Soru 4
Akdeniz ve Ege kıyılarında buğday üretiminin görece az olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Bölgede yeterli ve modern toprak işleme araçlarının bulunmaması nedeniyle verimin düşmesi
B) Arazilerin engebeli yapısının buğday tarımına elverişli düzlükleri sınırlandırması
C) Bölge nüfusunun yoğunluğu nedeniyle tarım alanlarının konut yapımına dönüştürülmesi
D) Daha yüksek gelir getiren narenciye ve pamuk gibi ürünlerin tercih edilmesi
E) Akdeniz ikliminde yaz yağışlarının yetersiz kalmasının tahıl tarımını zorlaştırması
Cevabı göster
Cevap: D) Daha yüksek gelir getiren narenciye ve pamuk gibi ürünlerin tercih edilmesi
Akdeniz ve Ege kıyılarında buğday yerine narenciye, pamuk gibi daha yüksek gelir getiren ürünlerin tercih edilmesi, buğday üretiminin bu bölgelerde sınırlı kalmasının temel ekonomik açıklamasıdır.
Soru 5
Aşağıdaki tarım ürünlerinden hangisi Türkiye'nin önemli tarımsal ihraç kalemleri arasında yer almaz?
A) Fındık
B) Kuru üzüm
C) Pirinç
D) Kuru incir
E) Antep fıstığı
Cevabı göster
Cevap: C) Pirinç
Fındık, üzüm, incir ve Antep fıstığı Türkiye'nin öne çıkan tarımsal ihraç ürünleridir; pirinç (muz ve mısırla birlikte) Türkiye'nin ihracata yönelik ürettiği ürünler arasında değildir.
Soru 6
TÜİK verilerine göre iller ile öne çıktıkları tarım ürünlerinin eşleştirildiği aşağıdaki seçeneklerden hangisinde bir yanlışlık vardır?
A) Ordu → Fındık
B) Manisa → Zeytin
C) Malatya → Kayısı
D) Rize → Çay
E) Hatay → Mandalina ve Portakal
Cevabı göster
Cevap: B) Manisa → Zeytin
Manisa, zeytin değil üzüm üretimiyle öne çıkar. Zeytinin yoğun üretildiği il İzmir'dir. Diğer eşleştirmeler (Rize-Çay, Ordu-Fındık, Malatya-Kayısı, Hatay-Mandalina/Portakal) doğrudur.
Soru 7
Türkiye'nin dünya fındık üretimindeki payı ve sıralaması aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) Dünyada ikinci sırada; yaklaşık %35 pay
B) Dünyada üçüncü sırada; yaklaşık %50 pay
C) Dünyada birinci sırada; yaklaşık %40 pay
D) Dünyada ikinci sırada; yaklaşık %55 pay
E) Dünyada birinci sırada; yaklaşık %70 pay
Cevabı göster
Cevap: E) Dünyada birinci sırada; yaklaşık %70 pay
Türkiye dünya fındık üretiminde birinci sıradadır ve dünya üretiminin yaklaşık %70'ini tek başına karşılar.
Soru 8
Konserve fabrikalarının yaygınlaştığı bölgelerin ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
A) Tahıl tarımı ve seracılığın yoğun olduğu alanlar
B) Büyükbaş hayvancılığın tek başına baskın olduğu ovalar
C) Küçükbaş hayvancılık ve sebze-meyve tarımının yapıldığı yöreler
D) Sulama olanaklarının kısıtlı olduğu kurak step bölgeleri
E) Ticari gübre kullanımının yoğun olduğu sanayi tarım alanları
Cevabı göster
Cevap: C) Küçükbaş hayvancılık ve sebze-meyve tarımının yapıldığı yöreler
Konserve fabrikaları küçükbaş hayvancılık ile sebze-meyve tarımının yoğun olduğu bölgelerde yaygınlaşır; tahıl tarımı veya seracılığın hâkim olduğu yerlerde bu sanayi dalı fazla gelişmez.
Soru 9
Türkiye'de sivri fındık üretimi yapılan iller arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Adıyaman ve Şanlıurfa
B) Isparta ve Denizli
C) Osmaniye ve Kahramanmaraş
D) Çanakkale ve Balıkesir
E) Tokat ve Bitlis
Cevabı göster
Cevap: A) Adıyaman ve Şanlıurfa
Sivri fındık üretimi yapılan iller arasında İstanbul, Tokat, Bitlis, Bursa, Kahramanmaraş, Çanakkale, Balıkesir, Osmaniye, Denizli, Isparta, Sivas ve Afyon sayılır. Adıyaman ve Şanlıurfa bu listede yer almaz.
Soru 10
Farklı iklim koşulu gerektiren iki tarım ürününün aynı tarlada birlikte yetiştirilip yetiştirilemeyeceğini ele alan aşağıdaki örnek çiftlerden hangisi bu kuralı en iyi açıklar?
A) Buğday ve arpa — her ikisi de serin iklimi tercih eder
B) Çay ve tütün — her ikisi de ılıman ve yağışlı iklim ister
C) Şekerpancarı ve mısır — her ikisi de yaz aylarında sulama gerektirir
D) Fındık ve pamuk — fındık nemli-serin, pamuk sıcak-kurak iklim ister
E) Üzüm ve kavun — her ikisi de yaz kuraklığı olan bölgeleri tercih eder
Cevabı göster
Cevap: D) Fındık ve pamuk — fındık nemli-serin, pamuk sıcak-kurak iklim ister
Farklı iklim koşullarına ihtiyaç duyan ürünler aynı tarlada yetişemez. Fındık nemli ve serin iklim isterken pamuk sıcak ve kurak koşullar ister; bu iki ürün aynı tarlada birlikte yetiştirilemez.
Soru 11
Türkiye'de zeytin üretiminde en fazla paya sahip il aşağıdakilerden hangisidir?
A) Aydın
B) Balıkesir
C) İzmir
D) Manisa
E) Bursa
Cevabı göster
Cevap: C) İzmir
Türkiye'de zeytin üretiminde birinci il İzmir'dir. Aydın, Balıkesir ve Manisa da önemli zeytin üreticisi iller olmakla birlikte üretim liderliği İzmir'dedir.
Soru 12
Doğu Karadeniz kıyı kuşağında (örneğin Rize çevresinde) turunçgil ve zeytinin yaygın olarak yetiştirilememesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Kış sıcaklıklarının bu ürünler için fazla yüksek olması
B) Yaz aylarında da yağış görülmesi, bu ürünlerin ise yaz kuraklığı istemesi
C) Toprak yapısının turunçgil ve zeytin tarımına elverişli olmaması
D) Yıllık ortalama sıcaklığın bu ürünler için yetersiz kalması
E) Denize uzaklık ve karasallığın bu ürünleri olumsuz etkilemesi
Cevabı göster
Cevap: B) Yaz aylarında da yağış görülmesi, bu ürünlerin ise yaz kuraklığı istemesi
Turunçgil ve zeytin yaz kuraklığı isteyen ürünlerdir; Doğu Karadeniz kıyı kuşağında yaz aylarında da yağış görüldüğünden bu kuşakta yaygın olarak yetiştirilemezler.
Soru 13
Kayısı tarımına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Kayısı tarımı sulamayla kolayca artırılabilir; bu nedenle Konya ovasında yoğunlaşmıştır
B) Kayısı soğuğa dayanıklı ve kuraklığa hassas bir meyvedir; en çok Ege kıyılarında yetiştirilir
C) Kayısı, hem Karadeniz hem Akdeniz ikliminde eşit verimlilikle yetiştirilir
D) Kayısıda dünya birincisi Malatya'nın bulunduğu İç Anadolu Bölgesi'dir
E) Kayısı sıcak-kuru iklimi seven, dona hassas ama kuraklığa dayanıklı bir meyvedir; en çok Malatya'da üretilir
Cevabı göster
Cevap: E) Kayısı sıcak-kuru iklimi seven, dona hassas ama kuraklığa dayanıklı bir meyvedir; en çok Malatya'da üretilir
Kayısı sıcak ve kuru iklimi sever, dona karşı hassas ama kuraklığa dayanıklıdır. Türkiye'de en fazla kayısı üreten il Malatya'dır; Mersin, Elazığ, Hatay ve Kahramanmaraş da önde gelen illerdir.
Soru 14
Türkiye'de fındık üretiminin bölgesel dağılımına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Fındık üretiminin yaklaşık %80'i Ege Bölgesi'nde gerçekleştirilir
B) Marmara Bölgesi fındık üretiminde yaklaşık %70 paya sahiptir
C) Karadeniz Bölgesi fındık üretiminde yaklaşık %80 paya sahiptir
D) Fındık üretimi ülke geneline eşit biçimde dağılmıştır
E) Doğu Anadolu, en fazla fındık üreten bölgedir
Cevabı göster
Cevap: C) Karadeniz Bölgesi fındık üretiminde yaklaşık %80 paya sahiptir
Türkiye'deki fındık üretiminin yaklaşık %80'i Karadeniz Bölgesi'nde gerçekleştirilir.
Soru 15
Türkiye'de fındık tarımının yoğunlaştığı coğrafi bölge ve bu bölgedeki iller aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) Ege kıyı şeridi; İzmir, Aydın, Muğla, Denizli
B) Karadeniz kıyıları; Ordu, Giresun, Trabzon, Düzce, Sakarya
C) İç Anadolu'nun ova tabanları; Konya, Aksaray, Karaman
D) Akdeniz kıyı şeridi; Adana, Mersin, Antalya, Hatay
E) Marmara çevresi; Bursa, Balıkesir, Tekirdağ, Çanakkale
Cevabı göster
Cevap: B) Karadeniz kıyıları; Ordu, Giresun, Trabzon, Düzce, Sakarya
Fındık tarımı ağırlıklı olarak Karadeniz kıyılarında yapılır; başlıca iller Ordu, Giresun, Trabzon, Düzce ve Sakarya'dır.