Volkanizma ve volkanik şekiller (stratovolkan, kalkan, maar, kaldera) Soruları

KPSS Coğrafya · 20 özgün soru · açıklamalı çözümler

Örnek Sorular

Soru 1

Maar, kül konisi, peri bacası ve kalkan volkan kavramlarıyla ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

  1. A) Kalkan volkan – patlayıcı ve dik yamaçlı koni biçiminde yükselen yapı
  2. B) Kül konisi – patlama sırasında çevreye saçılan malzemelerin birikmesiyle oluşan koni
  3. C) Peri bacası – volkanik tüflerin akarsu ve rüzgâr aşındırmasıyla oluşan şekil
  4. D) Maar – volkanik gaz patlamalarıyla oluşan çukurluk
  5. E) Stratovolkan – farklı malzemelerin katmanlar halinde birikmesiyle oluşan dağ
Cevabı göster

Cevap: A) Kalkan volkan – patlayıcı ve dik yamaçlı koni biçiminde yükselen yapı

Kalkan volkan dik yamaçlı koni değildir; aksine akışkan bazalt lavlarının geniş bir alana yayılmasıyla oluşan alçak ve düz görünümlü bir yapıdır. Patlayıcı ve dik konili yapılar stratovolkanlara aittir.

Soru 2

Aşağıdaki dağlardan hangisi volkanik kökenli değildir?

  1. A) Süphan Dağı
  2. B) Kaçkar Dağları
  3. C) Erciyes Dağı
  4. D) Tendürek Dağı
  5. E) Ağrı Dağı
Cevabı göster

Cevap: B) Kaçkar Dağları

Süphan, Erciyes, Ağrı ve Tendürek volkanik kökenli dağlardır. Kaçkar Dağları ise metamorfik ve granitik kayaçlardan oluşan volkanik olmayan bir dağdır.

Soru 3

Aşağıdaki göllerden hangisi Türkiye'deki volkanik set gölleri arasında yer almaz?

  1. A) Van Gölü
  2. B) Nazik Gölü
  3. C) Eğirdir Gölü
  4. D) Erçek Gölü
  5. E) Çıldır Gölü
Cevabı göster

Cevap: C) Eğirdir Gölü

Van, Nazik, Erçek, Haçlı, Balık ve Çıldır gölleri Türkiye'nin volkanik set gölleridir. Eğirdir Gölü ise tektonik kökenli bir göl olup volkanik set gölleri arasında sayılmaz.

Soru 4

Aşağıdaki dağlardan hangisinde, yüksekliğinin yetersizliği nedeniyle buzul şekillerine rastlanmaz?

  1. A) Yıldız Dağları
  2. B) Kaçkar Dağları
  3. C) Uludağ
  4. D) Ağrı Dağı
  5. E) Aladağlar
Cevabı göster

Cevap: A) Yıldız Dağları

Aladağlar, Uludağ, Kaçkar ve Ağrı yeterli yüksekliğe sahip olduğundan buzullaşmanın bıraktığı şekilleri barındırır.

Soru 5

Kül konileri nasıl oluşur ve Türkiye'de hangi bölgede en yaygın biçimde görülür?

  1. A) Lavların sığ deniz tabanına yayılmasıyla – Marmara kıyıları
  2. B) Volkanik patlama sırasında çevreye saçılan malzemelerin birikmesiyle – Kula (Manisa)
  3. C) Gaz patlamalarının oluşturduğu çukurlukların kenarlarında – Karapınar (Konya)
  4. D) Kraterin çökmesiyle oluşan konik çukurlarda – Erciyes (Kayseri)
  5. E) Asit yağmurlarının andezit kayaları aşındırmasıyla – Kapadokya (Nevşehir)
Cevabı göster

Cevap: B) Volkanik patlama sırasında çevreye saçılan malzemelerin birikmesiyle – Kula (Manisa)

Kül konileri, volkanik patlama esnasında fırlatılan kül, cüruf ve kaya parçacıklarının volkan çevresinde birikmesiyle meydana gelir. Türkiye'de bu şekle en çok Manisa'nın Kula ilçesinde rastlanır.

Soru 6

Türkiye'nin ilk jeoparkı olarak tanınan alan ve bu alan içindeki dikkat çekici bulgu aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

  1. A) Nevşehir-Kapadokya – peri bacaları ve tüf katmanları
  2. B) Konya-Karapınar – maar gölü ve tuz çökelti alanları
  3. C) Manisa-Kula – erken döneme ait olduğu öne sürülen insan ayak izleri
  4. D) Kayseri-Erciyes – stratovolkan kalıntıları ve lav örtüleri
  5. E) Bitlis-Nemrut – kaldera gölü ve son patlama kalıntıları
Cevabı göster

Cevap: C) Manisa-Kula – erken döneme ait olduğu öne sürülen insan ayak izleri

Manisa-Kula volkanik alanı Türkiye'nin ilk jeoparkı unvanını taşır; burada erken döneme ait olduğu öne sürülen insan ayak izlerinin bulunması alanı ayrıca dikkat çekici kılmaktadır.

Soru 7

Aşağıdaki göl ve coğrafi şekillerden hangisi iç kuvvetlerle (volkanizma) oluşmuştur?

  1. A) Kanyon vadisi
  2. B) Delta ovası
  3. C) Tombolo
  4. D) Lagün (kıyı set gölü)
  5. E) Nemrut Kalderası
Cevabı göster

Cevap: E) Nemrut Kalderası

Nemrut Kalderası volkanizmanın (iç kuvvetin) ürünüdür. Kanyon, delta ve tombolo akarsu/dalga gibi dış kuvvetlerin oluşturduğu şekillerdir; lagün de kıyıda sediment birikimiyle (setleşmeyle) oluşur.

Soru 8

Uludağ hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

  1. A) Yer altında soğuyan granitten oluşmuş, batolit niteliğinde iç püskürük bir kütledir.
  2. B) Lav akıntılarının soğuyup katılaşmasıyla oluşan kalkan tipi volkanik bir kütledir.
  3. C) Gaz patlamalarıyla oluşan maar çukurluklarının birleşmesiyle şekillenmiştir.
  4. D) Kıvrılmayla yüzeye çıkan andezit kayaçlarından oluşan bir stratovolkandır.
  5. E) Metamorfik şistlerin binlerce yıllık basınçla sıkışmasıyla oluşan bir dağdır.
Cevabı göster

Cevap: A) Yer altında soğuyan granitten oluşmuş, batolit niteliğinde iç püskürük bir kütledir.

Uludağ volkanik değildir; çekirdeğini magmanın derinlerde yavaş soğumasıyla oluşan granitik batolit oluşturur, kütlede metamorfik şistler de yer alır.

Soru 9

Peri bacaları hangi süreçle oluşur ve Türkiye'de en yaygın hangi bölgede görülür?

  1. A) Kalker çözünmesiyle – İç Anadolu'nun karstik platoları
  2. B) Volkanik tüflerin akarsu ve rüzgâr aşınmasıyla – Nevşehir (Kapadokya)
  3. C) Lav akıntısının soğuyup kırılmasıyla – Kula (Manisa)
  4. D) Gaz patlamalarıyla oluşan çukurların kalıntılarıyla – Konya (Karapınar)
  5. E) Granit kayaların küresel ayrışmasıyla – Bursa (Uludağ)
Cevabı göster

Cevap: B) Volkanik tüflerin akarsu ve rüzgâr aşınmasıyla – Nevşehir (Kapadokya)

Peri bacaları, volkanik kökenli tüf tabakalarının akarsu ve rüzgâr aşındırması sonucunda diferansiyel aşınmayla oluşur. Türkiye'de bu şekle en yoğun biçimde Nevşehir-Kapadokya bölgesinde rastlanır.

Soru 10

Aşağıdaki tanımlardan hangisi volkanik gölleri en doğru biçimde açıklamaktadır?

  1. A) Akarsular tarafından taşınan alüvyonun bir vadinin önünü kapatmasıyla oluşan göller
  2. B) Yeraltı suyunun çözünür tabakaları eritmesiyle gelişen karstik çukurlarda biriken göller
  3. C) Deniz kıyısındaki kum setlerinin karayı kısmen kapatmasıyla oluşan kıyı gölleri
  4. D) Maar adı verilen patlama çukurlarında veya krater içlerinde suyun birikmesiyle meydana gelen göller
  5. E) Deprem sonrası oluşan fay çöküntülerinde yer altı suyunun yüzeye çıkmasıyla oluşan göller
Cevabı göster

Cevap: D) Maar adı verilen patlama çukurlarında veya krater içlerinde suyun birikmesiyle meydana gelen göller

Volkanik göller, volkanik faaliyet sırasında oluşan maar çukurları ya da volkan kraterlerinin su tutmasıyla meydana gelir. Bu göllere Türkiye'den Nemrut Kalderası, Acıgöl ve Meke Gölü örnek verilebilir.

Soru 11

Türkiye platolarına ilişkin aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

  1. A) Kapadokya Platosu – peri bacaları
  2. B) Obruk Platosu – karstik çukurluklar (obruklar)
  3. C) Cihanbeyli Platosu – akarsu aşındırması ürünleri
  4. D) Kapadokya Platosu – volkanik tüf kaynaklı şekiller
  5. E) Uzunyayla Platosu – buzul şekillerinin yaygın olduğu alan
Cevabı göster

Cevap: E) Uzunyayla Platosu – buzul şekillerinin yaygın olduğu alan

Uzunyayla Platosu buzul şekillerinin yaygın olduğu bir alan değildir; bu ifade yanlıştır.

Soru 12

Türkiye'de genç volkanik arazilerin yoğunlaştığı iki bölge aşağıdakilerden hangisinde birlikte verilmiştir?

  1. A) Manisa-Kula ve Hatay-Hassa
  2. B) Konya-Karapınar ve Erzurum-Pasinler
  3. C) Diyarbakır-Ergani ve Van-Erciş
  4. D) Sivas-Doğanşar ve Tokat-Niksar
  5. E) Kayseri-Develi ve Elazığ-Sivrice
Cevabı göster

Cevap: A) Manisa-Kula ve Hatay-Hassa

Türkiye'de en genç (Kuvaterner) volkanik arazilerin yoğunlaştığı iki odak Manisa-Kula (Divlit konisi ve kül konileri) ile Hatay-Hassa çevresidir; bu nedenle bu ikili birlikte verilen doğru eşleştirmedir.

Soru 13

Türkiye'deki dağlar oluşum kökenlerine göre sınıflandırıldığında, aşağıdaki dağ çiftlerinden hangisi volkanik kökenli dağlara örnektir?

  1. A) Toroslar ve Yıldız Dağları
  2. B) Kaçkar ve Ilgaz
  3. C) Ağrı ve Erciyes
  4. D) Uludağ ve Kaz Dağı
  5. E) Kuzey Anadolu Dağları ve Menteşe Dağları
Cevabı göster

Cevap: C) Ağrı ve Erciyes

Ağrı ve Erciyes, magmanın yeryüzüne çıkmasıyla oluşmuş volkanik kökenli dağlardır ve tipik birer stratovolkan konisidir; kıvrım ya da kırık kökenli dağlardan ayrı bir kategori oluştururlar.

Soru 14

Ağrı Dağı ve Karacadağ hakkında aşağıdaki ifadelerin hangisi doğrudur?

  1. A) Her iki dağ da volkanik kökenlidir ve ikisinde de buzul şekline rastlanır.
  2. B) Ağrı Dağı kıvrım, Karacadağ volkanik kökenlidir; her ikisinde de buzul görülür.
  3. C) Her iki dağ da volkaniktir; Ağrı Dağı'nda buzul görülebilir, Karacadağ'da görülmez.
  4. D) Ağrı Dağı volkanik, Karacadağ kıvrım kökenlidir; yalnızca Karacadağ'da buzul görülür.
  5. E) Her iki dağ da batolit kökenlidir ve ikisinde de buzul şekli bulunmaz.
Cevabı göster

Cevap: C) Her iki dağ da volkaniktir; Ağrı Dağı'nda buzul görülebilir, Karacadağ'da görülmez.

Her iki dağ da volkanik kökenlidir. Ancak Ağrı Dağı 5137 m ile buzullaşma için gerekli yüksekliğe ulaştığından buzul barındırır. Karacadağ alçak konumuyla buzul oluşturamaz.

Soru 15

Van Gölü sularının acı, sodalı ve tuzlu olmasının temel nedeni nedir?

  1. A) Yüksek rakımda yağışın az olması nedeniyle göl havzalarına az su girmesi
  2. B) Volkanik tabanın suyu süzüp temizlemesi ve mineral içeriğini artırması
  3. C) Dağlık alanlarda asit yağışlarının göl kimyasını değiştirmesi
  4. D) Göl dibindeki aktif volkanik ısının suyu hızla buharlaştırarak kireçlendirmesi
  5. E) Gideğen bulunmadığından suyun birikip buharlaşmasıyla mineral yoğunluğunun artması
Cevabı göster

Cevap: E) Gideğen bulunmadığından suyun birikip buharlaşmasıyla mineral yoğunluğunun artması

Van Gölü, kapalı havzada yer alan bir volkanik set gölüdür; gideğeni (akarsu çıkışı) olmadığından su birikir, buharlaşır ve geriye mineral yoğunluğu artar. Böylece göl suyu zamanla sodalı ve tuzlu hale gelmiştir.

Üye olmadan örnek testi aç → Ücretsiz hesap aç, Coğrafya dahil tüm konulardan solo test çöz

Diğer KPSS Coğrafya konuları