Türkiye'nin denizleri ve boğazları (özellikleri, tuzluluk, akıntılar, Montrö) Soruları
KPSS Coğrafya · 12 özgün soru · açıklamalı çözümler
Türkiye'nin denizleri ve boğazları (özellikleri, tuzluluk, akıntılar, Montrö) — Konu Özeti
KPSS Coğrafya kapsamında Türkiye'nin denizleri ve boğazları (özellikleri, tuzluluk, akıntılar, Montrö) konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Çatalca-Kocaeli aşınım platosu, Türkiye platoları içinde en alçak ve nüfusu en fazla olan; sanayi, ticaret ve ulaşımın en geliştiği platodur.
Türkiye kıyılarında doğal liman sayısı fazladır; bu durum kıyı şeridinin girintili-çıkıntılı yapısıyla ilgilidir.
Paralellerin boyları ekvatordan kutuplara kısalır, dereceleri büyür ve aralarındaki mesafe değişmez (her biri arası 111 km).
Karadeniz suları besin maddelerince zengin olduğundan tür çeşitliliği Akdeniz kadar olmasa da canlı verimi yüksektir; artan kirlilik balık varlığını azaltmıştır.
Nemrut Gölü, Bitlis'teki Nemrut Volkan Dağı üzerinde yer alan bir kaldera gölüdür.
Küçük Menderes havzasında eğim azlığı nedeniyle geniş tabanlı vadiler oluşur; Eşen Çayı eğimli sahalarda Saklıkent Kanyonu'nu, III. alanda Canik Platosu bulunur.
Gökova ve Fethiye kıyılarında ria tipi kıyı görülür; delta tipi kıyılar büyük akarsuların döküldüğü alanlarda, Taşeli Platosu'nda ise falezli (dalyan) kıyı tipi oluşur.
Dim Mağarası (Antalya) karst kökenli bir mağaradır; oluşumunda litolojik yapı (kireçtaşı) ve suyun yüksek kireç oranı etkilidir, volkanizma ana faktör değildir.
Amasya, tarihsel anlamda 'Şehzadeler Şehri' olarak bilinir.
Kaz, Madra, Yunt, Bozdağlar ve Aydın Dağları antiklinal-senklinal yapıda horst sistemine ait yüksek kütlelerdir; graben alanlarına karşılık gelmezler.
Göçme/çöküntü depremleri karstik arazilerde görülen, etkisiz ve düşük riskli depremlerdir.
Alüvyal topraklar Türkiye'de büyük ova ve delta düzlüklerinde (Büyük Menderes, Gediz, Çukurova, Konya Ovası) yaygın olup tarımsal açıdan en verimli toprak tipidir.
Söğüt ağacı Türkiye'de milli nitelik kazanmıştır ve dünyada 'Türk söğüdü' olarak anılır; şehir ağaçlandırmalarında tercih edilir.
Gül, Türkiye'de yaygın yetişir; üretiminde Isparta, Antalya, Denizli ve Niğde ön planda olup ihraç edilir ve sanayide ham madde olarak kullanılır.
Beypazarı, Ankara'nın 98 km kuzeybatısında, derin göl havzası kenarındaki engebeli yamaçlarda kurulu, turizm açısından değerli bir ilçedir.
Aral Gölü'nde su miktarının azalması tuzluluğu yükseltmiş, artan tuzluluk da balık popülasyonlarının büyük ölçüde yok olmasına yol açmıştır.
Kula (Manisa) volkanik sahası, Türkiye'nin en genç volkanik alanıdır; üzerinde Neolitik insan ayak izleri bulunur, 'Yanık Ülke' olarak bilinir ve UNESCO tescilli ilk Jeoparkıdır.
Barit, petrol kuyularında basınç artırmak için kullanılan, Antalya-Alanya'da çıkarılan ve ihraç edilen bir madendir.
KOP (Konya Ovası Projesi) Mavi Tünel projesiyle öne çıkar ve tarım-sulama altyapısını güçlendirmeyi hedefler.
Salda Gölü, Burdur'da tektonik kökenli, magnezyumca zengin, beyaz kumsallı 'Türkiye'nin Maldivleri' olarak anılan bir göldür.
Laos'taki Luang Phrabang, Budist-Hindu tapınakları ve Buda heykelleriyle din turizmi sayesinde zenginleşen bir kenttir.
Yükseğe çıkıldıkça sıcaklık farkı artar; nem, atmosfer yoğunluğu, basınç ve maksimum nem azalır.
Örnek Sorular
Soru 1
Türkiye kıyılarında doğal liman sayısının fazla olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Kıyı şeridinin girintili-çıkıntılı bir yapıya sahip olması
B) Kıyı boyunca yaygın lagün göllerinin bulunması
C) Türkiye'nin üç tarafının derin açık denizlerle çevrili olması
D) Kıyı dağlarının denize paralel uzanarak doğal set oluşturması
E) Kıyılarda delta birikimlerinin sığlık alanlara yol açması
Cevabı göster
Cevap: A) Kıyı şeridinin girintili-çıkıntılı bir yapıya sahip olması
Doğal liman oluşumu, kıyının girintili-çıkıntılı (ria, körfez, koy) yapısıyla doğrudan ilgilidir; bu tür kıyılar gemilerin barınmasına elverişli korunaklı alanlar oluşturur.
Soru 2
Türkiye'nin aşağıdaki yarımadalarından hangisi oluşum bakımından diğerlerinden farklıdır?
A) Teke Yarımadası
B) Kapıdağ Yarımadası
C) Çatalca Yarımadası
D) Gelibolu Yarımadası
E) Biga Yarımadası
Cevabı göster
Cevap: B) Kapıdağ Yarımadası
Kapıdağ Yarımadası, eskiden bir ada iken dalga biriktirmesiyle oluşan kıyı kordonu (tombolo) sayesinde ana karaya bağlanmıştır; bu oluşum biçimiyle diğerlerinden ayrılır.
Soru 3
Karadeniz'in 200 metre altında canlı yaşamamasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Tuzluluğun aşırı yüksek olması nedeniyle ozmotik baskının canlıları olumsuz etkilemesi
B) Sıcaklığın -2°C'nin altına düşerek suların donması
C) Kükürtlü hidrojen gazının birikmesiyle oluşan anoksik katman
D) Güneş ışınlarının bu derinliğe ulaşamaması nedeniyle fotosentezin gerçekleşememesi
E) Deniz tabanındaki volkanik aktiviteden kaynaklanan toksik madde salınımı
Cevabı göster
Cevap: C) Kükürtlü hidrojen gazının birikmesiyle oluşan anoksik katman
Karadeniz'de 200 metre altında kükürtlü hidrojen (H₂S) gazı birikimi nedeniyle anoksik (oksijensiz) bir katman oluşur; bu katmanda aerobik canlılar yaşayamaz.
Soru 4
Ege Denizi'nin diğer Türkiye denizlerine göre tuzluluk düzeyi ve kıyı yapısı bakımından aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Tuzluluğu Akdeniz'den fazla, Karadeniz'den azdır; girintili-çıkıntılı kıyısı doğal liman sayısını artırır.
B) Tuzluluğu Karadeniz'den fazla, Akdeniz'den azdır; girintili-çıkıntılı kıyısı doğal liman sayısını artırır.
C) Tuzluluğu hem Akdeniz'den hem Karadeniz'den fazla olup düz kıyısı doğal liman sayısını sınırlar.
D) Tuzluluğu hem Akdeniz'den hem Karadeniz'den az olup düz kıyısı doğal liman sayısını sınırlar.
E) Tuzluluğu Akdeniz'den fazla, Karadeniz'den az olup düz kıyısı doğal liman sayısını sınırlar.
Cevabı göster
Cevap: B) Tuzluluğu Karadeniz'den fazla, Akdeniz'den azdır; girintili-çıkıntılı kıyısı doğal liman sayısını artırır.
Ege Denizi'nin tuzluluğu Akdeniz'inkinin altında, Karadeniz'inkinin üzerindedir; ayrıca girintili-çıkıntılı kıyı yapısı gerçek kıyı uzunluğunu kuş uçuşu mesafesinin üzerine taşıyarak çok sayıda doğal liman oluşmasını…
Soru 5
Trabzon ve Mersin limanlarının ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
A) Her ikisi de yoğun sanayi tesislerine ev sahipliği yapar.
B) Her ikisinde de uluslararası transit ticaret limanları bulunur.
C) Her ikisi de yalnızca iç hat deniz taşımacılığına hizmet eder.
D) Her ikisi de Akdeniz kıyısında konumlanmıştır.
E) Her ikisinde de petrol rafinerisi işletilmektedir.
Cevabı göster
Cevap: B) Her ikisinde de uluslararası transit ticaret limanları bulunur.
Trabzon (Karadeniz) ve Mersin (Akdeniz) sanayileşmiş kentler değildir; ancak her ikisinde de uluslararası transit ticaret işlevi gören limanlar bulunmaktadır.
Soru 6
Karadeniz'in biyolojik verimliliği ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Karadeniz'in tür çeşitliliği Akdeniz'i geçmekte olup bu durum zengin besin tuzlarından kaynaklanmaktadır.
B) Karadeniz'deki kirlilik artışı balık varlığını artırmış, biyoçeşitlilik de buna bağlı olarak gelişmiştir.
C) Karadeniz suları tuzluluk oranının yüksek olması nedeniyle besin maddelerince zayıftır.
D) Karadeniz'de canlı verimi düşük olmakla birlikte tür çeşitliliği diğer Türkiye denizlerinin önündedir.
E) Karadeniz'de besin maddesi zenginliği canlı verimini yükseltmiş, ancak tür çeşitliliği Akdeniz düzeyine ulaşamamıştır.
Cevabı göster
Cevap: E) Karadeniz'de besin maddesi zenginliği canlı verimini yükseltmiş, ancak tür çeşitliliği Akdeniz düzeyine ulaşamamıştır.
Karadeniz, taşınan besin maddeleri sayesinde yüksek canlı verimine sahip olmakla birlikte tür çeşitliliği Akdeniz'in gerisinde kalır; ayrıca artan kirlilik balık varlığını olumsuz etkilemiştir.
Soru 7
Türkiye kıyılarını yıkayan dört deniz, tuzluluk oranına göre en yüksekten en düşüğe doğru aşağıdakilerin hangisinde doğru sıralanmıştır?
A) Akdeniz > Ege Denizi > Marmara Denizi > Karadeniz
B) Karadeniz > Marmara Denizi > Ege Denizi > Akdeniz
C) Marmara Denizi > Akdeniz > Ege Denizi > Karadeniz
D) Ege Denizi > Akdeniz > Karadeniz > Marmara Denizi
E) Akdeniz > Karadeniz > Marmara Denizi > Ege Denizi
Cevabı göster
Cevap: A) Akdeniz > Ege Denizi > Marmara Denizi > Karadeniz
Türkiye kıyılarını yıkayan dört deniz arasında tuzluluk en yüksek Akdeniz'de, en düşük Karadeniz'dedir; Marmara orta düzeyde, Ege ise Akdeniz ile Marmara arasında yer aldığından doğru sıralama Akdeniz > Ege Denizi >…
Soru 8
Türkiye'yi çevreleyen denizler tuzluluk, derinlik, kıta sahanlığı ve kıyı girinti-çıkıntı durumu bakımından karşılaştırıldığında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Ege kıyıları Türkiye kıyıları içinde girinti-çıkıntısı en az olan kıyılardır.
B) Akdeniz'in tuzluluğu Türkiye'yi çevreleyen denizler arasında en düşük olanıdır.
C) Karadeniz'in tuzluluğu Türkiye'yi çevreleyen denizler arasında en düşük olanıdır.
D) Karadeniz kıyıları doğal liman sayısı bakımından Türkiye'nin en zengin kıyılarıdır.
E) Karadeniz, Türkiye'yi çevreleyen denizler arasında ortalama derinliği en az olan denizdir.
Cevabı göster
Cevap: C) Karadeniz'in tuzluluğu Türkiye'yi çevreleyen denizler arasında en düşük olanıdır.
Türkiye denizleri tuzluluk ekseninde karşılaştırıldığında Akdeniz (‰39) en tuzlu, Karadeniz (‰17) ise en az tuzlu denizdir; bu nedenle tuzluluğu en düşük denizin Karadeniz olduğunu belirten ifade doğrudur.
Soru 9
İstanbul Boğazı'ndaki akıntının Çanakkale Boğazı'ndakinden farklı olarak oluşmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) İstanbul Boğazı'nın daha dar ve sığ olması nedeniyle hava akımlarının etkisinin artması
B) İstanbul Boğazı çevresindeki yoğun nüfus ve sanayi faaliyetlerinin yol açtığı ısı adası etkisi
C) Kuzeyden gelen derin soğuk su kütlelerinin güneye doğru itilmesi
D) Karadeniz ile Marmara arasındaki tuzluluk ve yoğunluk farkı
E) Türkiye'nin tektonik yapısı nedeniyle boğaz tabanındaki yükseklik farklılıkları
Cevabı göster
Cevap: D) Karadeniz ile Marmara arasındaki tuzluluk ve yoğunluk farkı
İstanbul Boğazı'ndaki akıntının temel nedeni Karadeniz ile Marmara arasındaki tuzluluk-yoğunluk farkıdır; Çanakkale Boğazı'nda ise rüzgâr ve gel-git etkisi belirleyicidir.
Soru 10
İstanbul ve Çanakkale boğazlarının önemli balıkçılık sahaları arasında sayılmasının başlıca nedeni nedir?
A) Her iki boğazın çevresinde yoğun sanayi tesislerinin bulunması ve atık sularla besin zenginliğinin artması
B) Boğaz sularının yüksek tuzluluk değerlerinin balıkların üremesini hızlandırması
C) Boğaz çevrelerinde sualtı dağ sıralarının bulunması ve balıkların bu alanlarda yoğunlaşması
D) Karadeniz ile Akdeniz arasındaki sıcaklık farkının boğazlarda plankton patlamasına yol açması
E) Boğazların balıkların göç yolları üzerinde bulunması
Cevabı göster
Cevap: E) Boğazların balıkların göç yolları üzerinde bulunması
İstanbul ve Çanakkale boğazları, balıkların mevsimlik göç yolları üzerinde yer aldığından Türkiye'nin önemli balıkçılık bölgeleridir.
Soru 11
Türkiye Boğazları'nın Türkiye'nin stratejik konumunun en somut göstergesi sayılmasının nedeni, ülkenin hangi kıtalar arasındaki bağlantı noktasında yer almasıyla doğrudan ilgilidir?
A) Asya, Avrupa ve Afrika
B) Asya, Avrupa ve Avustralya
C) Avrupa, Afrika ve Kuzey Amerika
D) Asya, Afrika ve Güney Amerika
E) Avrupa, Orta Doğu ve Uzak Doğu
Cevabı göster
Cevap: A) Asya, Avrupa ve Afrika
Türkiye, Asya-Avrupa-Afrika'yı bağlayan stratejik bir konumdadır ve Türkiye Boğazları bu jeopolitik konumun en somut göstergesidir.
Soru 12
Türkiye'nin güneybatı kıyılarında görülen kıyı tipleri ile ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?
A) Gökova ve Fethiye kıyılarında delta tipi kıyı; Taşeli Platosu'nda lagün kıyısı; büyük akarsu ağızlarında ria tipi kıyı görülür.
B) Gökova ve Fethiye kıyılarında ria tipi kıyı; Taşeli Platosu'nda falezli kıyı; büyük akarsu ağızlarında delta tipi kıyı görülür.
C) Gökova ve Fethiye kıyılarında falezli kıyı; Taşeli Platosu'nda ria tipi kıyı; büyük akarsu ağızlarında lagün kıyısı görülür.
D) Gökova ve Fethiye kıyılarında lagün kıyısı; Taşeli Platosu'nda delta tipi kıyı; büyük akarsu ağızlarında falezli kıyı görülür.
E) Gökova ve Fethiye kıyılarında tombolo kıyısı; Taşeli Platosu'nda delta tipi kıyı; büyük akarsu ağızlarında ria tipi kıyı görülür.
Cevabı göster
Cevap: B) Gökova ve Fethiye kıyılarında ria tipi kıyı; Taşeli Platosu'nda falezli kıyı; büyük akarsu ağızlarında delta tipi kıyı görülür.
Gökova ve Fethiye kıyılarında dağların denize dik uzanması ve vadi ağızlarının deniz suyu altında kalmasıyla ria tipi kıyı oluşmuştur.