Türkiye'nin büyük şehirleri ve nüfus sıralaması Soruları
KPSS Coğrafya · 13 özgün soru · açıklamalı çözümler
Türkiye'nin büyük şehirleri ve nüfus sıralaması — Konu Özeti
KPSS Coğrafya kapsamında Türkiye'nin büyük şehirleri ve nüfus sıralaması konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Sivas, yüzölçümü büyük olmasına rağmen büyükşehir belediyesi statüsünde değildir.
Türkiye'nin en büyük ithalat limanı Kocaeli (İzmit) limanıdır.
Türkiye nüfusunun büyük bir kısmı III. ekonomik faaliyet grubu olan hizmet sektöründe çalışmaktadır.
Eskişehir, nüfusuna oranla iki büyük üniversiteye ev sahipliği yaptığı için üniversite şehri olarak nitelendirilir.
Su bölümü çizgisi genellikle dağların doruk hattından geçer ve İran-Türkiye sınırının büyük bir kısmını su bölümü çizgisi belirler.
Türkiye'nin hacim bakımından en büyük barajı Atatürk Barajı, en yüksek gövdeye sahip barajı ise Yusufeli Barajı'dır.
Türkiye'nin en büyük konteyner limanı İstanbul-Ambarlı limanıdır.
Eşme Çayı, Büyük Menderes'in bir kolu olup Büyük Menderes havzasında yer alır ve Ege Denizi'ne dökülür.
Türkiye'de iç göçler genel olarak doğudan batıya, iç bölgelerden kıyılara doğrudur ve en çok İstanbul, Ankara, İzmir gibi büyük kentlere yönelir; göç alan iller doğal artışla değil çekici ekonomik fırsatlarla öne çıkar.
Trakya yarımadasında üretim miktarı bakımından en büyük paya sahip tarım bitkisi ayçiçeğidir.
Türkiye'nin en büyük ithalat limanları sırasıyla Kocaeli, Aliağa ve İskenderun limanlarıdır.
Türkiye'nin en büyük gölü olan Van Gölü'ne kıyısı bulunan iller Van ve Bitlis'tir.
Türkiye'nin en büyük ihracat limanları sırasıyla Botaş (Ceyhan/İskenderun körfezi), Kocaeli ve Aliağa limanlarıdır.
Türkiye'de besi ve ahır hayvancılığında verim mera hayvancılığından yüksektir, balıkçılığın en büyük sorunu açık denizlere çıkılamamasıdır ve ahır hayvancılığının Marmara'da gelişmesi nüfus miktarıyla ilgilidir.
Türkiye'de ülke genelinde nüfus artışının (doğal nüfus artışının) başlıca nedenleri yüksek doğum oranları, ölüm oranlarının azalması ve ortalama yaşam süresinin uzamasıdır; iç göç nüfusun yalnızca ülke içindeki dağılımını değiştirdiği için ülkenin toplam nüfusunu artıran bir neden değildir, ekonomik faaliyetlerin çeşitlenmesi de doğrudan bir neden sayılmaz.
Bir yerde yükselti arttıkça gerçek sıcaklık ile indirgenmiş sıcaklık arasındaki fark da artar; bu fark yükseltiyle doğru orantılıdır.
Türkiye'nin en büyük petrol rezervi Şırnak'ın Gabar Dağı'nda tespit edilmiştir.
Türkiye'nin en büyük kruvaziyer limanları sırasıyla Kuşadası, Marmaris ve İstanbul'dur.
Türkiye'nin en yüksek zirvesi Büyük Ağrı Dağı'dır ve Atatürk Zirvesi olarak da adlandırılır.
Şeker fabrikaları hammaddeye yakın kurulur; çünkü şeker pancarı bozulabilir niteliktedir ve üretim büyük miktarda hammadde gerektirir.
Türkiye nüfusu dengesiz dağılmıştır; Çatalca-Kocaeli yöresi en yüksek, Taşeli Platosu ve Tuz Gölü çevresi en düşük nüfus yoğunluğuna sahip alanlardandır ve nüfusun büyük bölümü kentlerde yaşar.
Türkiye'de nüfus ve yerleşmelerin yoğun olduğu alanların ortak özelliği sanayi, ticaret ve ulaşımın gelişmiş olmasıdır; bu alanlar genellikle kıyılarda ve büyük ovalar çevresindedir.
Örnek Sorular
Soru 1
Deri, giyim ve ayakkabı sanayisinin İstanbul gibi büyük nüfus merkezlerinde yoğunlaşmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Pazar (tüketim) faktörüne bağımlılık
B) Ucuz enerji maliyeti
C) Ham madde kaynaklarına (deri, pamuk) yakınlık
D) Soğuk hava deposu ve lojistik altyapı avantajı
E) Devlet sübvansiyonlarının bu illerde yoğunlaşması
Cevabı göster
Cevap: A) Pazar (tüketim) faktörüne bağımlılık
Deri, giyim ve ayakkabı sanayisi son tüketiciye yönelik ürünler ürettiğinden pazar faktörü belirleyicidir; bu nedenle büyük nüfus ve tüketim merkezi olan illerde yoğunlaşır.
Soru 2
Türkiye'de nüfusuna oranla barındırdığı büyük üniversite sayısı nedeniyle "üniversite şehri" olarak nitelendirilen il aşağıdakilerden hangisidir?
A) Bursa
B) Eskişehir
C) Diyarbakır
D) Afyonkarahisar
E) İzmir
Cevabı göster
Cevap: B) Eskişehir
Eskişehir, nüfusuna oranla iki büyük üniversiteye ev sahipliği yaptığından üniversite şehri olarak anılır; Anadolu Üniversitesi ve Eskişehir Teknik Üniversitesi kentin bu kimliğini pekiştirir.
Soru 3
Türkiye'de nüfusun ve yerleşmelerin yoğunlaştığı alanlara ilişkin aşağıdaki açıklamalardan hangisi bu yoğunluğun temel nedenini en doğru biçimde ifade etmektedir?
A) Bu alanlarda yıllık yağış miktarı diğer bölgelere göre belirgin biçimde daha fazladır.
B) Bu alanlar yüksek irtifada yer aldığından iklim koşulları tarım ve yerleşme için daha elverişlidir.
C) Sanayi, ticaret ve ulaşımın gelişmiş olması ile kıyıya ve büyük ovalara yakın konum bu alanların belirgin özelliğidir.
D) Bu alanlarda tarımsal verimlilik, nüfusu çeken diğer tüm faktörlerin belirgin biçimde önüne geçmektedir.
E) Nüfus yoğunluğu yüksek alanlar, genellikle yer altı kaynakları bakımından zengin olduğu için sanayi ve nüfusun burada öne çıktığı kabul edilir.
Cevabı göster
Cevap: C) Sanayi, ticaret ve ulaşımın gelişmiş olması ile kıyıya ve büyük ovalara yakın konum bu alanların belirgin özelliğidir.
Türkiye'de nüfusun yoğunlaştığı alanlarda sanayi, ticaret ve ulaşım gelişmiştir; bu alanlar genellikle kıyı kuşağında veya büyük ovalar çevresinde yer alır.
Soru 4
TÜİK verilerine göre Türkiye'nin nüfus büyüklüğüne göre sıralanan ilk beş ili aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?
A) Ankara, İstanbul, İzmir, Bursa, Adana
B) İstanbul, İzmir, Ankara, Bursa, Antalya
C) İstanbul, Ankara, İzmir, Antalya, Bursa
D) İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Antalya
E) İstanbul, Ankara, Adana, İzmir, Bursa
Cevabı göster
Cevap: D) İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Antalya
TÜİK verilerine göre nüfus sıralaması şöyledir: 1. İstanbul, 2. Ankara, 3. İzmir, 4. Bursa, 5. Antalya. Adana 6. sıradadır.
Soru 5
Bursa'nın Türkiye'nin en önemli otomotiv üretim merkezi hâline gelmesinde aşağıdaki etmenlerden hangisi belirleyici rol oynamıştır?
A) Ham madde olan demir-çelik kaynaklarına ve maden yataklarına coğrafi yakınlık
B) Petrol rafinerilerinin sağladığı ucuz yakıt ve enerji girdisi avantajı
C) Deniz limanı tesislerinin sağladığı düşük maliyetli ihracat ve taşıma avantajı
D) Devletin Bursa'yı yalnızca otomotive yönelik özel teşvik bölgesi ilan etmesi
E) Nitelikli iş gücü, gelişmiş ulaşım altyapısı ve geniş iç pazara yakınlık
Cevabı göster
Cevap: E) Nitelikli iş gücü, gelişmiş ulaşım altyapısı ve geniş iç pazara yakınlık
Bursa'da otomotiv sanayisinin gelişmesi; nitelikli iş gücü varlığına, gelişmiş kara ve demir yolu ulaşım altyapısına ve İstanbul başta olmak üzere geniş iç tüketim merkezlerine yakınlığa bağlıdır.
Soru 6
Türkiye'de nüfus yoğunluğu en düşük alanlar arasında gösterilen bölgeler aşağıdaki seçeneklerin hangisinde doğru verilmiştir?
A) Taşeli Platosu ve Tuz Gölü çevresi
B) Çatalca-Kocaeli yöresi ve Marmara kıyıları
C) Ege kıyıları ve Çukurova ovası
D) Doğu Karadeniz dağlık alanları ve Uzungöl havzası
E) Kapadokya ve İç Ege yaylaları
Cevabı göster
Cevap: A) Taşeli Platosu ve Tuz Gölü çevresi
Türkiye'de nüfus yoğunluğu en düşük alanlar arasında Taşeli Platosu (Antalya-Mersin arasındaki engebeli kireçtaşı platosu) ve Tuz Gölü çevresi yer almaktadır.
Soru 7
Aşağıdaki illerden hangisi yüzölçümü bakımından Türkiye'nin en büyük illeri arasında yer almasına karşın büyükşehir belediyesi statüsüne sahip değildir?
A) Konya
B) Sivas
C) Erzurum
D) Kayseri
E) Malatya
Cevabı göster
Cevap: B) Sivas
Sivas, Türkiye'nin en büyük illerinden biri olmasına rağmen büyükşehir belediyesi statüsüne sahip değildir. Konya, Erzurum, Kayseri ve Malatya ise büyükşehir belediyesi statüsündedir.
Soru 8
Bir öğrenci, Türkiye'de ülke genelinde nüfusun doğal yoldan çoğalmasının başlıca nedenlerini listelemektedir. Aşağıdakilerden hangisi bu listeye eklenmemelidir?
A) Ölüm oranlarının azalması
B) Doğum oranlarının yüksek olması
C) Büyük kentlere iç göçün artması
D) Ortalama yaşam süresinin uzaması
E) Sağlık hizmetlerinin yaygınlaşması
Cevabı göster
Cevap: C) Büyük kentlere iç göçün artması
Büyük kentlere iç göçün artması, nüfusu yalnızca ülke içinde yeniden dağıtır; ülkenin toplam nüfusunu yükseltmediği için doğal nüfus artışının nedenleri arasına eklenmemelidir.
Soru 9
Yalova'nın gelişmiş bir sanayi kenti olmamasına karşın Türkiye'nin yüksek nüfus yoğunluğuna sahip illeri arasında gösterilmesinin başlıca açıklaması aşağıdakilerden hangisidir?
A) Yalova'nın büyük maden rezervlerine ev sahipliği yapması
B) Yalova'da liman işletmeciliğinin güçlü biçimde gelişmiş olması
C) Yalova'nın önemli bir turizm ve sağlık termal merkezi olması
D) İstanbul'a yakınlığı ve bu yakınlığın yarattığı konut talebi
E) Tarım arazilerinin verimi yüksek olup çok sayıda tarım işçisi barındırması
Cevabı göster
Cevap: D) İstanbul'a yakınlığı ve bu yakınlığın yarattığı konut talebi
Yalova, güçlü bir sanayi tabanına sahip olmaksızın İstanbul metropoliten alanına yakınlığı sayesinde yoğun konut talebine konu olmakta; bu durum ilin nüfus yoğunluğunu sanayileşme düzeyiyle orantısız biçimde…
Soru 10
Türkiye'deki iç göç hareketleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Göç alan iller nüfus artışını ağırlıklı olarak yüksek doğal artış hızına borçludur.
B) İç göçler genel olarak batıdan doğuya ve kıyılardan iç bölgelere doğru gerçekleşmekte, en çok da iç kesimdeki tarım illerine yönelmektedir.
C) Küçük ve orta ölçekli şehirler, büyük kentlere oranla daha fazla göç çekmektedir.
D) İç göçler doğudan batıya, iç bölgelerden kıyılara yöneliktir; en çok göç alan kentler İstanbul, Ankara ve İzmir'dir.
E) Göç hareketleri büyük oranda mevsimlik olup kalıcı yerleşimi etkilememektedir.
Cevabı göster
Cevap: D) İç göçler doğudan batıya, iç bölgelerden kıyılara yöneliktir; en çok göç alan kentler İstanbul, Ankara ve İzmir'dir.
Türkiye'de iç göçler doğudan batıya ve iç bölgelerden kıyılara doğru gerçekleşir; İstanbul, Ankara ve İzmir ekonomik fırsatları nedeniyle en fazla göç alan kentlerdir.
Soru 11
Türkiye'nin nüfus artışı ve doğurganlık oranlarına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Türkiye'nin nüfusundaki artış, doğal artıştan çok yurt dışından gelen dış göçle ve geri dönen vatandaşlarla sağlanmaktadır.
B) Ülkede doğurganlık oranının en yüksek olduğu bölge, kıyıdaki Ege Bölgesi'dir.
C) Türkiye nüfusu geçmişten bugüne zaman zaman gerileme ve azalma dönemleri yaşamıştır.
D) Doğurganlık oranı Türkiye'nin tüm bölgelerinde birbirine eşit dağılım göstermektedir.
E) Ülke nüfusunun çoğalması esas olarak doğum-ölüm farkından kaynaklanır; doğurganlık güneydoğuda daha yüksektir.
Cevabı göster
Cevap: E) Ülke nüfusunun çoğalması esas olarak doğum-ölüm farkından kaynaklanır; doğurganlık güneydoğuda daha yüksektir.
Türkiye'de nüfusun çoğalması büyük ölçüde doğum-ölüm farkına (doğal artışa) dayanır; güneydoğu bölgelerinde doğurganlık oranı ülke ortalamasının belirgin biçimde üzerinde seyreder.
Soru 12
Türkiye'de doğurganlığı yüksek ve genç nüfusunu göçle dışarıya veren bölgeler ile göç alan büyük sanayi-hizmet şehirleri ortanca (medyan) yaş bakımından karşılaştırıldığında aşağıdaki açıklamalardan hangisi doğrudur?
A) Genç nüfus göçü veren, doğurganlığı yüksek bölgelerde ortanca yaş düşük; göç alan sanayi-hizmet şehirlerinde görece yüksektir.
B) Doğurganlığı yüksek, genç nüfusunu göçle veren bölgelerde ortanca yaş yüksek; göç alan şehirlerde ise düşüktür.
C) Ortanca yaş yalnızca ülkenin iklim koşullarıyla belirlenir; göç ve doğurganlıktan etkilenmez.
D) Her iki bölge türünde de ortanca yaş aynı düzeydedir; aralarında bölgesel bir farklılık görülmez.
E) Göç alan büyük sanayi-hizmet şehirlerinde bile ortanca yaş ile bölgenin ekonomik gelişmişliği ve demografik yapısı arasında anlamlı bir ilişki yoktur.
Cevabı göster
Cevap: A) Genç nüfus göçü veren, doğurganlığı yüksek bölgelerde ortanca yaş düşük; göç alan sanayi-hizmet şehirlerinde görece yüksektir.
Doğurganlığı yüksek olan ve genç nüfusunu göçle veren bölgelerde sürekli yenilenen geniş bir genç yaş kitlesi bulunduğundan ortanca yaş düşük kalır; göç alan büyük sanayi-hizmet şehirlerinde ise nüfus yapısı daha…
Soru 13
Mobilya sanayisi, ham maddesi olan orman ürünleri kırsal alanlarda bulunmasına karşın İstanbul, Ankara ve İzmir gibi büyük nüfuslu şehirlerde yoğunlaşmaktadır. Bu durum mobilya sanayisinin aşağıdaki sanayi türlerinden hangisine örnek olduğunu gösterir?
A) Ham madde yönelimli sanayi
B) Pazar yönelimli sanayi
C) Enerji yönelimli sanayi
D) Su kaynağı yönelimli sanayi
E) İklim koşullarına bağımlı sanayi
Cevabı göster
Cevap: B) Pazar yönelimli sanayi
Mobilya sanayisi, üretilen ürünün hacimli olması ve taşıma maliyetinin yüksekliği nedeniyle ham maddeye değil büyük tüketim merkezlerine (pazara) yakın konumlanır; bu nedenle pazar yönelimli sanayilere örnektir.