Tarımı etkileyen faktörler ve arazi kullanımı (kuru/sulu/nadas) Soruları
KPSS Coğrafya · 15 özgün soru · açıklamalı çözümler
Tarımı etkileyen faktörler ve arazi kullanımı (kuru/sulu/nadas) — Konu Özeti
KPSS Coğrafya kapsamında Tarımı etkileyen faktörler ve arazi kullanımı (kuru/sulu/nadas) konusunda bilmen gereken 16 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Türkiye'de arazi kullanımında en fazla pay orman arazisine (%27,64), ikinci sırada tarla arazisine (%25,78) aittir; nadas yaklaşık %5,60, çayır-mera %18,85, tarıma elverişsiz arazi %14,47'dir.
Yağışların az ve düzensiz olması, kuraklık ve don olayları tarımı olumsuz etkiler; nadas uygulanan tahıl bölgelerinde yıldan yıla üretim dalgalanmaları görülür.
Fön rüzgarı, dağı aşarken nemini bırakan havanın alçalırken kuru-adyabatik olarak her 100 metrede 1°C ısınmasıyla sıcak ve kuru biçimde inerek sıcaklığı ani artırır.
Doğu Karadeniz'de nadas uygulanmayan yöreler bulunur ve arazi yapısı nedeniyle makine kullanımı çok zordur, kullanılsa bile istenilen verim alınamaz.
Seracılığın diğer adı örtüaltı tarımıdır.
Türkiye'de engebeli arazi yapısına rağmen Doğu Karadeniz kıyılarında çay ve fındık tarımı meyilli arazilere uyum sağlayarak yoğun tarımsal faaliyet sürdürülür.
Dağlık ve engebeli arazi yapısı tarım topraklarının dağınık ve küçük parçalı (dar teraslar halinde) olmasına yol açtığından arazi toplulaştırması ve makine kullanımı zorlaşır.
Coğrafi koşulları elverişli olan Tekirdağ ve Düzce'de nadasa bırakılan alan oranı düşükken, iç kesimdeki Kırşehir ve Çorum'da nadas oranı daha yüksektir.
Yağışın uzun süre normal değerlerin belirgin altına düşmesi meteorolojik kuraklıktır; damla sulama, nadaslı tarım, yağmur suyu hasadı ve az su isteyen ürünler kuraklıkla mücadelede etkilidir, sulu tarım ürünlerini yaygınlaştırmak ise faydalı değildir.
Tarımsal üretimi doğrudan ve sürekli sınırlayan coğrafi etkenler iklim koşulları (yağış düzensizliği, kuraklık, don) ve yer şekilleridir (engebe); fay hattının bir yörede bulunması ise tektonik/deprem riskiyle ilgili bir özelliktir ve rutin tarımsal üretimi sürekli kısıtlayan bir coğrafi etken sayılmaz.
Yanlış arazi kullanımına tarım arazilerinin yerleşime dönüştürülmesi ve sulak alanların kurutulması örnektir; ormanlarda gençleştirme amaçlı kesim (silvikültür) ve meralarda dönüşümlü otlatma yanlış kullanım değildir.
Tarımda makine kullanımı yükselti ile değil arazinin engebesiyle (düzlüğüyle) ilgilidir; çevresine göre alçak ve düz olan ovalar makine kullanımına en uygun alanlardır.
Karadeniz kıyılarında dağların kıyıya paralel uzanması kıta sahanlığını daraltır, fazla yağış ve eğimli arazi heyelan riskini ve akarsuların enerji potansiyelini artırırken nadas tarımına ihtiyaç düşüktür.
Sel ve taşkın yaşanan alanlarda yağış miktarı ile arazi eğimi belirleyici iki temel faktördür.
Türkiye'de ekili (tarla) araziler dikili arazilerden daha fazla yer kaplar; meyve bahçeleri dikili arazi grubuna girer, tarla arazisi içinde sayılmaz.
Erozyonla mücadelede araziler eğime dik (kontur tarımı) sürülmeli, ağaçlandırma yapılmalı ve hatalı arazi kullanımı önlenmelidir; eğime paralel sürmek erozyonu artırır.
Örnek Sorular
Soru 1
Tarımsal mekanizasyonun en yoğun biçimde uygulanabildiği yer şekli ve bunu sağlayan temel etken aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?
A) Ovalar; çünkü engebenin az olması makinelerin sorunsuz dolaşmasına olanak tanır.
B) Dağ yamaçları; çünkü eğim, sulama suyunun doğal akışını kolaylaştırır.
C) Vadiler; çünkü alüvyal toprak, ürün verimini olağanüstü artırır.
D) Yüksek platolar; çünkü yükselti arttıkça toprak organik maddece zenginleşir.
E) Karstik araziler; çünkü çözünen kireç toprağı makineye elverişli kılar.
Cevabı göster
Cevap: A) Ovalar; çünkü engebenin az olması makinelerin sorunsuz dolaşmasına olanak tanır.
Makineli tarımı belirleyen şey yükselti ya da toprak türü değil, arazinin engebesizliğidir; çevresine göre alçak ve düz uzanan ovalar makinelerin geniş alanlarda kesintisiz çalışmasına izin verdiğinden mekanizasyon en…
Soru 2
Nadas uygulanan tahıl bölgelerinde yıldan yıla üretim miktarlarında belirgin dalgalanmalar yaşanmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Tarımsal makineleşme düzeyinin yetersiz kalması
B) Yağışların az ve düzensiz biçimde seyretmesi
C) Pazar talebinin tahıl üretimini biçimlendirmesi
D) Toprak veriminin uzun vadede aşamalı düşmesi
E) Sulama kanallarının bakımsız bırakılması
Cevabı göster
Cevap: B) Yağışların az ve düzensiz biçimde seyretmesi
Nadas uygulanan kuru tahıl alanlarında üretim büyük ölçüde yağışa bağlıdır; yağışın yıldan yıla az ve düzensiz olması, ayrıca kuraklık ve don olayları üretim miktarını yıllar arasında oynak kılar.
Soru 3
Tekirdağ ve Düzce'de nadas oranının Kırşehir ve Çorum'a kıyasla belirgin biçimde düşük olmasının temel açıklaması aşağıdakilerden hangisidir?
A) Buralarda tarımla uğraşan nüfusun belirgin biçimde azalması
B) İç bölgelerdeki sulama olanaklarının çok daha gelişmiş olması
C) Bu illerin coğrafi koşullarının tarım için daha elverişli olması
D) Kırşehir ve Çorum'da tahıl dışı ürünlerin daha çok ekilmesi
E) İç kesimlerdeki arazilerin daha düz ve geniş yapıda olması
Cevabı göster
Cevap: C) Bu illerin coğrafi koşullarının tarım için daha elverişli olması
Tekirdağ ve Düzce'nin yağış düzeni ve toprak verimliliği gibi coğrafi koşulları tarım için daha elverişli olduğundan toprağı dinlendirme zorunluluğu azalır ve nadas oranı bu illerde düşük kalır.
Soru 4
Bir bölgede sel ve taşkın riskinin yüksek olmasında belirleyici olan iki temel coğrafi faktör aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?
A) Toprağın renk ve mineral bileşimi
B) Nüfus yoğunluğu ve kentleşme hızı
C) Bitki örtüsünün türü ve ağaç yaşı
D) Yağış miktarı ve arazi eğimi
E) Rüzgâr yönü ve kıyıya yakınlık
Cevabı göster
Cevap: D) Yağış miktarı ve arazi eğimi
Sel ve taşkın oluşumunda yağış miktarı suyun kaynağını, arazi eğimi ise akış hızını belirler; bu iki coğrafi faktör sel ve taşkın riskinin temel belirleyicileridir.
Soru 5
Seracılık faaliyetleri coğrafya literatüründe hangi adla da anılmaktadır?
A) Sulak alan tarımı
B) Entansif tarım
C) Kuru tarım
D) Münavebeli tarım
E) Örtüaltı tarımı
Cevabı göster
Cevap: E) Örtüaltı tarımı
Seracılık, bitkisel üretimin sera ya da benzeri yapılar altında yapılması anlamına geldiğinden 'örtüaltı tarımı' olarak da adlandırılır.
Soru 6
Aşağıdakilerden hangisi, dağlık ve engebeli bir bölgede tarım alanlarının dar teraslar hâlinde küçük parçalara bölünmesinin doğrudan bir sonucudur?
A) Arazi toplulaştırmasının ve tarımsal mekanizasyonun güçleşmesi
B) Nadas oranının azalması ve sulu tarıma geçiş hızlanması
C) Monokültür tarımın yaygınlaşması
D) Ürün çeşitliliğinin azalarak tek tip tarıma dönüşülmesi
E) Sulama kanalı yapımının kolaylaşması
Cevabı göster
Cevap: A) Arazi toplulaştırmasının ve tarımsal mekanizasyonun güçleşmesi
Dağlık ve engebeli arazilerde tarım toprakları küçük ve dağınık parsellere bölünür; bu durum arazi toplulaştırmasını ve büyük tarım makinelerinin kullanımını zorlaştırır.
Soru 7
Tarımsal üretimi sürekli ve doğrudan sınırlandıran coğrafi etkenler arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?
A) Yağışların mevsimlere göre düzensiz dağılması
B) Bir yörede fay hattı bulunmasının deprem riski oluşturması
C) Don olaylarının ürünlerde önemli hasara yol açması
Cevap: B) Bir yörede fay hattı bulunmasının deprem riski oluşturması
Yağış düzensizliği, don, kuraklık ve engebe; tarımsal üretimi her yıl süregelen biçimde sınırlandıran iklim ve yer şekli etkenleridir.
Soru 8
Doğu Karadeniz kıyılarında engebeli arazi yapısına karşın yoğun tarımsal üretimin sürdürülebildiğini gösteren ürünler aşağıdakilerden hangisinde birlikte verilmiştir?
A) Buğday ve şeker pancarı
B) Pamuk ve tütün
C) Çay ve fındık
D) Zeytin ve incir
E) Ayçiçeği ve mısır
Cevabı göster
Cevap: C) Çay ve fındık
Çay ve fındık meyilli arazilere uyum sağlayabilen ürünler olduğundan Doğu Karadeniz'in engebeli yapısına rağmen bu bölgede yoğun tarım yapılmasına olanak tanır.
Soru 9
Kuraklıkla mücadele kapsamında alınabilecek önlemler arasında aşağıdakilerden hangisi yer ALMAZ?
A) Damla sulama sisteminin yaygınlaştırılması
B) Nadaslı kuru tarım uygulamalarının artırılması
C) Yağmur suyu hasadı yöntemlerinin geliştirilmesi
D) Çok su isteyen ürünlerin ekim alanının genişletilmesi
E) Az su isteyen ürünlerin tercih edilmesi
Cevabı göster
Cevap: D) Çok su isteyen ürünlerin ekim alanının genişletilmesi
Çok su isteyen ürünlerin ekim alanını genişletmek su tüketimini artırdığından kuraklıkla mücadelede faydalı değil, aksine zararlıdır. Diğer seçenekler su tasarrufu sağlayan önlemlerdir.
Soru 10
Karadeniz kıyılarının coğrafi yapısıyla ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi YANLIŞTIR?
A) Dağların kıyıya paralel uzanması kıta sahanlığını daraltır.
B) Fazla yağış ve eğimli arazi heyelan riskini artırır.
C) Akarsuların eğimi fazla olduğundan enerji potansiyeli yüksektir.
D) Yağışın bol olması nedeniyle nadas tarımına duyulan ihtiyaç düşüktür.
E) Bol yağış sayesinde sulak alan tarımı en yaygın tarım sistemi hâline gelmiştir.
Cevabı göster
Cevap: E) Bol yağış sayesinde sulak alan tarımı en yaygın tarım sistemi hâline gelmiştir.
Karadeniz kıyılarında bol yağış nadas ihtiyacını azaltır; ancak 'sulak alan tarımının en yaygın tarım sistemi olması' doğru bir saptama değildir.
Soru 11
Aşağıdakilerden hangisi yanlış arazi kullanımına örnek olarak gösterilemez?
A) Ormanlarda gençleştirme amaçlı silvikültür kesimleri yapılması
B) Sulak alanların tarıma açmak amacıyla kurutulması
C) Tarım arazilerinin sanayi tesisi inşaatına tahsis edilmesi
D) Tarım arazilerinin konut yapılaşmasına dönüştürülmesi
E) Verimli ova topraklarının depolama alanına çevrilmesi
Cevabı göster
Cevap: A) Ormanlarda gençleştirme amaçlı silvikültür kesimleri yapılması
Silvikültür (gençleştirme amaçlı orman kesimleri) ormanı tahrip etmez; aksine sürdürülebilir orman yönetiminin bir parçasıdır ve yanlış arazi kullanımı sayılmaz.
Soru 12
Türkiye'de arazi sınıflandırmasına göre meyve bahçeleri hangi arazi grubuna dahil edilir?
A) Tarla arazisi
B) Dikili arazi
C) Nadas arazisi
D) Çayır-mera arazisi
E) Tarıma elverişsiz arazi
Cevabı göster
Cevap: B) Dikili arazi
Meyve bahçeleri çok yıllık bitkisel üretim alanı olduğundan dikili arazi grubuna girer; tarla arazisi (ekili alan) grubuna dahil edilmez.
Soru 13
Kontur tarımı yönteminin erozyonu azaltmadaki etkisi aşağıdaki ifadelerin hangisiyle doğru açıklanmaktadır?
A) Arazinin eğim doğrultusunda sürülmesiyle yüzey akış hızlanır ve toprak taşınması azalır.
B) Arazinin eğime paralel sürülmesiyle su aşağı doğru yönlendirilerek drenaj sağlanır.
C) Arazinin eğime dik sürülmesiyle yüzey akışı yavaşlatılarak toprağın yerinde tutulması sağlanır.
D) Tarla sınırlarının eğim doğrultusunda çizilmesiyle rüzgar erozyonu önlenir.
E) Ekim sıklarının arttırılmasıyla toprak yüzeyi ıslatılır ve su tutma kapasitesi düşer.
Cevabı göster
Cevap: C) Arazinin eğime dik sürülmesiyle yüzey akışı yavaşlatılarak toprağın yerinde tutulması sağlanır.
Kontur tarımında arazi eğime dik sürülür; bu yöntem yüzey akışını yavaşlatarak suyun toprağa sızma süresini uzatır ve toprak kayıplarını azaltır. Eğime paralel sürüm ise tam tersi etki yaparak erozyonu artırır.
Soru 14
Türkiye'deki arazi kullanım dağılımı incelendiğinde, ikinci en geniş pay hangi arazi türüne aittir?
A) Çayır-mera arazisi
B) Tarıma elverişsiz arazi
C) Nadas arazisi
D) Tarla arazisi
E) Orman arazisi
Cevabı göster
Cevap: D) Tarla arazisi
Türkiye'de arazi kullanımında birinci sırada orman arazisi (%27,64), ikinci sırada ise tarla arazisi (%25,78) yer almaktadır.
Soru 15
Doğu Karadeniz yöresinde tarımsal makineleşmenin yeterince gelişememesinin temel coğrafi nedeni nedir?
A) Yağışın düzensiz ve yetersiz olması
B) Nadasa bırakılan arazi oranının yüksek tutulması
C) Ekim yapılabilecek alan genişliğinin fazla olması
D) Yüksek rakım nedeniyle vejetasyon süresinin kısalması
E) Arazi yapısının engebeli ve dik eğimli olması
Cevabı göster
Cevap: E) Arazi yapısının engebeli ve dik eğimli olması
Doğu Karadeniz'in engebeli ve dik eğimli arazi yapısı makine kullanımını son derece güçleştirmekte, kullanılsa dahi istenilen verim alınamamaktadır.