Tahıllar ve baklagiller (buğday, arpa, mısır, pirinç, çavdar) Soruları
KPSS Coğrafya · 28 özgün soru · açıklamalı çözümler
Tahıllar ve baklagiller (buğday, arpa, mısır, pirinç, çavdar) — Konu Özeti
KPSS Coğrafya kapsamında Tahıllar ve baklagiller (buğday, arpa, mısır, pirinç, çavdar) konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Türkiye'de iklime göre temel tarım ürünlerinin bölge dağılımı: çay ve mısır Karadeniz'de, pirinç Karadeniz kıyılarında, pamuk Ege ve Güneydoğu'da, buğday İç Anadolu'da, mercimek Güneydoğu Anadolu'da yetişir.
Buğday, Türkiye'de üretimi ve tüketimi en fazla olan tarım ürünüdür.
Arpa, çavdar ve yulafın yetişme alanları buğdayla paralellik gösterir; bu ürünler benzer iklim ve toprak koşullarını tercih eder.
Türkiye'de buğday en fazla Konya ilinde yetiştirilir ve Konya buğday üretiminde birinci sıradadır.
Çeltik (pirinç) ve çay tarımı makineleşmeye rağmen yoğun insan emeği gerektirir; buğday ve mısır ise makineleşmeye daha uygundur.
Fındık, pamuk ve buğday gibi ürünlerde devlet destekleme alımı yapılır; amacı üreticiyi fiyat düşüşünden korumak, ürünün elde kalmasını önlemek ve fiyat istikrarı sağlamaktır.
Adıyaman'da tütün, Antep fıstığı, pamuk, pirinç, buğday ve arpa üretilir; Fırat Nehri ve Atatürk Barajı'na sahip, karasal iklimli, deprem riski yüksek bir ildir.
Samsun, tütün ve pirinç tarımının birlikte yapıldığı önemli bir ildir ve Türkiye'de mandanın en fazla olduğu ildir.
2011 yılı sonu itibarıyla Türkiye'de tahıl üretiminde yeterlilik derecesi en yüksek ürün buğdaydır (arpa, yulaf, pirinç ve mısırdan daha yüksek).
Türkiye pirinç üretiminde kendine yeterli olamadığından pirinç ithal eder.
Türkiye'de pirinç üretiminde Edirne ili birinci sıradadır.
Konya; buğday, mısır, ayçiçeği ve şeker pancarının en çok yetiştirildiği ilk beş il arasında yer alır ve ayrıca tütün üretimi de yapar.
Türkiye'nin başlıca tarım ürünleri altı kategoride sınıflandırılır: tahıllar (buğday, arpa, mısır, yulaf, çavdar), baklagiller (nohut, mercimek, fasulye), yumru bitkiler, yağ bitkileri, sanayi bitkileri ve meyveler.
Ergene Havzası Türkiye'de ayçiçeği ve buğday üretiminde ön sıralarda yer alır; pirinç ve tütün bu havzanın öne çıkan ürünleri değildir.
Türkiye'de unlu mamuller (buğday ürünleri) fabrikaları ham madde kaynağına, yani buğday üretim alanlarına yakın kurulmuştur.
Türkiye'de mısır en fazla Konya ilinde yetiştirilir ve Konya Ovası'nda mısır tarımı sulama projeleri sayesinde yapılabilmektedir (iklim belirleyici değildir).
Türkiye'nin tarımsal ihracatında en büyük paya sahip ürün fındıktır; mısır ve pirinç gibi ürünlerin ihracat payı çok daha düşüktür.
Pirinç tarımı bataklık ve sivrisinek ortamı oluşturarak sıtma tehlikesi yarattığı için Türkiye'de devlet kontrolü altında yürütülür.
Türkiye'de buğday ve arpa üretiminin il ekim alanlarına göre dağılım grafiğinden verim, toplam üretim ve uygun iklim illeri okunabilir; ancak hangisinden daha yüksek verim alındığı doğrudan çıkarılamaz.
Pirinç üretiminin sulama artışına buğdaya göre daha az tepki vermesi, pirincin yağışa/iklime buğdaydan daha az bağımlı olduğunu gösterir.
Buğday yaz kuraklığı istediğinden Karadeniz kıyılarında her mevsim yağış olması buğday verimini düşürür ve bu kıyılarda buğday tarımı azdır.
Kanola, aspir, mısır, soya, susam ve yer fıstığı üretiminin artmasının temel nedeni yağ endüstrisinin gelişmesidir.
Örnek Sorular
Soru 1
Türkiye'de pirinç üretiminde birinci sırada yer alan il aşağıdakilerden hangisidir?
A) Edirne
B) Bolu
C) Samsun
D) Kastamonu
E) Trabzon
Cevabı göster
Cevap: A) Edirne
Türkiye'de pirinç üretiminde Edirne ili birinci sıradadır; Meriç-Ergene havzasının düz arazileri ve sulama imkânları bu üstünlüğü sağlar.
Soru 2
Türkiye'de un ve unlu mamul fabrikalarının kurulumunda belirleyici olan temel etken nedir?
A) Limana ve dış ticaret altyapısına yakın bölgelerde olması
B) Buğday üretim alanlarına, yani ham maddeye yakın olması
C) Tüketim merkezlerine ve büyük kentlere yakın konumda olması
D) Ucuz iş gücünün bol bulunduğu bölgelerde toplanmış olması
E) Enerji santrallerine coğrafi bakımdan yakın yerde olması
Cevabı göster
Cevap: B) Buğday üretim alanlarına, yani ham maddeye yakın olması
Unlu mamul fabrikaları, ham maddeye yani buğdaya yakın kuruluş ilkesine göre buğday üretim alanlarının yoğunlaştığı İç Anadolu ve çevresinde toplanmıştır.
Soru 3
Türkiye'de mandanın en yoğun yetiştirildiği il hangisidir?
A) Trabzon
B) Ordu
C) Sinop
D) Samsun
E) Kastamonu
Cevabı göster
Cevap: D) Samsun
Samsun, hem tütün hem pirinç tarımının birlikte yapıldığı önemli bir Karadeniz ilidir ve Türkiye'de mandanın en fazla yetiştirildiği il olarak bilinir.
Soru 4
Konya ili ile ilgili aşağıdaki tarımsal bilgilerden hangisi doğrudur?
A) Buğday, mısır, ayçiçeği ve şeker pancarında ilk sıralardadır
B) Zeytin ve pamuk yetiştiriciliğinde Türkiye'de lider konumundadır
C) Hayvancılık yapılır ama tarımsal ürün çeşitliliği oldukça sınırlıdır
D) Fındık ve çay tarımında Türkiye genelinde önemli bir paya sahiptir
E) Pirinç üretiminde Türkiye'nin ilk üç ili arasında yer almaktadır
Cevabı göster
Cevap: A) Buğday, mısır, ayçiçeği ve şeker pancarında ilk sıralardadır
Konya, büyük düz ovaları ve çeşitli sulama projeleri sayesinde buğday, mısır, ayçiçeği ve şeker pancarı üretiminde Türkiye'nin ilk sıralarında yer alır; ayrıca tütün de üretilmektedir.
Soru 5
Buğday üretiminde Türkiye'nin birinci sırasında yer alan il hangisidir?
A) Ankara
B) Eskişehir
C) Konya
D) Sivas
E) Adana
Cevabı göster
Cevap: C) Konya
Konya, geniş düz ovaları ve İç Anadolu iklimi nedeniyle buğday üretiminde Türkiye'de birinci sıradadır.
Soru 6
Türkiye'de ekili-dikili tarım arazilerinin kullanımına bakıldığında, en geniş ekim alanına sahip olan ürün grubu ile en küçük ekim alanına sahip ürün aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?
A) En geniş: Baklagiller — En küçük: Mısır
B) En geniş: Buğday ve arpa — En küçük: Pirinç
C) En geniş: Mısır — En küçük: Arpa
D) En geniş: Pamuk ve tütün — En küçük: Buğday
E) En geniş: Buğday ve arpa — En küçük: Çay
Cevabı göster
Cevap: E) En geniş: Buğday ve arpa — En küçük: Çay
Türkiye'de tahıllar (başta buğday ve arpa) en geniş ekim alanına sahipken, çay en küçük ekim alanına sahip tarım ürünüdür.
Soru 7
Türkiye'de tarım arazilerinin yaklaşık ne kadarı tahıl tarımına ayrılmıştır?
A) %64
B) %45
C) %55
D) %30
E) %80
Cevabı göster
Cevap: A) %64
Türkiye'de tarım arazilerinin yaklaşık %64'ü buğday, arpa, mısır, çavdar, yulaf ve pirinç gibi tahılların ekimine ayrılmıştır.
Soru 8
Karadeniz kıyılarında mısır doğal koşullarda yetişmesine karşın bölge ticaretinde önemli bir yer tutmaz. Bunun temel nedeni nedir?
A) Bölge halkı arasında mısır tüketim alışkanlığının yeterince yaygınlaşmamış olması
B) Mısırın buğdaya alternatif temel besin olarak yerinde tüketilmesi
C) Mısır fiyatlarının ticareti ekonomik açıdan kârsız kılması
D) Ulaşım güçlüğünün mısırın dışa satışını engellemesi
E) Mısırın bölgede yalnızca hayvan yemi olarak değerlendirilmesi
Cevabı göster
Cevap: B) Mısırın buğdaya alternatif temel besin olarak yerinde tüketilmesi
Mısır, Karadeniz'de doğal iklim koşullarında yetişir; ancak buğdaya alternatif temel bir besin maddesi olarak bulunduğu yerde tüketildiğinden ticari dolaşıma girmez.
Soru 9
Karadeniz kıyılarında buğday tarımının az yapılmasının iklimsel açıklaması aşağıdakilerden hangisidir?
A) Kış sıcaklıklarının buğday için fazla düşük olması
B) Yaz döneminde aşırı sıcak ve kuru rüzgârların buğday bitkisine zarar vermesi
C) Toprak yapısının buğday köklerinin gelişmesine engel olması
D) Karadeniz kıyılarında tarım arazilerinin ormanlık alanlara dönüşmüş olması
E) Buğdayın yaz kuraklığı istemesine karşın bölgede her mevsim yağış düşmesi
Cevabı göster
Cevap: E) Buğdayın yaz kuraklığı istemesine karşın bölgede her mevsim yağış düşmesi
Buğday, olgunlaşma döneminde yaz kuraklığına ihtiyaç duyar. Karadeniz kıyılarında her mevsim yağış düştüğünden bu koşul sağlanamaz ve buğday verimi düşer.
Soru 10
Aşağıdaki ürünlerden hangisi dona karşı hassasiyeti nedeniyle yetişme alanı kıyı kesimleriyle sınırlıdır?
A) Arpa
B) Çavdar
C) Zeytin
D) Buğday
E) Yulaf
Cevabı göster
Cevap: C) Zeytin
Zeytin, dona karşı son derece hassastır; bu nedenle yetişme alanı kış donlarından korunan kıyı kesimleriyle sınırlı kalmaktadır. Buğday, arpa ve çavdar ise kışa dayanıklı tahıllardır.
Soru 11
Türkiye'de devletin tarımsal destekleme alımı uygulamasının temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Sulanan alanların yaygınlaştırılmasıyla tarım arazilerinin genişletilmesini özendirmek
B) Yabancı pazarlara yönelik tarımsal ürün ihracatını sürekli artırmak
C) Tarımda makineleşmeyi ve modern üretim tekniklerini hızlandırmak
D) Küçük çiftçileri zamanla büyük tarım işletmelerine dönüştürmek
E) Üreticiyi düşük fiyatlardan koruyarak piyasada fiyat istikrarı sağlamak
Cevabı göster
Cevap: E) Üreticiyi düşük fiyatlardan koruyarak piyasada fiyat istikrarı sağlamak
Devlet destekleme alımı; ürün fiyatlarının düşmesi durumunda üreticiyi korumak, ürünün elde kalmasını önlemek ve piyasada fiyat istikrarı sağlamak amacıyla yapılır.
Soru 12
Meriç Nehri ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?
A) İç Anadolu'da doğar, güneye akarak Akdeniz'e dökülür ve taşkın görülmez
B) Türkiye-Bulgaristan sınırını oluşturur, çevresinde yalnızca buğday yetişir
C) Bulgaristan'da doğar, Türkiye-Yunanistan sınırını oluşturur, çeltik yetişir
D) Fırat'ın kolu olarak Güneydoğu Anadolu'dan geçer ve denize ulaşmaz
E) Doğu Karadeniz dağlarından doğup düzenli rejimle Karadeniz'e dökülür
Cevabı göster
Cevap: C) Bulgaristan'da doğar, Türkiye-Yunanistan sınırını oluşturur, çeltik yetişir
Meriç Nehri Bulgaristan'da doğar, Türkiye-Yunanistan sınırını oluşturur; taşkınları sıktır ve çevresinde çeltik (pirinç) tarımı yapılmaktadır.
Soru 13
Türkiye'de pirinç (çeltik) tarımının devlet denetimi altında yürütülmesinin temel gerekçesi nedir?
A) Pirinç üreticilerinin tümüyle devlet teşviklerine bağımlı durumda olması
B) Üretim fazlasının planlı biçimde ihracata yönlendirilmesinin zorunluluğu
C) Pirinç fiyatlarının uluslararası rekabete karşı sürekli korunması gerekmesi
D) Çeltik tarlalarının sıtma yayan sivrisineklere uygun ortam oluşturması
E) Çeltik sulamasında kullanılan altyapının kamu mülkiyetinde bulunması
Cevabı göster
Cevap: D) Çeltik tarlalarının sıtma yayan sivrisineklere uygun ortam oluşturması
Çeltik tarlaları durgun su birikintisi oluşturarak sivrisinek üremesini kolaylaştırır; bu durum sıtma tehlikesi yaratır ve devletin pirinç tarımını denetim altında tutmasını zorunlu kılar.
Soru 14
2011 yılı sonu verilerine göre Türkiye'de tahıllar içinde üretimde yeterlilik derecesi en yüksek olan ürün hangisidir?
A) Buğday
B) Mısır
C) Pirinç
D) Arpa
E) Yulaf
Cevabı göster
Cevap: A) Buğday
2011 sonu itibarıyla Türkiye'de buğday, arpa, yulaf, pirinç ve mısırla karşılaştırıldığında tahıl üretimi yeterlilik derecesi en yüksek ürün olma özelliğini korumaktadır.
Soru 15
Türkiye'de tarım ürünleri sınıflandırmasında 'baklagiller' kategorisinde yer alan ürünler hangileridir?
A) Buğday, arpa ve çavdar
B) Patates, soğan ve sarımsak
C) Nohut, mercimek ve fasulye
D) Pamuk, tütün ve şeker pancarı
E) Mısır, yulaf ve çeltik
Cevabı göster
Cevap: C) Nohut, mercimek ve fasulye
Türkiye tarım sınıflandırmasında baklagiller; nohut, mercimek ve fasulye gibi bakla familyasından bitkileri kapsar. Buğday vb. tahıl grubundadır; patates vb. yumru bitkilerdir.