KPSS Coğrafya · 12 özgün soru · açıklamalı çözümler
Step (bozkır) ve dağ stepi bitki örtüsü — Konu Özeti
KPSS Coğrafya kapsamında Step (bozkır) ve dağ stepi bitki örtüsü konusunda bilmen gereken 12 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Kahverengi bozkır toprağı yıllık yağışın 400 mm'nin altında olduğu bozkır sahalarında oluşur; bitki örtüsü zayıf olduğundan humus bakımından fakirdir ve üzerinde tahıl tarımı ile küçükbaş hayvancılık yapılır.
Türkiye'deki başlıca ot bitki grupları bozkır/step (İç Anadolu), alpin çayırlar, çayır-mera ve higrofil (su seven) bitkilerdir.
Bozkır (step) bitki örtüsü, Türkiye'de İç Anadolu ve Doğu Anadolu gibi yağışın az olduğu kurak iç bölgelerde görülür.
Bozkır (step) bitki örtüsü küçükbaş hayvancılığa elverişlidir; bu yüzden Türkiye'de en fazla beslenen hayvan koyundur, manda ise step değil ıslak/bataklık ve sulak çayır alanlarını sever.
Kahverengi step (bozkır) toprağında kireç ve tuz fazla, yıkanma azken; kestane rengi step toprağında yıkanma fazla, tuz ve kireç azdır ve aralarındaki fark yağış miktarından kaynaklanır.
Karadeniz'de dağların kuzey yamaçlarındaki kahverengi orman toprağı, güney yamaçlara ve İç Anadolu'ya doğru gidildikçe bitki örtüsünün bozkıra dönüşmesiyle kireçli kahverengi step toprağına dönüşür.
Bozkır (step) bitki örtüsünü geven, yavşan otu, çoban yastığı, sığırkuyruğu, gelincik, koyun yumağı, üzerlik, madımak, peygamberçiçeği ve çakırdikeni gibi otsu bitkiler oluşturur.
Çernezyom (kara toprak), yıllık yağışın orta (400-600 mm) olduğu, bitki örtüsünün çayır ve bozkır olduğu tipik step ikliminin ürünüdür; çok yağışlı alanlarda oluşmaz.
Step (bozkır) bitkisi, karasal (step) iklimin klimaks bitki örtüsüdür ve iç kesimlerde yağışın az olduğu alanlarda egemendir.
Türkiye'de rüzgâr erozyonu, bitki örtüsü seyrek olan İç Anadolu'nun bozkır ovaları ile Güneydoğu Anadolu düzlüklerindeki kurak/yarı kurak kahverengi step topraklarında en etkilidir.
Antropojen bozkır, İç Anadolu'da doğal bitki örtüsünün insan tahribi sonucu yok olmasıyla oluşan yapay (insan kaynaklı) bozkır türüdür.
Bozkır, Türkiye'nin bitki varlığında tanımlanan bir vejetasyon (bitki örtüsü) türüdür.
Örnek Sorular
Soru 1
Kahverengi step toprağı ile kestane rengi step toprağı arasındaki temel farkın kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Yağış miktarı; ilkinde yıkanma az olduğundan kireç ve tuz birikir, ikincisinde yıkanma fazla olduğundan azalır.
B) Eğim farkı; düz alanlarda kahverengi, engebeli alanlarda ise kestane rengi step toprağı geliştiği kabul edilir.
C) Sıcaklık farkı; kahverengi tip daha sıcak iklimlerde, kestane rengi tip ise daha serin iklimlerde oluşur denir.
D) Ana kaya farkı; granit zemin üzerinde kestane rengi, bazalt zemin üzerinde kahverengi tip geliştiği öne sürülür.
E) Örtü yoğunluğu farkı; sık ormanda kahverengi, açık bozkırda kestane rengi tip oluştuğu varsayılır.
Cevabı göster
Cevap: A) Yağış miktarı; ilkinde yıkanma az olduğundan kireç ve tuz birikir, ikincisinde yıkanma fazla olduğundan azalır.
İki toprak tipi arasındaki temel fark yağış miktarından kaynaklanır.
Soru 2
Türkiye genelinde yarı kurak iç bölgelerin bozkırlarında en çok yetiştirilen hayvan hangisidir ve bunun nedeni nedir?
A) Manda; bozkır otlarının yüksek protein içermesi bu hayvan için ideal bir besin kaynağı oluşturur.
B) Koyun; seyrek otsu örtüye dayalı bu sahalar küçükbaş yetiştiriciliğe elverişli olduğundan ülkede başı çeker.
C) Büyükbaş sığır; bu sahaların geniş otlaklar sunması sığır yetiştiriciliğini ön plana çıkarır.
D) At; bu sahaların açık ve geniş düzlükleri atların otlamasına ve koşmasına uygun ortam sağlar.
E) Deve; kurak ve sıcak koşullar develerin yaşam gereksinimlerine en uygun ortamı oluşturur.
Cevabı göster
Cevap: B) Koyun; seyrek otsu örtüye dayalı bu sahalar küçükbaş yetiştiriciliğe elverişli olduğundan ülkede başı çeker.
Seyrek otsu örtüye dayalı bu kurak iç sahalar küçükbaş hayvancılığa elverişlidir; bu nedenle ülkede en çok yetiştirilen hayvan koyundur. Manda ise ıslak ve sulak alanları sevdiğinden buralara uygun değildir.
Soru 3
Karadeniz dağlarının kuzey yamaçlarındaki kahverengi orman toprağı, güneye ve İç Anadolu içlerine doğru ilerledikçe ne tür bir toprağa dönüşür?
A) Tuzlu-sodik topraklara dönüşür; çünkü kıyıdaki tuzluluk etkisi iç kesimlere kadar taşınır.
B) Kırmızı Akdeniz toprağına (terra rossa) dönüşür; çünkü güney bölümlerde sıcaklık belirgin biçimde yükselir.
C) Kireçli kahverengi step toprağına dönüşür; çünkü örtü bozkıra döndüğünden toprak da buna ayak uydurur.
D) Çernezyom toprağına dönüşür; çünkü humus birikimi iç kesimlere doğru giderek artar.
E) Laterit toprağa dönüşür; çünkü güney bölümlerde kimyasal ayrışma süreçleri hızlanır.
Cevabı göster
Cevap: C) Kireçli kahverengi step toprağına dönüşür; çünkü örtü bozkıra döndüğünden toprak da buna ayak uydurur.
Karadeniz'in kuzey yamaçlarında nemli koşullar kahverengi orman toprağını besler. Güney yamaçlara ve İç Anadolu'ya doğru ilerledikçe yağış azalır, örtü bozkıra döner ve toprak kireçli kahverengi step toprağına dönüşür.
Soru 4
Çernezyom (kara toprak) aşağıdaki hangi koşullarda oluşur?
A) Yıllık yağışın 1000 mm'yi aştığı nemli ormanlık alanlarda
B) Yıllık yağışın 200 mm'nin altında olduğu çöl sınırındaki yarı kurak sahalarda
C) Tropikal yağmur ormanlarının egemen olduğu sıcak ve nemli bölgelerde
D) Yıllık yağışın 400-600 mm olduğu çayır ve bozkır bitki örtüsüne sahip step iklim alanlarında
E) Alpin çayırların geliştiği yüksek dağ yamaçlarında kar erimesiyle oluşan topraklarda
Cevabı göster
Cevap: D) Yıllık yağışın 400-600 mm olduğu çayır ve bozkır bitki örtüsüne sahip step iklim alanlarında
Çernezyom, yıllık yağışın 400-600 mm olduğu, çayır ve bozkır bitki örtüsünün hakim olduğu tipik step iklimi alanlarında oluşur. Çok yağışlı alanlarda bu toprak türü oluşmaz.
Soru 5
Türkiye'de bozkır (step) bitki örtüsünün en yaygın görüldüğü bölgeler hangileridir?
A) Karadeniz ve Marmara bölgeleri
B) Ege ve Akdeniz kıyı şeritleri
C) Güney Ege adaları ve Çukurova ovası
D) Doğu Karadeniz dağları ile Toros etekleri
E) İç Anadolu ve Doğu Anadolu
Cevabı göster
Cevap: E) İç Anadolu ve Doğu Anadolu
Bozkır bitki örtüsü, yağışın az olduğu kurak iç bölgelerde gelişir; Türkiye'de bu koşullar en belirgin şekilde İç Anadolu ve Doğu Anadolu'da görülür.
Soru 6
Karasal (step) ikliminin klimaks bitki örtüsü aşağıdakilerden hangisidir?
A) Klimaks örtü bozkır bitkileridir.
B) Klimaks örtü yüksek dağ ormanlarıdır.
C) Klimaks örtü nemli yaprak döken ormanlardır.
D) Klimaks örtü maki ve garig formasyonlarıdır.
E) Klimaks örtü çalı ve bodur ağaçlardan oluşan frigana bitkileridir.
Cevabı göster
Cevap: A) Klimaks örtü bozkır bitkileridir.
Karasal iklimde, iç kesimlerde yağışın az olduğu alanlarda yetişebilen ve insan müdahalesi olmaksızın olgunlaşan (klimaks) örtü bozkır bitkileridir.
Soru 7
Bozkır (step), Türkiye bitki coğrafyası açısından nasıl tanımlanır?
A) Kıyı bölgelerinde yayılış gösteren bir orman formasyonu olarak tanımlanır.
B) İç kesimlerde görülen bir vejetasyon, yani bitki örtüsü türü olarak tanımlanır.
C) Türkiye'ye özgü tropikal bir çalı topluluğu formasyonu olarak tanımlanır.
D) Yüksek dağlık alanlarda gelişen alpin bir bitki örtüsü olarak tanımlanır.
E) Deniz kıyısındaki tuzlu alanlarda oluşan bir bitki topluluğu olarak tanımlanır.
Cevabı göster
Cevap: B) İç kesimlerde görülen bir vejetasyon, yani bitki örtüsü türü olarak tanımlanır.
Bozkır (step), Türkiye'nin bitki varlığında iç kesimlerde tanımlanan bir vejetasyon, yani bitki örtüsü türüdür; kıyılara, tropikal ya da alpin alanlara özgü değildir.
Soru 8
"Antropojen bozkır" kavramı neyi ifade etmektedir?
A) Doğal step ikliminin ürünü olan ve insandan bağımsız gelişen klimaks bitki örtüsünü
B) Orman yangınlarının ardından kendiliğinden yenilenen çalı-ağaç topluluklarını
C) İç Anadolu'da insan tahribi nedeniyle doğal bitki örtüsünün ortadan kalkmasıyla oluşan yapay bozkırı
D) Yüksek dağlarda kar erimesiyle su altında kalan ve çayıra dönüşen alanları
E) Sulama projeleriyle kurutulan sulak alanların step vejetasyonuna dönüştüğü sahaları
Cevabı göster
Cevap: C) İç Anadolu'da insan tahribi nedeniyle doğal bitki örtüsünün ortadan kalkmasıyla oluşan yapay bozkırı
Antropojen bozkır, İç Anadolu'da insanın tahribi (aşırı otlatma, orman kırımı vb.) sonucunda doğal bitki örtüsünün yok olmasıyla oluşan insan kaynaklı (yapay) bir bozkır türüdür.
Soru 9
Aşağıdaki bitkilerden hangisi bozkır (step) örtüsünü oluşturan otsu türlerdendir?
A) Sandal ağacı ile keçiboynuzu
B) Kayın, gürgen ve ıhlamur
C) Kızılçam ile fıstık çamı
D) Geven, yavşan otu ve çoban yastığı
E) Zeytin, mersin ve kermez meşesi
Cevabı göster
Cevap: D) Geven, yavşan otu ve çoban yastığı
Geven, yavşan otu ve çoban yastığı, bozkır örtüsünü oluşturan tipik otsu bitkilerdir. Diğer seçeneklerdeki türler odunsu/ağaçlık bitkilerdir ve farklı vejetasyon alanlarında yetişir.
Soru 10
Kahverengi bozkır toprağı hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Yıllık yağışın 600 mm üzerinde olduğu nemli sahalarda oluşur ve humus içeriği oldukça yüksektir.
B) Kıyı kuşağında oluşan bu toprak, meyve bahçeciliği için en elverişli toprak çeşidini oluşturur.
C) Nemli iklim koşullarında geliştiğinden büyükbaş hayvancılık için son derece elverişli bir ortam sunar.
D) Gür bitki örtüsüyle kaplı olduğundan organik madde ve humus bakımından son derece zengin bir yapıdadır.
E) Yağışın 400 mm altında kaldığı kurak sahalarda oluşur; humusça fakir olup tahıl tarımına ve küçükbaşa uygundur.
Cevabı göster
Cevap: E) Yağışın 400 mm altında kaldığı kurak sahalarda oluşur; humusça fakir olup tahıl tarımına ve küçükbaşa uygundur.
Kahverengi bozkır toprağı, yağışın 400 mm'nin altında kaldığı kurak sahalarda oluşur.
Soru 11
Türkiye'de rüzgâr erozyonunun en şiddetli yaşandığı alanlar hangileridir ve bunun temel nedeni nedir?
A) Karadeniz kıyı şeridi; bol yağış toprağı sürekli ıslak ve örtüsüz bıraktığından aşınma hızlanır.
B) Toros dağlarının yüksek kesimleri; sert rüzgârlar dik yamaçlarda aşınmayı belirgin biçimde artırır.
C) Ege kıyıları; örtünün makiden oluşması toprağı rüzgâra karşı yeterince koruyamaz duruma getirir.
D) İç Anadolu bozkır ovaları ile Güneydoğu düzlükleri; seyrek örtülü kurak kahverengi step toprakları savrulmaya açıktır.
E) Marmara ovaları; yoğun tarımsal işleme toprağın yapısını bozarak savrulmaya elverişli kıldığından artar.
Cevabı göster
Cevap: D) İç Anadolu bozkır ovaları ile Güneydoğu düzlükleri; seyrek örtülü kurak kahverengi step toprakları savrulmaya açıktır.
Rüzgâr erozyonu en çok bitki örtüsünün seyrek olduğu alanlarda görülür.
Soru 12
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'deki başlıca ot bitki grupları arasında yer almaz?
A) Kurağa dayanıklı ağaçlardan oluşan kserofil topluluklar
B) Yüksek dağların üst yamaçlarında yetişen alpin çayır bitkileri
C) Çayır ve mera alanlarında yetişen otsu çayır-mera bitkileri
D) Su seven nemli ortam isteyen higrofil bitki toplulukları
E) İç bölgelerin kurak sahalarındaki bozkır (step) bitkileri
Cevabı göster
Cevap: A) Kurağa dayanıklı ağaçlardan oluşan kserofil topluluklar
Türkiye'deki başlıca ot bitki grupları bozkır/step, alpin çayırlar, çayır-mera ve higrofil bitkilerdir.