Platolar ve özellikleri (Haymana, Cihanbeyli, Obruk, Uzunyayla, Erzurum-Kars, Taşeli) Soruları
KPSS Coğrafya · 23 özgün soru · açıklamalı çözümler
Platolar ve özellikleri (Haymana, Cihanbeyli, Obruk, Uzunyayla, Erzurum-Kars, Taşeli) — Konu Özeti
KPSS Coğrafya kapsamında Platolar ve özellikleri (Haymana, Cihanbeyli, Obruk, Uzunyayla, Erzurum-Kars, Taşeli) konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Erzurum'daki başlıca inanç/tarih turizmi merkezi Çifte Minareli Medrese'dir.
Doğu ve Güneydoğu'da hem nüfus hem ticaret bakımından en gelişmiş kent Diyarbakır'dır; Gaziantep, Şanlıurfa, Erzurum, Malatya ve Elazığ da ticaretin geliştiği diğer kentlerdir.
Kop Geçidi Bayburt ile Erzurum arasında, Çankurtaran Geçidi ise Hopa yakınlarında Karadeniz kıyısında yer alır.
Türkiye'de platolar İç Anadolu Bölgesi'nde daha yoğun görülür ve ülkede en geniş alanı platolar kaplar.
Erzurum'da karları eriten sıcak föhn rüzgârına 'kar yiyen rüzgâr' denir.
Lav platoları, volkanik faaliyetler sonucu yüzeye çıkan lavların akarsular tarafından aşındırılmasıyla oluşur; Türkiye'deki tipik örneği Erzurum-Kars Platosu'dur.
Türkiye'de şeker pancarı fabrikalarının bulunduğu merkezler arasında Erzurum, Erzincan, Kars, Ağrı, Muş gibi Doğu Anadolu illeri de yer alır.
Tortum Gölü (Erzurum), heyelan kütlesinin akarsuyu kapatmasıyla oluşan heyelan set göllerinden biridir.
Taşeli Platosu ve Mardin masifi masif arazi özelliği gösterdiğinden oturmuş, deprem riski düşük alanlardır.
Bal üretiminde öne çıkan iller arasında Muğla (çam balı), Bursa ve Kars yer alır; Adana ve Hakkari öne çıkmaz.
Türkiye platoları hakkında doğru bilgiler: Cihanbeyli Platosu Tuz Gölü'nün batısındadır, Taşeli Platosu'nda dolin-uvala-lapya gibi karstik şekiller yaygındır ve Erzurum-Kars Platosu bir lav platosudur.
Sarıçam ormanları Türkiye'de en yaygın olarak Erzurum-Kars'ta görülür; Karadeniz'de ise yalnızca dağların yüksek kesimlerinde bulunur.
Oltu taşı en fazla Erzurum'da çıkarılır (Erzincan'da değil).
Kış sıcaklıkları Balıkesir, Gaziantep ve Hatay'da 0°C altına düşmezken Kars'ta -10°C'yi görebilir; Aksaray bu iki uç arasında kalır.
İspir Meşesi, Erzurum'un İspir ilçesinde bulunan ve adını oradan alan önemli bir endemik türdür.
Et ve süt ürünleri sanayisinin yoğunlaştığı iller arasında Erzincan, Malatya, Elazığ, Erzurum, Kars, Ağrı, Muş ve Van gibi Doğu Anadolu illeri yer alır.
Van, Mersin, İstanbul ve Erzurum'un demir yolu bağlantısı bulunurken Bursa'nın demir yolu bağlantısı yoktur.
1988 yılında büyükşehir statüsü kazanan iller arasında Gaziantep, Erzurum ve Diyarbakır yer alır.
Türkiye'nin başlıca platoları arasında Erzurum-Kars (Doğu), Çatalca-Kocaeli (Kuzeybatı), Taşeli (Akdeniz), Bozok (İç Anadolu/Yozgat), Haymana ve Obruk platoları sayılır.
İpek Yolu Turizmi Koridoru, Bolu-Ankara hattından Samsun, Ordu ve Trabzon üzerinden Kars'a uzanan güzergahı kapsar.
Türkiye'de Ocak ayında en düşük sıcaklıklar (en soğuk yer) Erzurum-Kars yöresinde yaşanır; nedeni yüksek rakım, karasallık (denizden uzaklık) ve Sibirya yüksek basınç merkezinin etkisidir.
Ani Harabeleri (Ani Arkeolojik Alanı) Kars ilinde yer alır (Ardahan'da değildir) ve bir UNESCO Dünya Mirası alanıdır.
Örnek Sorular
Soru 1
Teke ve Taşeli platolarında nüfus yoğunluğunun düşük olmasının temel nedeni nedir?
A) Karstik arazi ve engebeli yer şekilleri
B) Yüksek rakımın şiddetli soğuklara yol açması
C) Denizden uzaklık nedeniyle aşırı kurak iklim
D) Volkanik kökenli toprakların tarıma elverişsiz olması
E) Stratejik konumları nedeniyle yerleşime kapalı tutulmaları
Cevabı göster
Cevap: A) Karstik arazi ve engebeli yer şekilleri
Teke ve Taşeli platoları karstik arazi ve engebeli yer şekilleri nedeniyle tarıma elverişsiz olduğundan seyrek nüfusludur.
Soru 2
Erzurum-Kars platolarında en yaygın bulunan toprak türü çernozyom olmasına karşın bu topraklar tarımda yeterince değerlendirilememektedir. Bunun başlıca nedeni nedir?
A) Çernozyom toprağının humus miktarının düşük olması
B) Sert karasal iklim koşulları nedeniyle yetişme süresinin kısa olması
C) Bu platoların denize çok yakın olup tuzlanma sorunuyla karşılaşması
D) Arazinin fazla eğimli olmasının mekanizasyonu engellemesi
E) Yer altı sularının aşırı tuzlu olması
Cevabı göster
Cevap: B) Sert karasal iklim koşulları nedeniyle yetişme süresinin kısa olması
Çernozyom dünyanın en humuslu toprağı olmakla birlikte, Erzurum-Kars'ta ağır kış koşulları yetişme dönemini kısaltır ve tarımsal üretimi engeller. Bu nedenle platolar büyükbaş hayvancılık için kullanılır.
Soru 3
Türkiye'deki platolar oluşumlarına göre sınıflandırıldığında Teke ve Taşeli platoları hangi gruba girer?
A) Tabaka düzlüğü platoları
B) Lav (volkanik) platoları
C) Aşınım platoları
D) Karstik platolar
E) Buzul platoları
Cevabı göster
Cevap: D) Karstik platolar
Teke ve Taşeli platoları kireçtaşı üzerinde gelişmiş karstik platolar grubundadır. Lav platoları Erzurum-Kars, aşınım platoları Çatalca-Kocaeli için geçerlidir.
Soru 4
Aşağıdaki platolardan hangisi Kuzeybatı Anadolu'da (Marmara Bölgesi) yer alır?
A) Erzurum-Kars Platosu
B) Ardahan-Yazılıkaya Platosu
C) Şanlıurfa-Gaziantep Platosu
D) Haymana-Cihanbeyli Platosu
E) Çatalca-Kocaeli Platosu
Cevabı göster
Cevap: E) Çatalca-Kocaeli Platosu
Çatalca-Kocaeli Platosu, Kuzeybatı Anadolu'da Marmara Bölgesi'nde yer alır. Erzurum-Kars ile Ardahan-Yazılıkaya Doğu Anadolu'da, Şanlıurfa-Gaziantep Güneydoğu Anadolu'da, Haymana-Cihanbeyli ise İç Anadolu'dadır.
Soru 5
Karstik platoların yüzey sularının az ve tarımın kısıtlı olmasının temel nedeni nedir?
A) Platoların denizden uzak olması nedeniyle yağış azlığı
B) Kalkerli yapının suyu yüzeyde tutmayıp geçirgen zemine iletmesi
C) Volkanik kökenli toprakların besin maddesi bakımından fakir olması
D) Alçak rakım nedeniyle yeraltı suyu tablasının derinde kalması
E) Sürekli buzul örtüsünün yüzey sularını dondurması
Cevabı göster
Cevap: B) Kalkerli yapının suyu yüzeyde tutmayıp geçirgen zemine iletmesi
Karstik platoların kalkerli (kireçtaşı) yapısı suyu kolayca geçirir; yüzey suları az olduğundan tarım kısıtlıdır. Ancak geçirimsiz tabanlı polyelerde su birikerek tarımı yoğunlaştırır.
Soru 6
Konya Ovası'nda görülen obrukların oluşumunda en belirleyici etken nedir?
A) Deprem hareketleriyle yerkabuğunun çökmesi
B) Volkanik faaliyetler sonucu lav boşluklarının oluşması
C) Yer altı sularının aşırı kullanımı sonucu boşlukların çökmesi
D) Akarsular tarafından kalker tabanın aşındırılması
E) Buzul erimesiyle oluşan suların yerkabuğunu oyması
Cevabı göster
Cevap: C) Yer altı sularının aşırı kullanımı sonucu boşlukların çökmesi
Konya Ovası'ndaki obruklar, yer altı sularının aşırı biçimde çekilmesi sonucu yüzey altındaki boşlukların çökmesiyle oluşmuştur; bu bir insan müdahalesi sonucudur.
Soru 7
Türkiye'deki platolar hakkında aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) Cihanbeyli Platosu, Tuz Gölü'nün batısında yer alır.
B) Taşeli Platosu'nda dolin, uvala ve lapya gibi karstik şekiller yaygındır.
C) Erzurum-Kars Platosu bir lav platosudur.
D) Haymana Platosu İç Anadolu Bölgesi'nde yer alır.
E) Taşeli Platosu volkanik faaliyetler sonucu oluşmuş bir lav platosudur.
Cevabı göster
Cevap: E) Taşeli Platosu volkanik faaliyetler sonucu oluşmuş bir lav platosudur.
Taşeli Platosu volkanik kökenli değil, kalker kayaçlar üzerinde oluşmuş karstik bir platodur. Lav platosu olan Erzurum-Kars ile karıştırılmamalıdır.
Soru 8
Türkiye platolarının ortalama yükseltisi karşılaştırıldığında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Şanlıurfa Platosu Türkiye platolarının en yükseğidir.
B) Şanlıurfa Platosu ortalama yükseltisi en az olan platodur.
C) Erzurum-Kars platoları Türkiye'nin en alçak platoları arasındadır.
D) Taşeli Platosu deniz kıyısına yakın olduğu için en alçak platolardandır.
E) Haymana Platosu Erzurum-Kars'tan daha yüksektedir.
Cevabı göster
Cevap: B) Şanlıurfa Platosu ortalama yükseltisi en az olan platodur.
Türkiye platolarının ortalama yükseltisi en az olan Şanlıurfa Platosu'dur. Taşeli kıyı bölgesinde olmasına karşın 2000 m'nin üstündedir; Erzurum-Kars ise en yüksek platolar arasındadır.
Soru 9
Türkiye'de yaz yağışı oranının en fazla olduğu platolar grubu aşağıdakilerden hangisidir?
A) Haymana, Cihanbeyli ve Obruk platoları
B) Teke ve Taşeli platoları
C) Erzurum-Kars-Ardahan platoları
D) Kapadokya ve Bozok platoları
E) Uzunyayla ve Yazılıkaya platoları
Cevabı göster
Cevap: C) Erzurum-Kars-Ardahan platoları
Erzurum, Kars ve Ardahan platoları Türkiye'nin yaz yağışı en fazla olan platolarıdır; bu durum geniş meralara ve büyükbaş hayvancılığa zemin hazırlar.
Soru 10
Cihanbeyli ve Haymana platolarının hangi coğrafi bölgede yer aldığı doğru verilen seçenek hangisidir?
A) Akdeniz Bölgesi
B) Doğu Anadolu Bölgesi
C) Karadeniz Bölgesi
D) Güneydoğu Anadolu Bölgesi
E) İç Anadolu Bölgesi
Cevabı göster
Cevap: E) İç Anadolu Bölgesi
Cihanbeyli, Haymana, Bozok ve Obruk platoları İç Anadolu'da; Taşeli ve Teke Akdeniz'de; Kars ve Ardahan Kuzeydoğu/Doğu Anadolu'dadır.
Soru 11
Mağara tavanlarının çökmesiyle oluşan kuyu biçimli çukurlara ne ad verilir?
A) Obruk
B) Uvala
C) Lapya
D) Polye
E) Dolin
Cevabı göster
Cevap: A) Obruk
Obruk, kireçtaşı arazi üzerinde mağara tavanlarının çökmesiyle oluşan kuyu biçimli çukurdur. İçine su birikince obruk gölü oluşur; Mersin Cennet ve Cehennem Obrukları buna örnektir.
Soru 12
Aşağıdaki platolardan hangisi İç Anadolu Bölgesi'nde değil, Akdeniz Bölgesi'nde yer alır?
A) Haymana Platosu
B) Obruk Platosu
C) Taşeli Platosu
D) Cihanbeyli Platosu
E) Bozok Platosu
Cevabı göster
Cevap: C) Taşeli Platosu
Taşeli Platosu Akdeniz Bölgesi'nde yer alır. Haymana, Obruk, Cihanbeyli ve Bozok (Yozgat) İç Anadolu Bölgesi'ndedir.
Soru 13
Türkiye'deki tabaka düzlüğü platoları arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Haymana Platosu
B) Cihanbeyli Platosu
C) Gaziantep Platosu
D) Erzurum-Kars Platosu
E) Uzunyayla
Cevabı göster
Cevap: D) Erzurum-Kars Platosu
Erzurum-Kars Platosu lav (volkanik) kökenlidir; tabaka düzlüğü platoları arasında sayılmaz. Haymana, Cihanbeyli, Gaziantep ve Uzunyayla tabaka düzlüğü platolarına örnektir.
Soru 14
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'deki volkanik (lav örtülü) platolar arasında yer almaz?
A) Taşeli Platosu
B) Ardahan (Yazılıkaya) Platosu
C) Kapadokya Platosu
D) Erzurum-Kars Platosu
E) Kırşehir Platosu
Cevabı göster
Cevap: A) Taşeli Platosu
Taşeli Platosu kalker kayaçlar üzerinde karstik süreçlerle oluşmuş olup volkanik kökenli değildir. Erzurum-Kars, Ardahan, Kapadokya ve Kırşehir platoları lav örtülü volkanik platoların örnekleridir.
Soru 15
Türkiye'deki platolar ile o platoların önde gelen ekonomik faaliyetleri eşleştirildiğinde aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A) Cihanbeyli Platosu — tahıl tarımı
B) Teke ve Taşeli Platoları — kıl keçisi yetiştiriciliği
C) Obruk Platosu — büyükçe pamuk tarımı
D) Haymana Platosu — tahıl tarımı ve büyükbaş hayvancılık