Ormanlar: tipleri, dağılışı ve ormancılık (iğne/geniş yapraklı, milli parklar) Soruları
KPSS Coğrafya · 12 özgün soru · açıklamalı çözümler
Ormanlar: tipleri, dağılışı ve ormancılık (iğne/geniş yapraklı, milli parklar) — Konu Özeti
KPSS Coğrafya kapsamında Ormanlar: tipleri, dağılışı ve ormancılık (iğne/geniş yapraklı, milli parklar) konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Fön rüzgârı estiği yerde sıcaklık aniden artar, karlar erken erir, sel/çığ/taşkın ve orman yangını riski artar, bitki örtüsü kurur; olumlu etkisi ise Rize çevresinde turunçgil yetiştirilmesini sağlamasıdır.
Türkiye'de en geniş alanda bulunan doğal bitki örtüsü bozkırdır (step).
Trabzon'daki Uzungöl milli park değil, tabiat parkı statüsündedir.
Geniş yapraklı ormanlar Karadeniz kıyıları ve nemli-ılıman alanlarda görülür; başlıca türleri kayın, gürgen, meşe, kestane, ıhlamur, dişbudak, kızılağaç ve titrek kavaktır.
Türkiye'nin (ilan edilen) son milli parkı Ege kıyısındaki Spil Dağı Milli Parkı'dır.
Sığla ağacı (Liquidambar orientalis) Türkiye'ye özgü endemik bir türdür ve yalnızca Köyceğiz Gölü çevresi ile Muğla'nın bazı vadilerinde (Dalaman çevresi) doğal olarak yetişir.
Milli park kapsamındaki başlıca dağlar Uludağ, Spil Dağı, Kızıldağ, Ağrı Dağı, Nemrut, Kaçkar, Küre, Aladağ, Kazdağı ve Tek Tek Dağları'dır (Yıldız Dağları ve Sivrihisar Dağları milli park değildir).
Türkiye'deki başlıca tarihi milli parklar Sakarya Meydan Muharebesi, Başkomutan, Nene Hatun, Malazgirt Meydan Muharebesi, Karatepe-Aslantaş ve İstiklal Yolu tarihi milli parklarıdır.
Çığ oluşumu için bol kar yağışı ve yeterince fazla eğim gereklidir; yükseklik tek başına belirleyici değildir, bu nedenle yağışın bol olduğu Karadeniz'de eğim ve bitki örtüsü belirleyici olur.
Bitki örtüsünün seyrek (cılız) olduğu yerlerde erozyon şiddetlenir; iç kesimlerde yağışın az, bitki örtüsünün seyrek olması rüzgar erozyonunu, fazla yamaç eğimi ise su erozyonunu artırır.
Türkiye'nin bitki varlığı arasında tanımlanan türler kızılçam, kayın, sedir, defne, psödomaki, karaçam, çayır ve yavşan otudur.
Kuzey Anadolu Dağları'nın denize bakan yamaçlarında bitki örtüsü yükseldikçe değişir: 0-1000 m'de geniş yapraklı ormanlar (kayın, kestane, gürgen, ıhlamur), 1000-1500 m'de karışık ormanlar, 1500 m üzerinde sarıçam-karaçam-ladin gibi iğne yapraklı ağaçlar görülür.
Karadeniz (özellikle Doğu Karadeniz) ikliminin klimaks (doruk) bitki türü kayın ve ladin ormanlarıdır; ladin Doğu Karadeniz'in karakteristik iğne yapraklı ağacıdır.
Türkiye'nin en yaygın orman ağacı iklime uyumu yüksek olan meşedir; dünyada en çok kızılçam Türkiye'de bulunur ve en saf ormanlar İzmir-Kozak Yaylası'ndaki fıstık çamı ormanlarıdır.
Heyelan riski Türkiye'de en fazla Doğu ve Batı Karadeniz'in dağlık yamaçlarında görülür; fazla yamaç eğimi, kalın kar örtüsü, sıcaklık değişimleri, yoğun yağış ve zayıf/tahrip edilmiş bitki örtüsü heyelanı tetikler.
Sarıçam güneş ışığını seven ve soğuğa dayanıklı bir iğne yapraklı ağaçtır; İç Anadolu ile Doğu Anadolu'nun yüksek kesimlerinde ve Karadeniz'in iç dağ yamaçlarında yaygın ormanlar oluşturur.
Milli park – il eşleştirmeleri: Soğuksu-Ankara, Spil Dağı-Manisa, Dilek Yarımadası-Aydın, Yedigöller/Abant-Bolu, Munzur Vadisi-Tunceli, Hatila Vadisi-Artvin, Altındere Vadisi-Trabzon, Nene Hatun-Erzurum, Beyşehir Gölü-Konya, Küre Dağları-Kastamonu/Bartın, Tek Tek Dağları-Şanlıurfa.
Podzol (podzolik) topraklar iğne yapraklı ormanların örtüsü altında, soğuk ve nemli iklim koşullarında oluşur; Türkiye'de en çok Doğu Karadeniz'in yüksek ve yağışlı kesimlerinde görülür.
İğne yapraklı ormanlar Türkiye'nin yüksek ve soğuk kesimlerinde görülür; başlıca türleri sarıçam, karaçam, ladin, köknar (göknar), kızılçam, servi, sedir ve ardıçtır.
Sedir, çamgillerden iğne yapraklı bir ağaçtır; ortalama 1000 yıl yaşar, 40 m boya ve 2 m çapa ulaşır, kerestesi değerlidir ve Akdeniz iklim bölgesinde yaygındır.
Ege ve Marmara bölgelerindeki başlıca milli parklar Gala Gölü, Troya Tarihi, Kazdağı, Uludağ, Spil Dağı, Dilek Yarımadası-Büyük Menderes Deltası, Honaz Dağı, Kovada Gölü ve Güllük Dağı-Termessos milli parklarıdır.
Karadeniz kıyısı ve yakınındaki başlıca milli parklar İğneada Longoz Ormanları, Küre Dağları, Ilgaz Dağları, Yedigöller, Hatila Vadisi, Kaçkar Dağları, Karagöl-Sahara ve Sarıkamış-Allahuekber Dağları milli parklarıdır.
Örnek Sorular
Soru 1
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin doğal bitki varlığı arasında sayılan türlerden biri değildir?
A) Okaliptüs ve bambu
B) Defne ve psödomaki
C) Sedir ve ardıç
D) Çayır ve yavşan otu
E) Kızılçam ve karaçam
Cevabı göster
Cevap: A) Okaliptüs ve bambu
Okaliptüs ve bambu Türkiye'nin doğal bitki varlığına özgü türler değildir; bunlar yabancı kökenli/egzotik türlerdir.
Soru 2
Sedir ağacına ilişkin aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) Çamgillerden iğne yapraklı bir ağaçtır.
B) Düşük rakımlı, nemli kıyı kuşağında en iyi gelişir.
C) Kerestesi oldukça değerli bir türdür.
D) Akdeniz iklim bölgesinde yaygın olarak bulunur.
E) Ortalama 1000 yıl yaşayan uzun ömürlü bir ağaçtır.
Cevabı göster
Cevap: B) Düşük rakımlı, nemli kıyı kuşağında en iyi gelişir.
Sedir düşük rakımlı nemli kıyı kuşağında değil; Akdeniz iklim bölgesinin yüksek ve serin dağlık kesimlerinde en iyi gelişir.
Soru 3
Kuzey Anadolu Dağları'nın denize bakan yamaçlarında yüksekliğe bağlı olarak bitki kuşaklarının sıralanışı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) Altta iğne yapraklı, üstte geniş yapraklı ormanlar yer alır.
B) Her yükseklik kuşağında homojen biçimde geniş yapraklı ormanlar görülür.
C) Altta geniş yapraklı, ortada karışık, üstte iğne yapraklı ormanlar yer alır.
D) Alt kesimlerde step vejetasyonu, üst kesimlerde geniş yapraklı ormanlar yer alır.
E) Altta makiler, üstte önce geniş yapraklı sonra iğne yapraklı ormanlar görülür.
Cevabı göster
Cevap: C) Altta geniş yapraklı, ortada karışık, üstte iğne yapraklı ormanlar yer alır.
Kuzey Anadolu Dağları'nın denize bakan yamaçlarında 0–1000 m'de geniş yapraklı ormanlar (kayın, kestane, gürgen, ıhlamur), 1000–1500 m'de karışık ormanlar, 1500 m üzerinde ise sarıçam-karaçam-ladin gibi iğne yapraklı…
Soru 4
Fön rüzgârının etki alanında görülen sonuçlar arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Orman yangını riskinin artması
B) Turunçgil tarımının mümkün hale gelmesi
C) Bitki örtüsünün kuruması
D) Yıllık toplam yağış miktarının artması
E) Karların erken erimesi
Cevabı göster
Cevap: D) Yıllık toplam yağış miktarının artması
Fön rüzgârı sıcak ve kuru bir rüzgârdır; sıcaklığı artırır, bitki örtüsünü kurutur, karları erken eritir ve yangın riskini yükseltir.
Soru 5
Aşağıdaki ağaç türlerinden hangisi Türkiye'deki geniş yapraklı ormanların başlıca türleri arasında yer almaz?
A) Kayın ve kestane
B) Gürgen ve ıhlamur
C) Dişbudak ve kızılağaç
D) Meşe ve titrek kavak
E) Köknar ve ladin
Cevabı göster
Cevap: E) Köknar ve ladin
Köknar ve ladin, geniş yapraklı değil iğne yapraklı ağaçlardır. Geniş yapraklı ormanların başlıca türleri kayın, gürgen, meşe, kestane, ıhlamur, dişbudak, kızılağaç ve titrek kavaktır.
Soru 6
Podzol toprakların oluştuğu ortam koşulları aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
A) Soğuk ve nemli iklim, iğne yapraklı ormanlar
B) Ilıman ve yarı kurak iklim, step bitki örtüsü
C) Sıcak ve kurak iklim, geniş yapraklı ormanlar
D) Tropikal iklim, yağmur ormanları
E) Yarı kurak iklim, maki bitki örtüsü
Cevabı göster
Cevap: A) Soğuk ve nemli iklim, iğne yapraklı ormanlar
Podzol topraklar, iğne yapraklı ormanların altında, soğuk ve nemli koşullarda asit yıkanması sonucu oluşur. Türkiye'de Doğu Karadeniz'in yüksek ve yağışlı kesimlerinde görülür.
Soru 7
Sığla ağacı (Liquidambar orientalis) ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?
A) Türkiye'ye özgü endemik bir tür olup yalnızca Köyceğiz çevresi ve Muğla'nın bazı vadilerinde doğal yetişir.
B) Karadeniz kıyıları boyunca geniş ve sürekli ormanlar oluşturan nemcil bir orman türüdür.
C) İç Anadolu steplerinin kurak koşullarına uyum sağlamış yaygın bir relikt orman ağacıdır.
D) Türkiye'de en geniş yayılışa sahip ve her bölgede görülen iğne yapraklı orman türüdür.
E) Tüm güney kıyı kuşağına yayılmış, Akdeniz makisinin baskın ağacı durumundaki türdür.
Cevabı göster
Cevap: A) Türkiye'ye özgü endemik bir tür olup yalnızca Köyceğiz çevresi ve Muğla'nın bazı vadilerinde doğal yetişir.
Sığla ağacı Türkiye'ye özgü endemik bir türdür; yalnızca Köyceğiz Gölü çevresi ile Muğla'nın Dalaman gibi bazı vadilerinde doğal olarak yetişir.
Soru 8
Doğu Karadeniz ikliminin klimaks (doruk) bitki topluluğu ve bu bölgenin karakteristik iğne yapraklı ağacı hangisidir?
A) Klimaks tür: sarıçam ve meşe; karakteristik iğne yapraklı: sarıçam
B) Klimaks tür: kayın ve ladin; karakteristik iğne yapraklı: ladin
C) Klimaks tür: gürgen ve ardıç; karakteristik iğne yapraklı: ardıç
D) Klimaks tür: kestane ve sedir; karakteristik iğne yapraklı: sedir
E) Klimaks tür: kızılçam ve makiler; karakteristik iğne yapraklı: kızılçam
Cevabı göster
Cevap: B) Klimaks tür: kayın ve ladin; karakteristik iğne yapraklı: ladin
Karadeniz (özellikle Doğu Karadeniz) ikliminin klimaks bitki türleri kayın ve ladin ormanlarıdır; ladin Doğu Karadeniz'in karakteristik iğne yapraklı ağacıdır.
Soru 9
Sarıçamın ekolojik özellikleri ve Türkiye'deki yayılış alanlarına ilişkin aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?
A) Gölgeye dayanıklı; sıcak ve nemli alçak kıyı kesimlerinde yoğunlaşan bir türdür.
B) Işık isteyen ve soğuğa dayanıklı; iç bölgelerin yüksek kesimlerinde yaygındır.
C) Yalnızca Akdeniz bölgesinde yayılan, sıcak iklime uyum sağlamış bir çam türüdür.
D) Deniz kıyısına yakın alçak ve düz alanlarda geniş orman kuşakları oluşturur.
E) Batı Anadolu kıyı şeridinde görülen, nem isteği yüksek bir iğne yapraklı türdür.
Cevabı göster
Cevap: B) Işık isteyen ve soğuğa dayanıklı; iç bölgelerin yüksek kesimlerinde yaygındır.
Sarıçam ışık isteyen ve soğuğa dayanıklı bir iğne yapraklı türdür; İç Anadolu ile Doğu Anadolu'nun yüksek kesimlerinde ve Karadeniz'in iç dağ yamaçlarında yaygın ormanlar oluşturur.
Soru 10
Türkiye'nin yüksek ve soğuk kesimlerinde görülen iğne yapraklı ormanlar için aşağıdaki ağaç türlerinden hangisi doğru verilmiştir?
A) Kayın, gürgen, meşe, kestane
B) Defne, zeytin, keçiboynuzu, mersin
C) Sarıçam, karaçam, ladin, köknar
D) Kavak, söğüt, kızılağaç, ıhlamur
E) Çınar, dut, kayısı, dişbudak
Cevabı göster
Cevap: C) Sarıçam, karaçam, ladin, köknar
İğne yapraklı ormanların başlıca türleri sarıçam, karaçam, ladin, köknar (göknar), kızılçam, sedir ve ardıçtır.
Soru 11
Türkiye'deki orman ağaçlarına ilişkin aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?
A) En yaygın orman ağacı kızılçam; en saf ormanlar Kozak Yaylası kızılçam ormanlarıdır.
B) En yaygın orman ağacı kayın; en saf ormanlar Artvin çevresindeki kayın ormanlarıdır.
C) En yaygın orman ağacı sarıçam; dünyada en çok sarıçam Türkiye'de; en saf ormanlar Kastamonu ladin ormanlarıdır.
D) En yaygın orman ağacı meşe; dünyada en çok kızılçam Türkiye'de; en saf ormanlar Kozak fıstık çamı ormanlarıdır.
E) En yaygın orman ağacı meşe; dünyada en çok meşe Türkiye'de; en saf ormanlar İç Anadolu meşelikleridir.
Cevabı göster
Cevap: D) En yaygın orman ağacı meşe; dünyada en çok kızılçam Türkiye'de; en saf ormanlar Kozak fıstık çamı ormanlarıdır.
Türkiye'nin en yaygın orman ağacı iklime uyumu yüksek olan meşedir; dünyada en çok kızılçam Türkiye'de bulunur ve en saf ormanlar İzmir-Kozak Yaylası'ndaki fıstık çamı ormanlarıdır.
Soru 12
Türkiye'de en geniş alanı kaplayan doğal bitki örtüsü türü hangisidir?
A) Makiler
B) İğne yapraklı ormanlar
C) Tundra vejetasyonu
D) Geniş yapraklı ormanlar
E) Bozkır
Cevabı göster
Cevap: E) Bozkır
Türkiye'de en geniş alanda bulunan doğal bitki örtüsü, step olarak da adlandırılan bozkırdır. İç Anadolu başta olmak üzere az yağışlı iç bölgelerde yaygın şekilde görülür.