Metal madenler (krom, demir, bakır, kurşun-çinko, boksit) ve işleme Soruları
KPSS Coğrafya · 31 özgün soru · açıklamalı çözümler
Metal madenler (krom, demir, bakır, kurşun-çinko, boksit) ve işleme — Konu Özeti
KPSS Coğrafya kapsamında Metal madenler (krom, demir, bakır, kurşun-çinko, boksit) ve işleme konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Türkiye'de kurşun-çinko başlıca Elazığ (Keban), Kayseri, Niğde (Çamardı), Yozgat (Akdağmadeni), Giresun ve Çanakkale (Yenice) çevresinde çıkarılır; Keban en önemli çıkarım alanıdır.
Antalya'daki ferrokrom fabrikasının hammaddesi olan krom, Muğla'nın Köyceğiz ilçesinden taşınmaktadır.
Türkiye'deki molibden yataklarının çoğu porfiri bakır-molibden tipidir; bu yataklarda bakır birinci, molibden ikinci metaldir.
Elazığ önemli bir maden kentidir ve bakır işleme, ferrokrom, kurşun-çinko ve barit fabrikalarına sahiptir; Elazığ'da demir-çelik fabrikası bulunmaz.
Krom, bakır, kurşun-çinko, mermer ve volfram bakımından Türkiye'nin en zengin bölgesi Doğu Anadolu'dur (jeolojik açıdan çeşitli maden yatakları içerir).
Adana'nın başlıca madenleri krom, demir ve boksittir.
Şeker pancarı çabuk bozulduğundan hasattan kısa süre sonra işlenmek zorundadır, bu yüzden şeker fabrikaları hammaddeye yakın kurulur.
Türkiye'nin metal dışı (endüstriyel) madenleri barit, asbest, manyezit, bor, zımpara taşı, kuvarsit, lületaşı, oltutaşı, fosfat, tuz ve kükürttür.
Türkiye'nin ilk ferro-krom metalurji fabrikası 1973 yılında Antalya'da kurulmuştur.
İç Anadolu'nun Orta Kızılırmak bölümünde Niğde'de cıva, Nevşehir'de perlit, Kayseri'de kurşun-çinko, Yozgat'ta uranyum rezervleri bulunur.
İzmir'de petrol çıkarılmaz, yalnızca rafineri vardır; Elazığ'da krom, Mardin'de fosfat, Antalya-Akseki'de boksit, Sivas-Divriği'de demir çıkarılır.
Sanayi tesisi kuruluş yeri seçiminde kâğıt ve şeker fabrikaları hammaddeye yakınlığa, ferrokrom-demir-çelik-bakır işleme tesisleri ise ulaşım imkânlarına göre konumlanır.
Türkiye'de kurşun-çinko işleme tesisleri Kayseri ve Elazığ (Keban) ilçelerinde konumlanmıştır.
Türkiye'nin metalik madenleri demir, krom, bakır, boksit, manganez, kurşun, wolfram, nikel, antimon, altın, gümüş, uranyum, toryum, cıva ve çinkodur.
Dünyada en düşük demir yolu ağı yoğunluğu Afrika kıtasındadır ve Afrika demir yollarının çoğu ile en modern tesisleri Güney Afrika Cumhuriyeti'ndedir.
Kastamonu'nun Küre ilçesinde bakır madeni çıkarılır ve bu bakır Samsun'da işlenir.
Türkiye'nin ilk bakır izabe (smelter) tesisi 1939 yılında Elazığ'da kurulmuştur.
Türkiye'nin bilinen altın rezervi yaklaşık 1.175 ton olup başlıca altın işletmeleri Uşak (Kışladağ), İzmir (Efemçukuru), Gümüşhane (Mastra) ve Erzincan (İliç)'tedir; Elazığ-Keban altın değil bakır-kurşun madenidir.
Türkiye'nin temel maden-yer eşleşmeleri: Divriği (Sivas)→demir, Seydişehir (Konya)→boksit/alüminyum, Küre (Kastamonu)→bakır, Guleman (Elazığ)→krom, Soma (Manisa)→linyit.
Türkiye'nin dağlık sahalarındaki maden yataklarından bazıları altın (Kaz Dağları), krom (Bursa Uludağ ve güney Anadolu), bakır (Küre-Kastamonu) ve volfram/vanadyum (Uludağ)'dır.
Ereğli, bakır işletme ve işleme tesislerine sahip bir endüstri merkezidir.
Antalya/Akseki ve Elazığ/Guleman merkezlerinde ortak olarak ferro-krom sanayisi gelişmiştir; her iki bölgede de krom işlenerek ferro-krom üretilir.
Örnek Sorular
Soru 1
Türkiye'deki başlıca altın işletme alanları arasında yer almayan seçenek hangisidir?
A) Elazığ (Keban)
B) İzmir (Efemçukuru)
C) Gümüşhane (Mastra)
D) Erzincan (İliç)
E) Uşak (Kışladağ)
Cevabı göster
Cevap: A) Elazığ (Keban)
Elazığ-Keban altın değil bakır-kurşun madenidir; diğer dört seçenek Türkiye'nin önemli altın işletme merkezleridir.
Soru 2
Türkiye'nin ilk bakır izabe (smelter) tesisi aşağıdaki şehirlerin hangisinde kurulmuştur?
A) Samsun
B) Artvin
C) Elazığ
D) Diyarbakır
E) Karabük
Cevabı göster
Cevap: C) Elazığ
Türkiye'nin ilk bakır izabe tesisi 1939 yılında Elazığ'da kurulmuştur.
Soru 3
Aşağıdaki maden ve yer eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?
A) İzmir – ham petrol çıkarımı
B) Antalya (Akseki) – krom çıkarımı
C) Mardin – bakır çıkarımı
D) Elazığ – boksit çıkarımı
E) Sivas (Divriği) – demir çıkarımı
Cevabı göster
Cevap: E) Sivas (Divriği) – demir çıkarımı
Sivas-Divriği'de demir madeni çıkarılır; İzmir'de rafineri vardır fakat ham petrol çıkarılmaz, Akseki'de boksit, Mardin'de fosfat, Elazığ'da krom çıkarılır.
Soru 4
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin metalik madenleri arasında yer almaz?
A) Toryum ve uranyum
B) Manyezit ve kuvarsit
C) Wolfram ve cıva
D) Antimon ve nikel
E) Altın ve gümüş
Cevabı göster
Cevap: B) Manyezit ve kuvarsit
Manyezit ve kuvarsit metalik değil endüstriyel (metal dışı) madenler arasında yer alır; diğer seçeneklerin tamamı Türkiye'nin metalik madenleridir.
Soru 5
Türkiye'deki molibden yataklarının büyük bölümü porfiri bakır-molibden tipindedir. Bu durum molibden üretimi açısından aşağıdakilerden hangisini ifade eder?
A) Molibden, bakırdan bağımsız ayrı yataklardan çıkarılan ana metaldir
B) Molibden, bakır çıkarımı sırasında yan ürün olarak elde edilen ikincil metaldir
C) Molibden, bu yataklarda birinci metal olup bakır ondan sonra gelir
D) Molibden, demir yataklarının içinde ana ürün olarak bulunan bir metaldir
E) Molibden, krom yataklarından ayrıştırılarak işletilen bağımsız bir metaldir
Cevabı göster
Cevap: B) Molibden, bakır çıkarımı sırasında yan ürün olarak elde edilen ikincil metaldir
Porfiri bakır-molibden tipi yataklarda bakır birinci (ana) metaldir; molibden ise bakır çıkarılırken yan ürün olarak elde edilen ikincil metaldir.
Soru 6
Samsun ile doğru eşleştirilen maden sanayi hangisidir?
A) Ferrokrom
B) Demir-çelik
C) Boksit/alüminyum
D) Bor
E) Bakır
Cevabı göster
Cevap: E) Bakır
Samsun, Türkiye'de Kastamonu-Küre'den gelen bakırın işlendiği önemli bir bakır sanayi merkezidir.
Soru 7
Alüminyumun hammaddesi olan boksit, alüminyumun hangi özelliği nedeniyle uçak sanayisi açısından değer taşır?
A) Isıya dayanıklı olması
B) Yüksek iletkenlik sağlaması
C) Hafif bir metal olması
D) Pas tutmaması
E) Ekonomik açıdan ucuz olması
Cevabı göster
Cevap: C) Hafif bir metal olması
Alüminyum, hafif bir metal olduğundan uçak gövdesi ve parçaları gibi ağırlığın kritik olduğu alanlarda kullanılır; hammaddesi ise boksittir.
Soru 8
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'deki bakır işleme merkezleri arasında yer almaz?
A) Karabük
B) Murgul (Artvin)
C) Ergani (Diyarbakır)
D) Elazığ
E) Samsun
Cevabı göster
Cevap: A) Karabük
Karabük demir-çelik sanayi merkezi olup bakır işleme tesisi bulundurmaz; Türkiye'deki bakır işleme merkezleri Samsun, Murgul, Ergani ve Elazığ'dır.
Soru 9
Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde yalnızca Türkiye'nin metal dışı (endüstriyel) madenlerine örnekler verilmiştir?
A) Krom, bor, tuz, fosfat
B) Demir, bakır, asbest, kükürt
C) Barit, manyezit, bor, tuz
D) Kurşun, çinko, lületaşı, fosfat
E) Boksit, volfram, kuvarsit, barit
Cevabı göster
Cevap: C) Barit, manyezit, bor, tuz
Barit, manyezit, bor ve tuz Türkiye'nin metal dışı (endüstriyel) madenleri arasında yer alır.
Soru 10
Antalya'nın Akseki ilçesinde çıkarılan boksit, işlenmek üzere hangi ile taşınmaktadır?
A) Adana
B) İzmir
C) Kayseri
D) Sivas
E) Konya
Cevabı göster
Cevap: E) Konya
Akseki'den çıkarılan boksit, Konya'nın Seydişehir ilçesindeki alüminyum fabrikasına taşınarak işlenmektedir.
Soru 11
Adana iline ait başlıca maden kaynakları aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak bir arada verilmiştir?
A) Krom, bakır ve linyit
B) Krom, demir ve boksit
C) Krom, bor ve çinko
D) Boksit, kurşun ve tuz
E) Demir, manganez ve bor
Cevabı göster
Cevap: B) Krom, demir ve boksit
Adana'nın başlıca metalik maden kaynakları krom, demir ve boksittir.
Soru 12
Türkiye'nin ilk ferro-krom metalurji fabrikası hangi yılda ve hangi ilde kurulmuştur?
A) 1939 – Elazığ
B) 1955 – Erzurum
C) 1965 – Samsun
D) 1973 – Antalya
E) 1980 – Kayseri
Cevabı göster
Cevap: D) 1973 – Antalya
Türkiye'nin ilk ferro-krom metalurji fabrikası 1973 yılında Antalya'da faaliyete geçmiştir. Elazığ'daki tesis ise bakır izabe (smelter) amacıyla 1939'da kurulmuştur.
Soru 13
Konya'nın Seydişehir ilçesinde hangi madenin işleme tesisi bulunmaktadır?
A) Alüminyum
B) Kurşun-çinko
C) Krom
D) Ferrokrom
E) Manganez
Cevabı göster
Cevap: A) Alüminyum
Seydişehir'de krom değil, boksit hammaddesinden elde edilen alüminyum işleme tesisi bulunmaktadır.
Soru 14
Krom üretimi bakımından Türkiye'nin dünya genelindeki konumu nasıl tanımlanabilir?
A) Türkiye, krom üretiminde yalnızca Orta Doğu ülkeleri arasında önde gelmektedir
B) Türkiye, krom üretimi bakımından dünyada önde gelen ülkeler arasındadır
C) Türkiye, krom üretimine başlamış ancak henüz ihracat yapabilecek düzeye ulaşamamıştır
D) Türkiye krom üretiminde dünya genelinde son sıralarda yer alan bir ülkedir
E) Türkiye krom açısından net ithalatçı konumundadır
Cevabı göster
Cevap: B) Türkiye, krom üretimi bakımından dünyada önde gelen ülkeler arasındadır
Türkiye, krom rezervleri ve üretimi bakımından dünya genelinde önde gelen ülkeler arasında yer almaktadır.
Soru 15
Türkiye'de ferrokrom (ferro-krom) üretiminin yapıldığı iki il aşağıdakilerin hangisinde birlikte doğru verilmiştir?
A) Samsun ve Artvin
B) Konya ve Sivas
C) İzmir ve Kayseri
D) Kastamonu ve Diyarbakır
E) Antalya ve Elazığ
Cevabı göster
Cevap: E) Antalya ve Elazığ
Türkiye'de ferrokrom üretimi Antalya ve Elazığ'daki tesislerde yapılır; bu iki il ülkenin başlıca ferrokrom üretim merkezleridir.