Maki, garig ve frigana (Akdeniz iklimi çalı toplulukları) Soruları
KPSS Coğrafya · 18 özgün soru · açıklamalı çözümler
Maki, garig ve frigana (Akdeniz iklimi çalı toplulukları) — Konu Özeti
KPSS Coğrafya kapsamında Maki, garig ve frigana (Akdeniz iklimi çalı toplulukları) konusunda bilmen gereken 19 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Akdeniz iklimi Türkiye'de Güney Marmara, Ege ve Akdeniz kıyıları ile Güneydoğu Anadolu'nun Gaziantep'e kadar olan bölümünde görülür.
Garig (garik), makinin tahrip edilmesiyle oluşan, daha alçak ve bodur çalılardan meydana gelen ikincil bitki örtüsüdür ve Ege ile Akdeniz bölgelerinde yaygındır.
Engebeli ve maki örtülü dağlık alanlarda en çok kıl keçisi beslenir; Türkiye'de kıl keçisi en fazla Akdeniz Bölgesi'ndeki Toros Dağları kuşağında (önce Mersin, ardından Antalya) yetiştirilir.
Başlıca maki türleri zeytin, defne, keçiboynuzu, sandal, kocayemiş, menengiç, kermez (kermes) meşesi, pırnal meşesi, akçakesme, alıç, zakkum ve yaban mersinidir.
Türkiye'nin başlıca çalı/bitki toplulukları maki (Akdeniz doğal çalı örtüsü), garig (makinin tahribiyle oluşan ikincil çalılık), psödomaki (Karadeniz kıyılarına özgü ikincil çalılık), kızılçam (doğal orman) ve antropojen bozkır (insan etkisiyle oluşan yapay step) olarak sınıflandırılır.
Maki, Akdeniz iklim bölgesinde kızılçam ormanlarının tahrip edilmesiyle oluşan ikincil bitki örtüsü olarak da tanımlanır.
Türkiye'de relikt bitkilerin doğru yer eşleştirmeleri Kocayemiş-Çoruh Vadisi, Kayın-Amanos Dağları, Sedir-Toroslar ve Sığla-Ege/Akdeniz kıyısıdır; Sığla Ege-Akdeniz kıyısında yetiştiğinden Ergene Havzası ile eşleştirilmesi yanlıştır.
Maki vejetasyonunun üst sınırı yüksekliği enleme bağlı olarak güneyden kuzeye azalır: Akdeniz Bölgesi'nde 800-900 m, Ege Bölgesi'nde 400-600 m, Marmara Bölgesi'nde 200-300 m'ye kadar çıkar.
Akdeniz kıyılarında maki bitki örtüsünün görülmesi Türkiye'nin mutlak konumu (enlem) ile açıklanabilen bir özelliktir.
Doğal bitki örtüsü iklimin en tanıtıcı unsurudur ve tarım ürünleriyle karıştırılmamalıdır: maki doğal bitki örtüsü iken turunçgil ve pamuk tarım ürünüdür.
Akdeniz ikliminin doğal (klimaks) bitki örtüsü maki ve kızılçam ormanlarıdır; bu iklim bölgesinin bitki örtüsü bozkır değildir.
Psödomaki (yalancı maki), nemli iklim koşullarındaki ormanların tahribiyle oluşan, Karadeniz kıyılarına özgü ikincil çalı topluluğudur; fındık, dişbudak, kızılcık, böğürtlen, üvez gibi türlerden oluşur ve Hatay, Muğla, İzmir kıyılarında da görülür.
Akdeniz ikliminde yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlı geçer; yağışın büyük bölümü kış aylarında yağmur biçiminde düşer, en soğuk ay ortalaması yaklaşık 10°C olup don ve kar olayları enderdir.
Ihlamur bir maki türü değildir; ılıman-nemli ormana ait bir ağaçtır, dolayısıyla maki toplulukları arasında yer almaz.
Akdeniz Bölgesi'nde ilk 800 metrede yağış yetersiz olduğundan hâkim bitki örtüsü makidir; 800 metreden sonra ormanlar başlar.
Maki Muğla, İzmir, Mersin, Adana gibi Akdeniz iklimi etkisindeki kıyı illerinde yaygındır; Konya gibi iç kesimdeki karasal iklim illerinde doğal makilik beklenmez.
Başlıca garig türleri nane, kekik, çalba, funda, lavanta, yasemin, süpürge çalısı, tüylü laden ve zakkumdur.
Maki, her mevsim yeşil kalan, sert ve küçük yapraklı (sklerofil), yaza ve kuraklığa dayanıklı kısa boylu çalı ve ağaççıklardan oluşan Akdeniz iklimi bitki topluluğudur.
Erzurum-Kars yöresindeki sert karasal iklimde alpin çayırlar görülürken, Akdeniz iklimine karşılık gelen bölgelerde maki bitki örtüsü görülür.
Örnek Sorular
Soru 1
Bir bölgenin iklimini en iyi yansıtan unsur doğal bitki örtüsüdür. Aşağıdaki varlıklardan hangisi doğal bitki örtüsüne örnek olup Akdeniz ikliminin tanıtıcı unsuru sayılır?
A) Maki
B) Pamuk tarlaları
C) Turunçgil bahçeleri
D) Buğday ekili alanlar
E) Zeytinlikler (tarımsal)
Cevabı göster
Cevap: A) Maki
Maki, insan müdahalesi olmaksızın Akdeniz iklim bölgesinde kendiliğinden yetişen doğal bitki örtüsüdür ve bu iklimin en tanıtıcı unsurudur.
Soru 2
Türkiye'de kıl keçisi yetiştiriciliğinin en yoğun olduğu alan ve bu alandaki iller sırasıyla hangi seçenekte doğru verilmiştir?
A) Karadeniz Bölgesi Doğu Karadeniz – Trabzon, Rize
B) Akdeniz Bölgesi Toros kuşağı – Mersin, Antalya
C) İç Anadolu Konya Bölümü – Konya, Sivas
D) Ege Bölgesi kıyı kuşağı – İzmir, Aydın
E) Doğu Anadolu yüksek kesimi – Erzurum, Ağrı
Cevabı göster
Cevap: B) Akdeniz Bölgesi Toros kuşağı – Mersin, Antalya
Maki örtülü engebeli dağlık alanlarda en çok beslenen hayvan kıl keçisidir; bu yetiştiricilik Akdeniz Bölgesi'ndeki Toros Dağları kuşağında, öncelikle Mersin ardından Antalya ilinde yoğunlaşır.
Soru 3
Türkiye'de Akdeniz ikliminin etkili olduğu alanlar arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Güney Marmara kıyıları
B) Ege kıyıları
C) İç Anadolu'nun Ankara çevresi
D) Güneydoğu Anadolu'nun Gaziantep'e kadar olan bölümü
E) Akdeniz kıyıları
Cevabı göster
Cevap: C) İç Anadolu'nun Ankara çevresi
Akdeniz iklimi Türkiye'de Güney Marmara, Ege, Akdeniz kıyıları ve Güneydoğu Anadolu'nun Gaziantep'e kadar olan bölümünde görülür. İç Anadolu'nun Ankara çevresi karasal iklim etkisindedir; Akdeniz iklimi burada görülmez.
Soru 4
Aşağıdaki bitki toplulukları ile açıklamaları eşleştirildiğinde hangisi yanlış eşleştirilmiştir?
A) Maki – Akdeniz iklimine özgü doğal çalı örtüsü
B) Garig – Makinin tahrip edilmesiyle oluşan ikincil çalılık
C) Psödomaki – Karadeniz kıyılarına özgü ikincil çalı topluluğu
D) Kızılçam – İnsan eliyle oluşturulmuş suni çalılık
E) Antropojen bozkır – İnsan etkisiyle oluşan yapay step
Cevabı göster
Cevap: D) Kızılçam – İnsan eliyle oluşturulmuş suni çalılık
Kızılçam, insan eliyle oluşturulmuş suni bir çalılık değil; Akdeniz iklim bölgesinin doğal orman örtüsüdür. Diğer tüm eşleştirmeler doğrudur.
Soru 5
Akdeniz ikliminin doğal klimaks bitki örtüsü aşağıdakilerden hangisidir?
A) Bozkır ve step alanları
B) Yaprak döken nemli ormanlar
C) Psödomaki ve geniş yapraklı ormanlar
D) Alpin çayır ve tundra
E) Maki ve kızılçam ormanları
Cevabı göster
Cevap: E) Maki ve kızılçam ormanları
Akdeniz ikliminin doğal (klimaks) bitki örtüsü maki ve kızılçam ormanlarıdır. Bozkır bu iklim bölgesinin bitki örtüsü değildir.
Soru 6
Türkiye'de Erzurum-Kars yöresi ile Akdeniz iklim bölgeleri karşılaştırıldığında bitki örtüsü bakımından aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?
A) Erzurum-Kars: maki – Akdeniz bölgesi: alpin çayır
B) Erzurum-Kars: alpin çayır – Akdeniz bölgesi: maki
C) Erzurum-Kars: psödomaki – Akdeniz bölgesi: garig
D) Erzurum-Kars: bozkır – Akdeniz bölgesi: psödomaki
E) Erzurum-Kars: garig – Akdeniz bölgesi: frigana
Cevabı göster
Cevap: B) Erzurum-Kars: alpin çayır – Akdeniz bölgesi: maki
Sert karasal iklimin hâkim olduğu Erzurum-Kars yöresinde alpin çayırlar görülürken, Akdeniz iklimine karşılık gelen kıyı bölgelerinde maki bitki örtüsü hâkimdir.
Soru 7
Maki vejetasyonunun yükselti sınırı güneyden kuzeye gidildikçe azalmaktadır. Bu bilgiye göre Ege Bölgesi'ndeki maki üst sınırı kaç metre civarındadır?
A) 800-900 m
B) 600-800 m
C) 400-600 m
D) 100-200 m
E) 200-300 m
Cevabı göster
Cevap: C) 400-600 m
Maki vejetasyonunun üst sınırı Akdeniz Bölgesi'nde 800-900 m, Ege Bölgesi'nde 400-600 m, Marmara Bölgesi'nde 200-300 m olarak belirlenmektedir; enlem kuzeye gidildikçe bu sınır alçalır.
Soru 8
Akdeniz Bölgesi'nde kıyıdan itibaren yükseldikçe bitki örtüsünde nasıl bir değişim gözlemlenir?
A) İlk 400 metreye kadar bozkır, ardından makilik uzanır.
B) İlk 500 metrede kızılçam, 500-800 metrede maki görülür.
C) Kıyıdan itibaren doğrudan geniş yapraklı nem ormanları hâkimdir.
D) 800 metreye kadar maki, daha yukarıda ormanlar yer alır.
E) Tüm yükseltilerde süreksiz bir alpin çayır kuşağı uzanır.
Cevabı göster
Cevap: D) 800 metreye kadar maki, daha yukarıda ormanlar yer alır.
Akdeniz Bölgesi'nde yaklaşık 800 metreye kadar yağış yetersizliği nedeniyle maki hâkimdir; bu yükseltinin üzerinde yağış arttıkça ormanlar başladığından 'maki, daha yukarıda ormanlar' biçimindeki kuşaklanma doğrudur.
Soru 9
Maki bitki topluluğunu en doğru biçimde tanımlayan ifade aşağıdakilerden hangisidir?
A) Yazın yapraklarını döken, geniş ve ince yapraklı, nemli ortamlara özgü çalılardır.
B) Her mevsim yeşil kalan, sert ve küçük yapraklı, kuraklığa dayanıklı kısa boylu çalı ve ağaççıklardır.
C) Yalnızca kış mevsiminde gelişen, karlı ve soğuk iklimlere uyum sağlamış bitki örtüsüdür.
D) Büyük ve geniş yapraklı, boylu orman ağaçlarından oluşan ılıman iklim bitkisidir.
E) Karadeniz kıyılarına özgü, nemli iklimin tahrip ettiği ormanlarda oluşan ikincil çalılıktır.
Cevabı göster
Cevap: B) Her mevsim yeşil kalan, sert ve küçük yapraklı, kuraklığa dayanıklı kısa boylu çalı ve ağaççıklardır.
Maki; her mevsim yeşil kalan (herdem yeşil), sert ve küçük yapraklı (sklerofil), yaza ve kuraklığa dayanıklı kısa boylu çalı ve ağaççıklardan oluşan Akdeniz iklimi bitki topluluğudur.
Soru 10
Türkiye'nin Akdeniz kıyılarında maki bitki örtüsünün varlığı, ülkenin hangi coğrafi özelliğiyle doğrudan açıklanır?
A) Özel konumu (komşu ülkelere göre yeri)
B) Denizlere olan uzaklığı (kıta içi konum)
C) Yüzey şekilleri (dağ sıralarının konumu)
D) Büyüklüğü (yüzölçümü)
E) Mutlak konumu (enlem değeri)
Cevabı göster
Cevap: E) Mutlak konumu (enlem değeri)
Akdeniz kıyılarında maki bitki örtüsünün görülmesi, Türkiye'nin subtropikal kuşakta yer almasıyla yani mutlak konumu (enlem değeri) ile açıklanır.
Soru 11
Akdeniz iklimiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Yazlar sıcak ve kurak geçer.
B) Kışlar ılık ve yağışlı geçer.
C) Kış aylarında yoğun kar yağışı ve uzun süreli don görülür.
D) En soğuk ay sıcaklık ortalaması yaklaşık 10°C'dir.
E) Yağışın büyük bölümü kış aylarında yağmur biçiminde düşer.
Cevabı göster
Cevap: C) Kış aylarında yoğun kar yağışı ve uzun süreli don görülür.
Akdeniz ikliminde kışlar ılık geçer; en soğuk ay ortalaması yaklaşık 10°C olup don ve kar olayları enderdir. Bu nedenle 'yoğun kar yağışı ve uzun süreli don' ifadesi bu iklim tipine uymaz.
Soru 12
Aşağıdaki bitkilerden hangisi maki topluluğunun bir üyesi değildir?
A) Kocayemiş
B) Menengiç
C) Kermez meşesi
D) Ihlamur
E) Akçakesme
Cevabı göster
Cevap: D) Ihlamur
Ihlamur, ılıman-nemli ormanlara ait bir ağaç türüdür ve maki topluluğunda yer almaz. Kocayemiş, menengiç, kermez meşesi ve akçakesme ise tipik maki türleridir.
Soru 13
Aşağıdaki ifadelerden hangisi psödomaki (yalancı maki) için doğrudur?
A) Makinin tahrip edilmesiyle oluşan ve zeytin, defne gibi türlerden meydana gelen çalılıktır.
B) Karadeniz kıyılarındaki nemli ormanların tahribiyle oluşan ikincil çalı topluluğudur.
C) Yalnızca Hatay ve Muğla kıyılarında görülen, Akdeniz iklimine özgü bir bitki örtüsüdür.
D) Garigden daha gelişmiş, kuraklığa dayanıklı sklerofil çalılardan oluşan birincil topluluktur.
E) Toros Dağları'nın yüksek kesimlerinde görülen alpin çayıra benzer bir bitki örtüsüdür.
Cevabı göster
Cevap: B) Karadeniz kıyılarındaki nemli ormanların tahribiyle oluşan ikincil çalı topluluğudur.
Psödomaki, Karadeniz kıyılarındaki nemli ormanların tahribiyle oluşan ikincil çalı topluluğudur; fındık, dişbudak, kızılcık, böğürtlen, üvez gibi türleri kapsar ve Hatay, Muğla, İzmir kıyılarında da görülebilir.
Soru 14
Maki vejetasyonunun tahrip edilmesi sonucunda ortaya çıkan, daha alçak ve bodur çalılardan oluşan ikincil bitki topluluğuna ne ad verilir?
A) Frigana
B) Psödomaki
C) Alpin çayır
D) Antropojen bozkır
E) Garig
Cevabı göster
Cevap: E) Garig
Garig (garik), makinin tahrip edilmesiyle oluşan, daha alçak ve bodur çalılardan meydana gelen ikincil bitki örtüsüdür; Ege ve Akdeniz bölgelerinde yaygındır.
Soru 15
Aşağıdakilerden hangisi maki vejetasyonunu oluşturan türler arasında yer almaz?
A) Kocayemiş
B) Keçiboynuzu
C) Kayın
D) Kermez meşesi
E) Zakkum
Cevabı göster
Cevap: C) Kayın
Kayın, nemli ve serin orman iklimlerine özgü bir ağaç türüdür; maki vejetasyonu içinde yer almaz. Kocayemiş, keçiboynuzu, kermez meşesi ve zakkum ise başlıca maki türleri arasında sayılır.