Karayolu ulaşımı: ağ yapısı ve coğrafi faktörler Soruları
KPSS Coğrafya · 18 özgün soru · açıklamalı çözümler
Karayolu ulaşımı: ağ yapısı ve coğrafi faktörler — Konu Özeti
KPSS Coğrafya kapsamında Karayolu ulaşımı: ağ yapısı ve coğrafi faktörler konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Bartın Çayı, Türkiye'de taşımacılığa (ulaşıma) elverişli olan tek/ender akarsudur.
Sertavul Geçidi Mut-Karaman arasında, Çubuk Geçidi ise İzmir-Antalya aksında yer alır.
Karayolu taşımacılığı, her yere ulaşılabilirlik özelliği nedeniyle Türkiye'de en yaygın kullanılan ve en fazla yük-yolcu taşıyan ulaşım türüdür.
EATL Projesi kapsamındaki karayolu koridorunun 5.663 km'lik kısmı Türkiye'den geçmektedir.
Türkiye'de demir yolu ve kara yolu ulaşımı bakımından kavşak (kesişim) noktası özelliği en belirgin olan şehir Eskişehir'dir.
Bursa'da otomobil fabrikalarının yoğunlaşmasında ham madde veya enerji değil; iş gücü, ulaşım ve pazarlama imkânları belirleyici olmuştur.
Türkiye'de büyük şehirlerde kara yolu ulaşımının baskın olması kaynak israfını artırır; raylı ulaşımın (metro, tramvay) yaygın olduğu şehirlerde yıllık kayıp daha azdır.
Doğu Karadeniz kıyıları engebeli arazi yapısı nedeniyle demiryolu ulaşımının gelişmesini engellemiştir.
Marmaray, bir karayolu tüneli değil; demiryolu (raylı sistem) batırma tüp tünelidir.
Ecevit Geçidi İnebolu-Kastamonu arasında, Ilgaz 15 Temmuz İstiklal Tüneli ise Kastamonu-Çankırı arasında yer alır.
Türkiye'nin en gelişmiş ulaşım ağı karayolu olup dış ticarette en çok kullanılan ulaşım biçimi deniz yoludur; demiryolu yolcudan çok yük taşır.
Türkiye'de kış turizmine yönelik ulaşım, konaklama ve mekanik tesis bakımından en gelişmiş dağ Kayseri'deki Erciyes Dağı'dır.
Zigana Geçidi Trabzon-Gümüşhane arasında, Sakaltutan Geçidi ise Erzincan-Refahiye arasında yer alır.
Bir yerde sanayinin kurulabilmesi için gereken temel faktörler sermaye, enerji kaynağı, ham madde, iş gücü ve ulaşım-pazar erişimidir.
Türkiye'nin dahil olduğu uluslararası karayolu ağları arasında TEM, E-Yolları, BSEC ve TRACECA bulunur (TROLLSTIGEN bir Norveç yerel yoludur, uluslararası karayolu projesi değildir).
Teke yöresi (Antalya'nın batısı) engebeli ve dağlık yapısı nedeniyle yol yapım maliyeti yüksek olup bölgede demiryolu ağı bulunmaz.
Sanayinin bir yerde kurulmasında en etkili (öncelikli) faktörler iş gücü, ham madde ve pazara yakınlıktır.
Türkiye'de iç ticaret etkinliklerinin canlanmasında en etkili faktör ulaşım ağının geliştirilmesidir.
Türkiye'nin en uzun karayolu tüneli, Rize-İkizdere hattındaki Ovit Tünelidir.
Türkiye'nin ilk prefabrik kar tüneli, Van-Bahçesaray hattındaki Karabet Tünelidir.
Türkiye'de iç turizme katılımı artıran faktörler arasında en az etkili olan yeni arkeolojik alanların araştırılmasıdır; ulaşımın kolaylaşması ve gelirin artması daha doğrudan etkilidir.
Deniz yolu, tek seferde çok fazla yük taşıyabildiği ve yol yapım maliyeti olmadığı için en ekonomik ulaşım türüdür.
Örnek Sorular
Soru 1
Bursa'da otomobil sanayiinin yoğunlaşmasının açıklanmasında aşağıdaki faktörlerden hangisi belirleyici rol oynamaz?
A) Zengin yeraltı ham maddesi rezervleri
B) Pazarlama ve tüketim merkezlerine yakınlık
C) Nitelikli iş gücünün varlığı
D) Ulaşım imkânlarının gelişmişliği
E) Liman ve ticaret ağına erişim kolaylığı
Cevabı göster
Cevap: A) Zengin yeraltı ham maddesi rezervleri
Bursa'da otomobil fabrikalarının yoğunlaşmasında ham madde veya enerji kaynakları değil; iş gücü, ulaşım olanakları ve pazarlama imkânları belirleyici olmuştur.
Soru 2
Antalya'nın batısında yer alan Teke yöresinde demiryolu ağının bulunmamasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Bölgedeki nüfusun yeterli yolcu talebini karşılayamaması
B) Engebeli ve dağlık arazi yapısının yol yapım maliyetini aşırı artırması
C) Tarihsel süreçte bölgeye yapılan devlet yatırımlarının yetersiz kalması
D) Bölgenin deniz yoluyla yeterince ulaşılabilir olması
E) Turizme yönelik altyapı yatırımlarının demiryolunu dışarıda bırakması
Cevabı göster
Cevap: B) Engebeli ve dağlık arazi yapısının yol yapım maliyetini aşırı artırması
Teke yöresi engebeli ve dağlık yapısı nedeniyle yol yapım maliyeti çok yüksek olup bu coğrafi kısıt bölgede demiryolu ağının kurulmasını engellemiştir.
Soru 3
Türkiye'de en fazla yük ve yolcu taşıyan ulaşım türünün bu konuma gelmesinde belirleyici olan temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?
A) Taşıma maliyetinin diğer ulaşım türlerine kıyasla en düşük olması
B) Her mevsim kesintisiz hizmet sunabilmesi
C) İstenen her noktaya kapıdan kapıya ulaşım sağlayabilmesi
D) Uluslararası bağlantı ağının en geniş olması
E) Yük kapasitesinin demiryolundan fazla olması
Cevabı göster
Cevap: C) İstenen her noktaya kapıdan kapıya ulaşım sağlayabilmesi
Karayolu taşımacılığı, istenen her noktaya kapıdan kapıya ulaşım sağlayabilmesi sayesinde Türkiye'de en yaygın kullanılan ve en fazla yük-yolcu taşıyan ulaşım türü konumuna gelmiştir.
Soru 4
Doğu Karadeniz kıyılarında demiryolu ulaşımının gelişememesinin temel coğrafi nedeni nedir?
A) Nüfusun seyrek olması ve yolcu talebinin düşük kalması
B) Bölgenin deniz ticaretini tercih etmesi
C) Devlet yatırımlarının bölgeyi dışarıda bırakması
D) Engebeli ve dağlık arazi yapısının yol yapımını güçleştirmesi
E) Kış aylarındaki yoğun yağışın çalışma koşullarını zorlaştırması
Cevabı göster
Cevap: D) Engebeli ve dağlık arazi yapısının yol yapımını güçleştirmesi
Doğu Karadeniz kıyılarının engebeli arazi yapısı, dağlara paralel uzanan kıyı şeridi nedeniyle demiryolu inşasını son derece güçleştirmiş ve bu bölgede demiryolu ağının gelişmesini engellemiştir.
Soru 5
Deniz yolunun diğer ulaşım türlerine kıyasla en ekonomik ulaşım türü sayılmasının temel dayanakları nelerdir?
A) Kapıdan kapıya hizmet sunması ve hız avantajı sağlaması
B) Devlet tarafından özel destekle finanse edilen altyapıya sahip olması
C) Yıl boyu kesintisiz hizmet vererek teslim sürelerini kısaltması
D) Çevresel etkisinin en düşük olması ve yakıt verimliliği sağlaması
E) Tek seferde çok fazla yük taşıması ve güzergah yapım masrafı olmaması
Cevabı göster
Cevap: E) Tek seferde çok fazla yük taşıması ve güzergah yapım masrafı olmaması
Deniz taşımacılığı, tek seferde çok fazla yük taşıması ve güzergah yapım masrafı olmaması nedeniyle en ekonomik ulaşım türü olarak kabul edilmektedir.
Soru 6
Belen Tüneli'nin inşa edilme gerekçesi ve tünel sayesinde kısalan bağlantı güzergahı aşağıdaki seçeneklerin hangisinde doğru verilmiştir?
A) Toros Dağları'nı aşmak; Mersin-Adana arası
B) Amanos Dağları üzerinde ulaşımı kolaylaştırmak; Antakya-İskenderun arası
C) Nur Dağları'ndan geçişi sağlamak; Adana-Gaziantep arası
D) Akdeniz kıyısındaki engeli ortadan kaldırmak; Antalya-Alanya arası
E) Güneydoğu'ya geçişi kolaylaştırmak; İskenderun-Dörtyol arası
Cevabı göster
Cevap: B) Amanos Dağları üzerinde ulaşımı kolaylaştırmak; Antakya-İskenderun arası
Belen Tüneli, Amanos Dağları üzerinde ulaşımı kolaylaştırmak amacıyla inşa edilmiş; Antakya ile İskenderun arasındaki ulaşım süresini önemli ölçüde azaltmıştır.
Soru 7
Marmaray hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Boğaz'ın altından geçen asma köprü destekli karayolu projesidir.
B) İstanbul'u Avrupa yakasına bağlayan ikinci katlı otoyol tünelidir.
C) Raylı sistem taşıyan bir demiryolu batırma tüp tünelidir; karayolu değildir.
D) Karayolu ve demiryolunu birlikte taşıyan kombine tüp tünelidir.
E) Osmanbey-Bostancı arasında metro hattına dönüştürülmüş eskimiş tüpgeçittir.
Cevabı göster
Cevap: C) Raylı sistem taşıyan bir demiryolu batırma tüp tünelidir; karayolu değildir.
Marmaray, İstanbul Boğazı'nın altından geçen, raylı sistem taşıyan bir demiryolu batırma tüp tünelidir; karayolu tüneli değildir.
Soru 8
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin dahil olduğu uluslararası karayolu ağları arasında yer almaz?
A) TEM (Trans-European Motorway)
B) E-Yolları sistemi
C) BSEC karayolu koridoru
D) TROLLSTIGEN
E) TRACECA güzergahı
Cevabı göster
Cevap: D) TROLLSTIGEN
TROLLSTIGEN bir Norveç yerel dağ yoludur; uluslararası karayolu projesi değildir. TEM, E-Yolları, BSEC ve TRACECA ise Türkiye'nin dahil olduğu uluslararası karayolu ağlarıdır.
Soru 9
Türkiye'de hem demiryolu hem de karayolu ulaşımı açısından kavşak (kesişim) noktası özelliği en belirgin olan şehir hangisidir?
A) Ankara, ülkenin idari başkenti olan il
B) Konya, İç Anadolu'nun en geniş yüzölçümlü ili
C) İzmir, Ege kıyısındaki büyük liman ili
D) Kayseri, Erciyes Dağı eteğindeki il
E) Eskişehir, Ankara'nın batı komşusu olan il
Cevabı göster
Cevap: E) Eskişehir, Ankara'nın batı komşusu olan il
Ankara'nın batı komşusu olan Eskişehir, konumu itibarıyla Türkiye'de hem demir yolu hem de kara yolu ulaşımında en belirgin kavşak noktası özelliğine sahip şehirdir.
Soru 10
Sertavul Geçidi ile Çubuk Geçidi'nin konumları hakkında aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?
A) Sertavul: Mut-Karaman, Çubuk: İzmir-Antalya
B) Sertavul: Pozantı-Niğde, Çubuk: İzmir-Antalya
C) Sertavul: Mut-Karaman, Çubuk: Antalya-Isparta
D) Sertavul: İzmir-Antalya, Çubuk: Mut-Karaman
E) Sertavul: Karaman-Konya, Çubuk: İzmir-Muğla
Cevabı göster
Cevap: A) Sertavul: Mut-Karaman, Çubuk: İzmir-Antalya
Sertavul Geçidi Mut ile Karaman arasında, Çubuk Geçidi ise İzmir-Antalya aksında yer almaktadır.
Soru 11
Büyük şehirlerde raylı ulaşım sistemlerinin (metro, tramvay) yaygınlaştırılması karayoluna bağımlılığı azaltır. Bu durumun doğrudan sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
A) Şehirlerarası karayolu ağının daha hızlı genişlemesi
B) Özel araç kullanımının tamamen ortadan kalkması
C) Yıllık kaynak israfının ve maliyetlerin düşmesi
D) Demiryolu yük taşımacılığının gerilemesi
E) Kıyı şehirlerinde deniz yolu kullanımının artması
Cevabı göster
Cevap: C) Yıllık kaynak israfının ve maliyetlerin düşmesi
Büyük şehirlerde karayolunun baskın olması kaynak israfını artırır; raylı sistemlerin yaygın olduğu şehirlerde yıllık kayıp ve maliyetler daha azdır.
Soru 12
Türkiye'nin ilk prefabrik kar tüneli olan Karabet Tüneli hangi iki yerleşim yeri arasındaki ulaşımı kolaylaştırmak için inşa edilmiştir?
A) Trabzon-Gümüşhane
B) Rize-İkizdere
C) Erzincan-Refahiye
D) Van-Bahçesaray
E) İnebolu-Kastamonu
Cevabı göster
Cevap: D) Van-Bahçesaray
Türkiye'nin ilk prefabrik kar tüneli olan Karabet Tüneli, Van ile Bahçesaray arasındaki güzergahta yer almaktadır.
Soru 13
Türkiye'de iç turizme katılımı doğrudan artıran faktörler değerlendirildiğinde, en az etkili olan seçenek aşağıdakilerden hangisidir?
A) Ulaşım imkânlarının kolaylaşması ve gelişmesi
B) Kişi başına düşen gelirin artması
C) Konaklama tesislerinin yaygınlaşması
D) Tatil sürelerinin uzaması
E) Yeni arkeolojik alanların keşfedilmesi
Cevabı göster
Cevap: E) Yeni arkeolojik alanların keşfedilmesi
Yeni arkeolojik alanların keşfedilmesi iç turizme katılımı en az doğrudan etkileyen faktördür; ulaşımın kolaylaşması ve gelirin artması çok daha doğrudan belirleyicidir.
Soru 14
Zigana Geçidi ile Sakaltutan Geçidi'nin bulunduğu güzergahlar aşağıdaki seçeneklerin hangisinde doğru verilmiştir?
A) Zigana: Trabzon-Gümüşhane; Sakaltutan: Erzincan-Refahiye
B) Zigana: Gümüşhane-Bayburt; Sakaltutan: Trabzon-Rize
C) Zigana: Trabzon-Rize; Sakaltutan: Gümüşhane-Erzincan