Karadeniz iklimi: özellikleri ve yayılış alanı Soruları
KPSS Coğrafya · 41 özgün soru · açıklamalı çözümler
Karadeniz iklimi: özellikleri ve yayılış alanı — Konu Özeti
KPSS Coğrafya kapsamında Karadeniz iklimi: özellikleri ve yayılış alanı konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Türkiye'de en uzun, az girintili-çıkıntılı (en uzun kuş uçuşu) kıyılar sade yapısı nedeniyle Karadeniz kıyılarıdır.
Yağışın bol olduğu Karadeniz kıyısı, toprak nemini biriktirmek için tarlanın boş bırakıldığı nadas uygulamasının en az yapıldığı bölgedir.
Samsun, Karadeniz kıyısındaki Türk limanları arasında en önemli konuma sahip olandır.
Bakır madeni en çok Karadeniz bölgesinde (Kastamonu-Küre, Artvin-Murgul, Rize-Çayeli) çıkarılır ve ulaşım kolaylığı nedeniyle Samsun'da işlenir.
Şile, İstanbul'a bağlı, Karadeniz kıyısında yaz-kış gezilen turistik bir ilçedir ve adı Rumca 'mercanköşk' anlamına gelir.
Bartın Çayı Batı Karadeniz'de Bartın ilinden geçerek Karadeniz'e dökülür.
Rendzina toprakları yumuşak kireçtaşı (kalker) üzerinde gelişen, koyu renkli ve humusça zengin topraklardır ve Türkiye'de Karadeniz kıyı kesimlerinde görülür.
Mısır, Karadeniz bölgesinin doğal ortamında sulamaya ihtiyaç duymadan yetişen bir tarım ürünüdür.
Karadeniz'de yaklaşık 150-200 metre derinliğin altında zehirli hidrojen sülfür (H₂S) gazı birikmesi nedeniyle canlı yaşamı bulunmaz ve balıkçılık yalnızca üst su katmanında yapılır.
Türkiye'de Marmara ve Karadeniz'e birden kıyısı olan il İstanbul'dur; Marmara Denizi'ne kıyısı olan iller ise Tekirdağ, İstanbul, Kocaeli, Bursa ve Balıkesir'dir.
Türk Akım doğal gaz hattı Rusya'dan Karadeniz altından geçerek Kıyıköy (Kırklareli) çıkışıyla Türkiye'ye ve Avrupa'ya doğal gaz sağlar.
Karadeniz havzası en fazla tatlı su ile beslenen havzadır ve en büyük akarsuları Kızılırmak, Yeşilırmak, Sakarya ve Çoruh'tur.
Karadeniz'in diğer denizlerle tek bağlantısı İstanbul Boğazı'dır ve kıyılardaki tarımsal kirlilik ile tankerlerden salınan zararlı maddeler nedeniyle 1970'lerden bu yana balık çeşitliliği belirgin biçimde azalmıştır.
Doğu Karadeniz kıyılarına özgü özellikler dağların kıyıya paralel uzanması, kıta sahanlığının dar olması, akarsu ağzı deltalarının görülmesi ve kıyı set göllerinin bulunmasıdır; engebeli yapı nedeniyle kıyı boyunca geniş taban ovaları gelişmez.
Soya fasulyesi doğal koşullarda Karadeniz iklimine uygun bir bitkidir.
Podzol toprakları Karadeniz'in soğuk ve yağışlı yüksek kesimlerinde iğne yapraklı ormanlar altında oluşur; kül rengi, çok asitli ve tarıma elverişsizdir.
Karadeniz iklim bölgesinde yaygın orman ağaçları kayın, gürgen, kestane, ıhlamur ve göknardır.
Karadeniz, en engebeli arazi yapısına sahip Türkiye bölgesidir; en engebeli bölümleri Doğu Karadeniz ve Hakkari'dir.
Karadeniz kıyısındaki Trabzon ve Samsun'un etki alanlarının geniş olmasında nüfus ve fonksiyonel özellikler (ticaret, liman, hizmetler) belirleyicidir; iklim ve il yüz ölçümü doğrudan belirleyici değildir.
Karadeniz iklim bölgesinde topraklar bol yağışla çok yıkandığı için tuz ve mineral birikimi azdır; bu özellik Karadeniz topraklarını diğer bölge topraklarından ayırır.
Karadeniz'e dökülen akarsuların ortak özelliği, engebeli arazi nedeniyle akış hızlarının yüksek olmasıdır.
Çay nemli Karadeniz ikliminde yıl boyu nem ve yağış isteyen bir bitkidir; üretimi yalnızca Doğu Karadeniz kıyı şeridinde yapıldığı için Türkiye'deki yayılış alanı en dar tarım ürünlerinden biridir.
Örnek Sorular
Soru 1
Aşağıdaki ifadelerden hangisi Şile hakkında yanlıştır?
A) İstanbul iline bağlı bir ilçedir.
B) Karadeniz kıyısında yer alır.
C) Adı Rumca 'mercanköşk' anlamına gelir.
D) Turizmi yalnızca yaz aylarıyla sınırlıdır.
E) Yaz-kış turistlerin ziyaret ettiği bir ilçedir.
Cevabı göster
Cevap: D) Turizmi yalnızca yaz aylarıyla sınırlıdır.
Şile yalnızca yaz mevsiminde değil, yaz-kış boyunca turistlerin ilgi gösterdiği bir ilçedir; bu yüzden turizmi yalnızca yaz aylarıyla sınırlı sayan ifade yanlıştır.
Soru 2
Karadeniz iklimiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Yıllık sıcaklık farkı yüksektir; en fazla yağış ilkbaharda düşer.
B) Bağıl nem düşüktür; yaz kuraklığı belirgin, bitki örtüsü makiliktir.
C) Sıcaklık farkı azdır; en fazla yağış sonbaharda düşer, örtü ormandır.
D) İklim yalnızca Karadeniz Bölgesi'nde görülür; kış yağışları baskındır.
E) Sıcaklık farkı azdır; en fazla yağış kış mevsiminde düşer.
Cevabı göster
Cevap: C) Sıcaklık farkı azdır; en fazla yağış sonbaharda düşer, örtü ormandır.
Karadeniz ikliminde günlük ve yıllık sıcaklık farkı azdır, bağıl nem yüksektir, en fazla yağış sonbaharda düşer ve doğal bitki örtüsü ormandır; bu nedenle sıcaklık farkının az, yağışın sonbaharda yoğun ve örtünün orman…
Soru 3
Türkiye'nin hangi kıyısı, az girintili-çıkıntılı yapısıyla en sade ve en uzun kıyı şeridini oluşturmaktadır?
A) Karadeniz kıyıları
B) Marmara kıyıları
C) Ege kıyıları
D) Akdeniz kıyıları
E) Hazar kıyıları
Cevabı göster
Cevap: A) Karadeniz kıyıları
Karadeniz kıyıları az girintili-çıkıntılı (sade) yapısı nedeniyle Türkiye'nin en uzun kıyılarını oluşturur; kuş uçuşu mesafeye oranla kıyı uzunluğu en fazla olan kesimdir.
Soru 4
Ahşap meskenlerin Karadeniz Bölgesi'nde yaygın olmasının temel nedenleri ve bu yapı tipinin başlıca riski aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
A) Deprem riski yüksek olduğundan hafif yapı malzemesi tercihi – sık yaşanan sel basmaları
B) Ahşabın ucuz ve kolay işlenebilir olması – çürüme ve nem hasarı
C) Geleneksel mimari estetiğinin korunması – hava şartlarından kaynaklanan donma
D) Hammaddenin bol bulunması ve nemli iklime uygunluk – sık yaşanan yangınlar
E) Taş ve tuğlanın bölgede bulunmaması – yoğun kardan çatı çökmesi
Cevabı göster
Cevap: D) Hammaddenin bol bulunması ve nemli iklime uygunluk – sık yaşanan yangınlar
Karadeniz'de ahşap meskenlerin yaygın olması, bölgede kereste hammaddesinin bol bulunması ve ahşabın nemli iklim koşullarına uyum sağlamasıyla açıklanır. Bu yapı tipinin başlıca riski ise sık çıkan yangınlardır.
Soru 5
Yumuşak kireçtaşı (kalker) üzerinde gelişen, koyu renkli ve humusça zengin topraklar hangi adla anılır ve Türkiye'de en çok hangi bölgede görülür?
A) Podzol – Doğu Anadolu kıyıları
B) Rendzina – Karadeniz kıyı kesimleri
C) Terra rossa – Ege kıyıları
D) Hidromorf – İç Anadolu göl çevreleri
E) Kahverengi orman toprağı – Marmara kıyıları
Cevabı göster
Cevap: B) Rendzina – Karadeniz kıyı kesimleri
Rendzina toprakları yumuşak kireçtaşı (kalker) üzerinde gelişir; koyu renkleri ve bol humus içerikleriyle tanınır. Türkiye'de bu topraklar Karadeniz kıyı kesimlerinde görülür.
Soru 6
Deriner Barajı hangi nehir üzerinde ve hangi havzada yer almaktadır?
A) Sakarya Nehri – Marmara havzası
B) Kızılırmak Nehri – Karadeniz havzası
C) Fırat Nehri – Fırat-Dicle havzası
D) Yeşilırmak Nehri – Karadeniz havzası
E) Çoruh Nehri – Karadeniz havzası
Cevabı göster
Cevap: E) Çoruh Nehri – Karadeniz havzası
Deriner Barajı, Karadeniz havzasına ait Çoruh Nehri üzerinde inşa edilmiştir.
Soru 7
Türkiye'de çay tarımının başlatılmasıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Çay fidanları İran'dan getirilip Zihni Derin'ce Rize'de yetiştirilmiştir.
B) Çay fidanları Hindistan'dan getirilip Trabzon'da deneme amaçlı ekilmiştir.
C) Çay üretimi Zihni Derin'in Batum'dan getirdiği fidanlarla başlatılmıştır.
D) Çay fidanları Çin'den ithal edilip ilk kez Samsun'da yetiştirilmiştir.
E) Devlet eliyle başlatılan çay üretimi Türkiye'yi dünyada ilk sıraya taşımıştır.
Cevabı göster
Cevap: C) Çay üretimi Zihni Derin'in Batum'dan getirdiği fidanlarla başlatılmıştır.
Türkiye'de çay tarımını ziraatçı Zihni Derin başlatmış, fidanlar Batum'dan getirilmiştir; ülke bu üretimde dünyada beşinci sıradadır.
Soru 8
Karadeniz kıyısındaki Türk limanları arasında en önemli konuma sahip olan liman hangisidir?
A) Samsun
B) Trabzon
C) Zonguldak
D) Sinop
E) Rize
Cevabı göster
Cevap: A) Samsun
Samsun, Karadeniz kıyısındaki Türk limanları arasında nüfusu, ticaret hacmi ve fonksiyonel özellikleri bakımından en önemli liman kentidir.
Soru 9
Karadeniz'e dökülen akarsuların ortak özelliği nedir?
A) Uzun vadiler oluşturarak ova tabanlarında yavaş aktıkları için taşkın ovalarının geniş olması
B) Yıl boyunca düzenli rejim sergileyerek tarımsal sulamada yaygın biçimde kullanılması
C) Kaynaklandıkları dağlık arazinin etkisiyle akış hızlarının yüksek olması
D) Çıkışlarında geniş delta ovaları oluşturmaları
E) Taşıdıkları sediman miktarının düşük olması nedeniyle kıta sahanlığının dar olması
Cevabı göster
Cevap: C) Kaynaklandıkları dağlık arazinin etkisiyle akış hızlarının yüksek olması
Karadeniz'e dökülen akarsular, bölgenin engebeli ve dağlık arazi yapısı nedeniyle yüksek akış hızlarına sahiptir; bu ortak özelliği tüm bu akarsuları birbirinden ayıran değil birleştiren temel niteliktir.
Soru 10
Aşağıdakilerden hangisi Doğu Karadeniz kıyılarına özgü bir coğrafi özellik değildir?
A) Kıyıda geniş taban ovalarının olması
B) Dağların kıyıya paralel uzanması
C) Kıyı set göllerinin bulunması
D) Kıta sahanlığının dar kalması
E) Akarsu ağzı deltalarının görülmesi
Cevabı göster
Cevap: A) Kıyıda geniş taban ovalarının olması
Doğu Karadeniz'de dağlar kıyıya paralel ve yakın uzandığından kıta sahanlığı dardır; kıyı set gölleri ve akarsu ağzı deltaları görülür.
Soru 11
Doğu Karadeniz'de Trabzon ile Gümüşhane arasındaki iklimsel farklılığın bu denli belirgin olmasının temel coğrafi nedeni nedir?
A) Güney rüzgârlarının bölgede etkisinin artması
B) İki şehrin farklı su kütlelerine yakınlığı
C) Kıyıya paralel uzanan yüksek dağların denizel etkiyi iç kesimlere taşımaması
D) Trabzon ile Gümüşhane arasındaki yükseklik farkının yok denecek kadar az olması
E) Orta Karadeniz ile aynı dağ sistemine sahip olmaları
Cevabı göster
Cevap: C) Kıyıya paralel uzanan yüksek dağların denizel etkiyi iç kesimlere taşımaması
Kıyıya paralel uzanan yüksek dağlar Trabzon ile Gümüşhane arasında bir bariyer oluşturarak nemli denizel hava kütlelerinin iç kesimlere geçmesini engeller; bu da iki şehir arasında keskin bir iklim farkı yaratır.
Soru 12
Karadeniz iklim bölgesi topraklarının diğer bölge topraklarından tuz ve mineral birikimi açısından daha yoksul olmasının nedeni nedir?
A) Toprakların bol yağışla çok yıkanması sonucu tuz ve minerallerin süzülüp gitmesi
B) Bölgede tarımsal faaliyetin neredeyse hiç yapılmaması
C) Yüksek sıcaklıkların tuz ve minerallerin buharlaşmasına neden olması
D) Toprakların çok eski jeolojik dönemlerde oluşmuş olması
E) Bölgedeki orman örtüsünün topraktaki tuz birikimini fiziksel olarak engellemesi
Cevabı göster
Cevap: A) Toprakların bol yağışla çok yıkanması sonucu tuz ve minerallerin süzülüp gitmesi
Karadeniz iklim bölgesinde bol yağışlar toprağı çok yıkadığından tuz ve mineral birikimi azdır; bu özellik Karadeniz topraklarını diğer bölge topraklarından ayıran temel nedendir.
Soru 13
Türkiye'den doğup Karadeniz'e dökülen ikinci uzun akarsu olan nehrin oluşturduğu ova hangisidir?
A) Kızılırmak – Bafra Ovası
B) Sakarya – Adapazarı Ovası
C) Filyos – Zonguldak Ovası
D) Çoruh – Artvin Ovası
E) Yeşilırmak – Çarşamba Ovası
Cevabı göster
Cevap: E) Yeşilırmak – Çarşamba Ovası
Türkiye'nin tamamen kendi topraklarında akan en uzun ikinci akarsuyudur; Yeşilırmak alüvyonlarıyla Çarşamba Ovası'nı oluşturur ve Samsun yakınında Karadeniz'e dökülür.
Soru 14
Batı Karadeniz'de, kendisiyle aynı adı taşıyan ilin merkezinden geçerek Karadeniz'e dökülen akarsu aşağıdakilerden hangisidir?
A) Sakarya Nehri
B) Kızılırmak Nehri
C) Bartın Çayı
D) Filyos Çayı
E) Devrekani Çayı
Cevabı göster
Cevap: C) Bartın Çayı
Bartın Çayı, Batı Karadeniz'de adını verdiği ilin merkezinden geçerek Karadeniz'e dökülen başlıca akarsudur.
Soru 15
Nadas uygulamasının Türkiye'de en az yapıldığı bölge hangisidir ve bunun temel nedeni nedir?
A) Karadeniz — bol yağışla toprak neminin yüksek kalması
B) Ege — zeytin ve bağ tarımının yaygın olması
C) İç Anadolu — buğday üretiminin yoğun olması
D) Güneydoğu Anadolu — sulama kanallarının yaygınlaşması
E) Akdeniz — yıllık sıcaklık ortalamasının yüksekliği
Cevabı göster
Cevap: A) Karadeniz — bol yağışla toprak neminin yüksek kalması
Nadas, toprağın nemini biriktirmek için tarlanın boş bırakılmasıdır. Karadeniz'de yağış bol, toprak zaten nemli olduğundan nadasa gerek kalmaz; bu nedenle nadas en az bu bölgede yapılır.