Karadeniz Bölgesi: fiziki, beşeri ve ekonomik özellikleri Soruları
KPSS Coğrafya · 37 özgün soru · açıklamalı çözümler
Karadeniz Bölgesi: fiziki, beşeri ve ekonomik özellikleri — Konu Özeti
KPSS Coğrafya kapsamında Karadeniz Bölgesi: fiziki, beşeri ve ekonomik özellikleri konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Koyun engebeli ve bol yağışlı alanları sevmediğinden, yağışlı-engebeli Karadeniz kıyıları koyun yetiştiriciliğine uygun değildir (en fazla koyun Van'dadır).
Ayder Yaylası, Rize'nin Çamlıhemşin ilçesinde, Doğu Karadeniz orman kuşağı içinde yaklaşık 1350 metre yükseklikte yer alan, kaplıca ve şelaleleriyle ünlü turistik bir merkezdir.
Türkiye'de heyelan set gölleri en çok Karadeniz Bölgesi'nde toplanır (Yedigöller, Sünnet, Abant, Sülük, Borabay, Zinav, Sera gibi); çünkü heyelan en fazla bu bölgede görülür. Tortum Gölü de bir heyelan set gölüdür ancak Erzurum'da, Doğu Anadolu Bölgesi'nde yer alır; bu nedenle heyelan set gölleri yalnızca Karadeniz'e özgü değildir.
Orografik (yamaç) yağışlar dağların denize paralel uzanması nedeniyle en yaygın Karadeniz Bölgesi'nde görülür.
Türkiye'de ormanların en geniş alan kapladığı bölge Karadeniz'dir; yüksek yağış ve nem orman örtüsünü destekler.
Türkiye'de kentleşme oranı en düşük olan bölge Karadeniz Bölgesi'dir.
Doğal (av) balıkçılığında Karadeniz Bölgesi birinci sırada; kültür (çiftlik) balıkçılığında ise Ege Bölgesi birinci sıradadır.
İnebolu, Kastamonu iline bağlı, denize kıyısı olan ve keresteciliğin önemli geçim kaynağı olduğu, gür ormanlarla kaplı bir Karadeniz ilçesidir.
Fındık en fazla Karadeniz Bölgesi'nde (özellikle Ordu çevresinde) yetiştirilir; bölge Türkiye fındık üretiminin yaklaşık %80'ini karşılar.
Türkiye'de çay üretiminin tamamı (%100) Karadeniz Bölgesi'nde yapılır; bu, çayın en seçici (en dar iklim bandında yetişen) tarım ürünü olduğunu gösterir; kivi de yoğun olarak bu bölgede yetiştirilir.
Zeytin yaz kuraklığı istediğinden Karadeniz Bölgesi'nde, kış ılıklığı istediğinden iç bölgelerde yetiştirilmesi zordur (en çok Manisa, İzmir, Aydın, Balıkesir, Hatay).
Karadeniz Bölgesi'nde özel konum (denizcilik etkisi) nedeniyle kuzeye bakan yamaçlar güneye bakan yamaçlardan daha sıcaktır; bu Türkiye genelinin tersidir.
Karadeniz Bölgesi'nin bölümleri içinde ormanların en gür ve en sık olduğu, en çok yağış alan bölüm Doğu Karadeniz Bölümü'dür; en geniş orman ALANINA sahip bölüm ise Batı Karadeniz Bölümü'dür.
Yıkanmış asitli topraklar, aşırı yağış ve yıkanmanın besin maddelerini uzaklaştırıp asitliği artırması nedeniyle Karadeniz Bölgesi'nde yaygındır.
Pirinç hasat döneminde kuraklık istediğinden her mevsim yağışlı Doğu Karadeniz'de yetiştirilmesi zordur (en çok Edirne, Samsun, Balıkesir, Çanakkale, Çorum).
Türkiye'de yıllık sıcaklık farkının (amplitüdün) en az olduğu bölge, denizin nem etkisiyle ısınıp soğumanın yavaş olduğu Karadeniz Bölgesi'dir.
Büyük çiftlikler geniş düzlük gerektirdiğinden, engebeli arazi yapısına sahip Karadeniz Bölgesi'nde büyük ölçekli çiftlik işletmeleri kurulamaz.
Karadeniz Bölgesi'nde yer alan Simenlik Gölü bir kıyı set gölüdür.
Karadeniz Bölgesi ile ilişkili doğal geçit ve tüneller arasında Ovit (Rize), Zigana (Gümüşhane-Trabzon), Cankurtaran (Artvin-Hopa) ve Nefise Akçelik Tüneli (Ordu, Karadeniz Sahil Yolu) sayılır; Sakaltutan Geçidi ise Erzincan'da, Doğu Anadolu Bölgesi'nde yer aldığından Karadeniz Bölgesi sınırları içinde değildir.
Samsun-Trabzon arasındaki dağlık ve engebeli kıyı yapısı, çok şeritli geniş otoyol/otoban inşasını diğer güzergâhlara kıyasla çok güçleştirir.
Türkiye'de heyelan olaylarının yaklaşık %80'i Karadeniz Bölgesi'nde meydana gelir; başlıca nedenleri yoğun yağış, dik yamaçlar, ayrışmış kayaçlar ve ormansızlaşmadır.
Susam olgunlaşma döneminde kuraklık istediğinden, her mevsim yağışlı Doğu Karadeniz'de yetiştirilmesi zordur (en çok Antalya, Manisa, Muğla, Uşak, Adana).
Örnek Sorular
Soru 1
Eğimli yamaçlarda tarım arazisi kazanmak amacıyla uygulanan taraçalama (teraslama) yöntemi Türkiye'de en yaygın olarak hangi bölgede uygulanmaktadır?
A) Karadeniz Bölgesi
B) Akdeniz Bölgesi
C) Doğu Anadolu Bölgesi
D) Ege Bölgesi
E) Güneydoğu Anadolu Bölgesi
Cevabı göster
Cevap: A) Karadeniz Bölgesi
Karadeniz Bölgesi'nin engebeli arazi yapısı ve bol yağış, düzlük tarım arazisi bulmayı güçleştirir; bu nedenle taraçalama (teraslama) yöntemi Türkiye'de en yaygın bu bölgede uygulanır.
Soru 2
Ekimi devlet kontrolüne tabi olan kenevirin Türkiye'de en fazla hangi bölgede yetiştirilmesine izin verilmektedir?
A) Ege Bölgesi
B) Akdeniz Bölgesi
C) Karadeniz Bölgesi
D) Doğu Anadolu Bölgesi
E) İç Anadolu Bölgesi
Cevabı göster
Cevap: C) Karadeniz Bölgesi
Kenevir uyuşturucu madde üretiminde kullanılabildiğinden ekimi devlet iznine bağlıdır; Türkiye'de bu izin en fazla Karadeniz Bölgesi'nde verilmektedir.
Soru 3
Türkiye fındık üretiminin yaklaşık yüzde seksenini karşılayan bölge ve bu bölge içindeki en yoğun üretim merkezi aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?
A) Karadeniz Bölgesi – Ordu
B) Marmara Bölgesi – Bursa
C) Ege Bölgesi – İzmir
D) Karadeniz Bölgesi – Trabzon
E) Akdeniz Bölgesi – Adana
Cevabı göster
Cevap: A) Karadeniz Bölgesi – Ordu
Fındık en fazla Karadeniz Bölgesi'nde, özellikle Ordu çevresinde yetiştirilir; bölge Türkiye üretiminin yaklaşık %80'ini karşılar.
Soru 4
DOKAP (Doğu Karadeniz Bölgesi Master Planı) aşağıdaki hangi odak alan ve kapsama sahiptir?
A) Tarım ve hayvancılık gelişimine odaklanır; doğu yerine Orta Karadeniz illerini kapsar
B) Turizm altyapısı ve kültürel miras korumaya odaklanır; tüm Karadeniz illerini kapsar
C) Enerji ve kamu yatırımlarına odaklanır; bölgenin doğusundaki illeri kapsar
D) Serbest ticaret ve ihracat odaklıdır; Trabzon başta olmak üzere liman şehirlerini kapsar
E) Sanayi bölgeleri kurmaya odaklanır; Batı Karadeniz illerini kapsar
Cevabı göster
Cevap: C) Enerji ve kamu yatırımlarına odaklanır; bölgenin doğusundaki illeri kapsar
DOKAP, enerji ve kamu yatırımlarına odaklanır ve Karadeniz'in doğusundaki illeri kapsamaktadır.
Soru 5
Türkiye'de bakır madeni rezervi ve üretimi en fazla hangi bölgededir ve bakır ağırlıklı olarak hangi sektörde kullanılır?
A) Karadeniz Bölgesi; elektrik-elektronik sanayisi
B) Doğu Anadolu Bölgesi; inşaat ve çelik sektörü
C) Güneydoğu Anadolu Bölgesi; savunma sanayisi
D) Ege Bölgesi; tekstil makineleri
E) İç Anadolu Bölgesi; otomobil parçaları
Cevabı göster
Cevap: A) Karadeniz Bölgesi; elektrik-elektronik sanayisi
Türkiye'de bakır madeni hem rezerv hem üretim bakımından en fazla Karadeniz Bölgesi'nde bulunur; bakır ağırlıklı olarak elektrik-elektronik sanayisinde kullanılır.
Soru 6
Anasonun Doğu Karadeniz'de yetiştirilmesinin güç olmasının temel nedeni ve Türkiye'deki başlıca yetiştirme alanları sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
A) Kışlarının çok soğuk olması – Erzurum, Ağrı, Kars
B) Denize yakın nemli ortamda yetişememesi – İzmir, Muğla, Aydın
C) Sıcak, kurak ve güneşli iklim istemesi – Burdur, Denizli, Afyon
D) Her mevsim yağış gerektirmesi – Karadeniz kıyıları
E) Asitli topraklarda kök çürüklüğüne uğraması – Rize, Artvin, Trabzon
Cevabı göster
Cevap: C) Sıcak, kurak ve güneşli iklim istemesi – Burdur, Denizli, Afyon
Anason sıcak, kurak ve güneşli iklim ister; her mevsim yağışlı Doğu Karadeniz bu koşulları sağlayamaz. Burdur, Denizli ve Afyon başlıca üretim merkezleridir.
Soru 7
Samsun ile Trabzon arasında çok şeritli geniş otoyol inşasının başka güzergâhlara göre çok daha güç olmasının temel nedeni nedir?
A) Kıyı hattı boyunca uzanan dağlık ve engebeli arazi yapısı
B) Bu güzergâhta fay hatlarının yoğunluğu ve deprem riskinin inşaatı imkânsız kılması
C) Bölgedeki turizm bölgelerinin korunması amacıyla çıkarılan yasal kısıtlamalar
D) Deniz seviyesine yakın konumda tuzlu suyun beton temelleri aşındırması
E) Yoğun yağış nedeniyle inşaat sezonunun son derece kısa tutulması zorunda kalınması
Cevabı göster
Cevap: A) Kıyı hattı boyunca uzanan dağlık ve engebeli arazi yapısı
Samsun-Trabzon arasında dağlar denize çok yakın uzanır; bu dağlık ve engebeli yapı, çok şeritli otoyol inşasını başka güzergâhlara göre son derece güçleştirir.
Soru 8
Karadeniz Bölgesi'nde heyelan-set gölleri hangi mekanizma ile oluşur?
A) Buzul aşındırmasının oluşturduğu sirk çukurlarına yağmur sularının dolması
B) Fay hatları boyunca yükselen bloğun suları hapsetmesi
C) Volkanik püskürmelerin nehir yataklarını doldurup göl oluşturması
D) Heyelanların akarsu vadilerini kapatarak su birikmesine neden olması
Cevap: D) Heyelanların akarsu vadilerini kapatarak su birikmesine neden olması
Heyelanlar akarsu vadilerini kapatır; böylece sular vadide birikir ve heyelan-set gölü oluşur. Karadeniz Bölgesi'nde sık yaşanan heyelanlar bu gölleşme mekanizmasını tetikler.
Soru 9
Susam olgunlaşma döneminde kuru ve sıcak hava ister. Buna göre Artvin'de susam tarımının elverişsiz olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Artvin'in her mevsim yağışlı ve çok nemli bir iklime sahip olması
B) Artvin topraklarının susam için aşırı kireçli olması
C) Artvin'de güneşlenme süresinin yıl boyu aşırı uzun olması
D) Susamın yalnızca tuzlu toprakta yetişmesi, Artvin'in ise tatlı toprağı
E) Artvin'de yaz sıcaklıklarının fazla serin geçmesi
Cevabı göster
Cevap: A) Artvin'in her mevsim yağışlı ve çok nemli bir iklime sahip olması
Susam olgunlaşma döneminde kuru ve sıcak hava ister; her mevsim yağışlı ve nemli Doğu Karadeniz'deki Artvin bu koşulu sağlayamaz, bu yüzden susam tarımı elverişsizdir.
Soru 10
Karadeniz Bölgesi'nde yıkanmış asitli toprakların yaygın olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Bölgedeki volkanik kökenli kayaçların ayrışarak doğal olarak asit üretmesi
B) Sanayi tesislerinin saldığı asit yağmurlarının toprak kimyasını bozması
C) Bölge ormanlarının çürüyen yaprak döküntülerinin toprağı hafif bazik yapması
D) Aşırı yağışın topraktaki besin maddelerini yıkayıp uzaklaştırması ve toprağı asitleştirmesi
E) Karadeniz'in tuzlu sularının kıyı topraklarının pH'ını yükseltmesi
Cevabı göster
Cevap: D) Aşırı yağışın topraktaki besin maddelerini yıkayıp uzaklaştırması ve toprağı asitleştirmesi
Yüksek ve sürekli yağış, topraktaki besin maddelerini yıkayarak uzaklaştırır; bu süreç toprağın asitliğini artırır. Bu nedenle Karadeniz Bölgesi'nde yıkanmış asitli topraklar yaygın olarak görülür.
Soru 11
Karadeniz Bölgesi üç bölüme ayrılır. Bu bölümler içinde ormanları en gür ve en sık olan, en çok yağış alan bölüm aşağıdakilerden hangisidir?
A) Batı Karadeniz Bölümü
B) Doğu Karadeniz Bölümü
C) Orta Karadeniz Bölümü
D) Yıldız Dağları Bölümü
E) Orta Fırat Bölümü
Cevabı göster
Cevap: B) Doğu Karadeniz Bölümü
Karadeniz Bölgesi'nin bölümleri içinde en çok yağış alan ve ormanları en gür, en sık olan bölüm Doğu Karadeniz Bölümü'dür; dağ yamaçlarına çarpan nemli hava burada yoğun bir orman örtüsü oluşturur.
Soru 12
Aşağıdaki geçit ya da tünellerden hangisi Karadeniz Bölgesi sınırları içinde yer almaz?
A) Sakaltutan Geçidi
B) Zigana Geçidi
C) Cankurtaran Geçidi
D) Nefise Akçelik Tüneli
E) Ovit Tüneli
Cevabı göster
Cevap: A) Sakaltutan Geçidi
Ovit (Rize-Erzurum sınırı, Rize tarafı), Zigana (Gümüşhane-Trabzon), Cankurtaran (Artvin-Hopa) ve Nefise Akçelik (Ordu, Karadeniz Sahil Yolu) Karadeniz Bölgesi ile ilişkili geçit ve tünellerdir.
Soru 13
Kastamonu iline bağlı, Karadeniz'e kıyısı olan ve keresteciliğin önemli bir geçim kaynağı oluşturduğu ilçe aşağıdakilerden hangisidir?
A) Cide
B) Tosya
C) İnebolu
D) Taşköprü
E) Araç
Cevabı göster
Cevap: C) İnebolu
İnebolu, Kastamonu iline bağlı Karadeniz kıyısında yer alan; gür ormanları ve keresteciliğiyle tanınan bir ilçedir.
Soru 14
Mısırın doğal koşullarda yalnızca Karadeniz Bölgesi'nde yetişmesi ve Türkiye genelinde üretiminin artması aşağıdakilerin hangisinde doğru açıklanır?
A) Kış yağışı isteyen mısır sadece Akdeniz'de yetişir; artış ıslah çalışmalarıyla açıklanır
B) Yaz boyu suya gereksinen mısır yağışlı yazlara bağlıdır; artış sulamanın gelişmesiyle olur
C) Nem istemeyen mısır İç Anadolu'da da kolayca yetişir; artış tohum kalitesiyle bağlantılıdır
D) Kuru tarımda verimli mısır Güneydoğu'da yetişir; artış sıcaklıkların yükselmesinden gelir
E) Seralarda yetişen mısır Akdeniz kıyısında çoktur; artış teknoloji transferiyle açıklanır
Cevabı göster
Cevap: B) Yaz boyu suya gereksinen mısır yağışlı yazlara bağlıdır; artış sulamanın gelişmesiyle olur
Mısır yetişme döneminde bol suya gereksinim duyar; doğal koşullarda bu su yalnızca yaz yağışları görülen Karadeniz Bölgesi'nde karşılanır.
Soru 15
Karadeniz kıyılarının koyun yetiştiriciliğine uygun olmamasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Bölgede kış mevsiminin çok şiddetli geçmesi ve donlu gün sayısının fazla olması
B) Bölgedeki orman örtüsünün koyunların otlamasını tamamen engellemesi
C) Koyunların düz, geniş mer'alara ihtiyaç duyması ve Karadeniz'in engebeli-yağışlı yapısına uyum sağlayamaması
D) Karadeniz kıyılarında tuz oranının yüksek olması nedeniyle otların zehirli hâle gelmesi
E) Bölgede büyükbaş hayvancılığın geleneksel olarak koyun yetiştiriciliğinin önüne geçmesi
Cevabı göster
Cevap: C) Koyunların düz, geniş mer'alara ihtiyaç duyması ve Karadeniz'in engebeli-yağışlı yapısına uyum sağlayamaması
Koyunlar engebeli ve bol yağışlı alanları sevmez; bu nedenle yağışlı-engebeli Karadeniz kıyıları koyun yetiştiriciliğine elverişli değildir. Türkiye'de en fazla koyun Van çevresinde yetiştirilir.