İç Anadolu Bölgesi: fiziki, beşeri ve ekonomik özellikleri Soruları
KPSS Coğrafya · 18 özgün soru · açıklamalı çözümler
İç Anadolu Bölgesi: fiziki, beşeri ve ekonomik özellikleri — Konu Özeti
KPSS Coğrafya kapsamında İç Anadolu Bölgesi: fiziki, beşeri ve ekonomik özellikleri konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Lozan Antlaşması kapsamındaki mübadele göçü, diğer göç türlerinden farklı olarak devletlerarası anlaşmayla zorunlu biçimde gerçekleştirilen bir göçtür.
Ankara'nın ortasından Ankara Çayı geçer ve kenarındaki ovada Bent Deresi, İncesu ve Çubuk Suyu birleşir; Orta Anadolu kentleri genellikle bir ova çevresinde dağların yakınında kurulmuştur.
Kırgıbayır (badlands), engebeli arazilerin rüzgar ve akarsularca aşındırılmasıyla oluşan parçalı arazi şeklidir ve Türkiye'de öncelikle İç Anadolu Bölgesi ile özdeşleşir.
İç Anadolu Bölgesi'nde sigara fabrikası bulunmaz; sigara fabrikaları İzmir başta olmak üzere tütün yetiştirilen bölgelere yakın kurulmuştur.
Türkiye'de jeotermal enerji potansiyeli en yüksek bölge Ege Bölgesi'dir; Batı Anadolu grabenlerinde yoğun jeotermal kaynak bulunur.
Türkiye'de nadas arazisi en yaygın olarak İç Anadolu Bölgesi'nde görülür; çünkü az yağış nedeniyle toprak dinlendirilir (nadas uygulanır).
Konya Ovası Projesi (KOP), İç Anadolu'daki bazı illeri kapsar; Ankara, Kayseri, Sivas, Çankırı ve Eskişehir KOP kapsamına girmez.
Buğday kozmopolit bir üründür ve İç Anadolu Bölgesi üretimin yaklaşık 1/3'ünü karşılayarak Türkiye'de buğday üretiminde birinci sıradadır.
İç Anadolu Bölgesi'nde en engebeli alan Sivas çevresidir ve bu nedenle tarımda makine kullanımı bölgenin diğer alanlarına göre daha güçtür.
Tuz Gölü İç Anadolu Bölgesi'nde yer alan tektonik kökenli bir göldür.
İç Anadolu Bölgesi'nde çoraklaşma nedeniyle tarımda yüksek verim almanın en zor olduğu yerler, tuzlu-alkali toprakların yaygın olduğu merkezi çukur alanlardır (özellikle Tuz Gölü çevresi).
Beyşehir Gölü İç Anadolu Bölgesi'nde yer alan tektonik kökenli göldür ve Türkiye'nin en büyük tatlı su gölüdür.
İç Anadolu Bölgesi'nin öne çıkan turistik mekânları arasında Sivas (Divriği Ulu Camii), Nevşehir (Kapadokya), Kayseri (Kültepe, Erciyes), Ankara (Gordion), Konya (Çatalhöyük) ve Aksaray (Ihlara Vadisi, Sultanhanı) yer alır.
Eymir Gölü İç Anadolu Bölgesi'nde yer alan bir alüvyal set gölüdür.
Beypazarı, Ankara'nın yaklaşık 98 km kuzeybatısında Kirmir Çayı'nın açtığı derin akarsu vadisinin kenarına, vadiye bakan engebeli yamaçlar üzerine kurulmuş bir Anadolu ilçesidir.
Türkiye'nin yüksek plato (kuşak) alanları 2500 metrenin üzerindeki yükseltileriyle yazın az yağış alıp kurak geçer ve bu alanlarda tarım sınırlıdır.
Kırkikindi yağışları (öğleden sonra ikindi saatlerinde oluşan konveksiyonel yağışlar) İç Anadolu Bölgesi ile özdeşleşmiştir.
Kızören Gölü İç Anadolu Bölgesi'nde yer alan karstik kökenli bir göldür.
İç Anadolu Bölgesi'nde sanayi büyük ölçüde Ankara–Eskişehir hattı çevresinde toplanmıştır.
Akşehir Gölü İç Anadolu Bölgesi'nde (Göller Yöresi'nin kuzeydoğu kenarında) yer alan tektonik kökenli bir göldür.
Halomorfik (tuzlu-alkali) topraklar Türkiye'de en çok İç Anadolu'nun kapalı havza ve tuzlu göl çevrelerinde (örneğin Tuz Gölü çevresi) görülür.
Eber Gölü İç Anadolu Bölgesi'nde yer alan tektonik kökenli bir göldür.
Örnek Sorular
Soru 1
Konya Ovası Projesi (KOP) kapsamına girmeyen iller arasında hangisi yer alır?
A) Kayseri
B) Niğde
C) Karaman
D) Konya
E) Aksaray
Cevabı göster
Cevap: A) Kayseri
Kayseri, Ankara, Sivas, Çankırı ve Eskişehir KOP kapsamına girmez; KOP İç Anadolu'daki bazı illeri (Konya, Niğde, Karaman, Aksaray vb.) kapsar.
Soru 2
İç Anadolu kentlerinin çoğu gibi Ankara da bir ova çevresinde, dağların yakınında kurulmuştur. Kentin içinden geçen Ankara Çayı'na, çevresindeki ovada aşağıdaki sulardan hangileri katılır?
A) Seyhan ve Ceyhan kolları
B) Bent Deresi, İncesu ve Çubuk Suyu
C) Gediz ve Bakırçay kolları
D) Aras ve Kura kolları
E) Yeşilırmak ve Kelkit kolları
Cevabı göster
Cevap: B) Bent Deresi, İncesu ve Çubuk Suyu
Ankara Çayı kentin içinden geçer; çevresindeki ovada Bent Deresi, İncesu ve Çubuk Suyu bu çaya katılır. Diğer seçeneklerdeki akarsular farklı bölgelere aittir.
Soru 3
İç Anadolu'da tarımda yüksek verim almanın en güç olduğu yerler hangileridir ve bu güçlüğün temel nedeni nedir?
A) Bölgenin kuzeybatı kesimi — don olaylarının sık görüldüğü yüksek platolar tarımı sınırlar.
B) Konya Ovası'nın güneyindeki yamaçlar — aşırı yağış toprağı sürekli yıkadığından besin maddesi azalır.
C) Tuz Gölü çevresi ve kapalı havza alanları — tuzlu-alkali toprakların yaygın olduğu bu alanlarda çoraklaşma ürün verimini düşürür.
D) Sivas çevresindeki engebeli sahalar — makine giremeyen dik yamaçlarda tarım yapılamaz.
Cevap: C) Tuz Gölü çevresi ve kapalı havza alanları — tuzlu-alkali toprakların yaygın olduğu bu alanlarda çoraklaşma ürün verimini düşürür.
Tuz Gölü çevresi ve kapalı havzalardaki tuzlu-alkali (halomorfik) topraklar çoraklaşmaya neden olur; bu alanlarda yüksek tarımsal verim elde etmek en güçtür.
Soru 4
Türkiye'de nadas uygulamasının en yaygın olduğu bölge hangisidir ve bunun temel nedeni nedir?
A) Ege Bölgesi; çünkü sulama kanallarının yetersizliği toprakları dinlendirmeyi zorunlu kılar.
B) Doğu Anadolu Bölgesi; çünkü yüksek dağ ikliminde yazlar serin geçtiğinden ürün alınamaz.
C) Karadeniz Bölgesi; çünkü fazla yağış toprak tuzlanmasına yol açar.
D) İç Anadolu Bölgesi; çünkü az yağış nedeniyle toprak bir yıl dinlendirilerek bir sonraki ürüne hazırlanır.
E) Akdeniz Bölgesi; çünkü yazın uzun süren kuraklık yaz tarımını olanaksız kılar.
Cevabı göster
Cevap: D) İç Anadolu Bölgesi; çünkü az yağış nedeniyle toprak bir yıl dinlendirilerek bir sonraki ürüne hazırlanır.
Nadas en yaygın olarak İç Anadolu'da görülür; az yağış nedeniyle toprak bir yıl ekilmeyip dinlendirilerek nem biriktirir ve bir sonraki ürüne hazırlanır.
Soru 5
İç Anadolu Bölgesi'nde sanayi faaliyetleri coğrafi açıdan hangi hat çevresinde yoğunlaşmıştır?
A) Kayseri–Sivas hattı
B) Konya–Aksaray hattı
C) Afyonkarahisar–Çankırı hattı
D) Nevşehir–Kırşehir hattı
E) Ankara–Eskişehir hattı
Cevabı göster
Cevap: E) Ankara–Eskişehir hattı
İç Anadolu Bölgesi'nde sanayi büyük ölçüde Ankara–Eskişehir hattı çevresinde toplanmıştır.
Soru 6
Ankara'nın yaklaşık 98 km kuzeybatısında, derin bir akarsu vadisinin (Kirmir Çayı kanyonunun) kenarında, vadiye bakan engebeli yamaçlar üzerine kurulmuş olan Anadolu ilçesi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Nallıhan
B) Beypazarı
C) Polatlı
D) Kızılcahamam
E) Haymana
Cevabı göster
Cevap: B) Beypazarı
Beypazarı, Ankara'nın yaklaşık 98 km kuzeybatısında, Kirmir Çayı'nın açtığı derin akarsu vadisinin kenarında, vadiye bakan engebeli yamaçlar üzerine kurulmuş tarihi bir Anadolu ilçesidir.
Soru 7
Öğleden sonra ikindi saatlerinde, yüzeyin ısınmasıyla tetiklenen konveksiyonel yağışları tanımlayan 'kırkikindi yağışları' en çok hangi bölgeyle özdeşleşmiştir?
A) Ege Bölgesi
B) Karadeniz Bölgesi
C) İç Anadolu Bölgesi
D) Akdeniz Bölgesi
E) Marmara Bölgesi
Cevabı göster
Cevap: C) İç Anadolu Bölgesi
Kırkikindi yağışları, öğleden sonra güçlü yüzey ısınmasıyla gelişen konveksiyonel yağışlardır ve İç Anadolu Bölgesi ile özdeşleşmiştir.
Soru 8
Türkiye buğday üretiminde bölgeler sıralamasına göre hangisi birinci sıradadır?
A) Ege Bölgesi
B) Marmara Bölgesi
C) Güneydoğu Anadolu Bölgesi
D) İç Anadolu Bölgesi
E) Karadeniz Bölgesi
Cevabı göster
Cevap: D) İç Anadolu Bölgesi
İç Anadolu Bölgesi Türkiye buğday üretiminin yaklaşık üçte birini karşılayarak birinci sıradadır.
Soru 9
İç Anadolu Bölgesi'nde yer alan Eber Gölü ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Karstik süreçler sonucunda oluşmuş bir polye gölüdür.
B) Alüvyonların göl havzasını kapatmasıyla oluşmuş set gölüdür.
C) Buzul erimesiyle oluşan bir sirk gölüdür.
D) Volkanik patlama çukurunda su birikmesiyle oluşmuş maar gölüdür.
E) Tektonik kökenli bir göldür.
Cevabı göster
Cevap: E) Tektonik kökenli bir göldür.
Eber Gölü, İç Anadolu Bölgesi'nde tektonik hareketlerin oluşturduğu bir çöküntü alanında yer alan tektonik kökenli bir göldür.
Soru 10
İç Anadolu Bölgesi'nde yer alan göller ve kökenleri ele alındığında, aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?
A) Kızören Gölü — karstik kökenli
B) Kızören Gölü — alüvyal set kökenli
C) Akşehir Gölü — karstik kökenli
D) Tuz Gölü — karstik kökenli
E) Beyşehir Gölü — alüvyal set kökenli
Cevabı göster
Cevap: A) Kızören Gölü — karstik kökenli
Kızören Gölü, İç Anadolu Bölgesi'nde yer alan ve kireçtaşının eriyip çökmesiyle oluşan obruk niteliğinde karstik kökenli bir göldür.
Soru 11
Aşağıdakilerden hangisi İç Anadolu Bölgesi'nin sanayi yapısı hakkında yanlış bir bilgi içerir?
A) Bölgede şeker fabrikaları şeker pancarı yetiştirilen illerde yaygın biçimde yer alır.
B) Un ve un ürünleri işleme tesisleri buğday üretiminin yoğun olduğu alanlarda kurulmuştur.
C) Bölgede sigara fabrikası bulunmaktadır; çünkü tütün üretimi bu bölgede de yapılmaktadır.
D) Makine imalat sanayi Ankara–Eskişehir hattında yoğunlaşmıştır.
E) Bölgede çimento fabrikaları hammadde kaynaklarına yakın noktalarda konuşlanmıştır.
Cevabı göster
Cevap: C) Bölgede sigara fabrikası bulunmaktadır; çünkü tütün üretimi bu bölgede de yapılmaktadır.
İç Anadolu'da sigara fabrikası bulunmaz; sigara fabrikaları tütünün yetiştirildiği bölgelere (başta İzmir olmak üzere Ege ve çevresine) yakın kurulmuştur.
Soru 12
Ankara yakınındaki Eymir Gölü, bir akarsuyun taşıdığı malzemenin vadi önünü kapatmasıyla oluşmuştur. Buna göre Eymir Gölü hangi göl tipine bir örnektir?
A) Tektonik göl
B) Krater gölü
C) Karstik (dolin) göl
D) Alüvyal set gölü
E) Buzul (sirk) gölü
Cevabı göster
Cevap: D) Alüvyal set gölü
Eymir Gölü, İç Anadolu Bölgesi'nde yer alan ve akarsu malzemesinin vadi önünü kapatmasıyla oluşan bir alüvyal set gölüdür.
Soru 13
İç Anadolu Bölgesi'nde tarımda makine kullanımının en güç olduğu yer ve bunun nedeni aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) Çankırı çevresi — kapalı havzaların su baskını tarım makinesini kullanılamaz kılar
B) Konya çevresi — ovadan uzak, dağlık geçiş kuşaklarının geniş yer tutması
C) Aksaray çevresi — halomorfik toprakların yaygın olması tarımsal ekipmanları aşındırmaktadır
D) Nevşehir çevresi — Kapadokya tüf arazileri makinenin girmesini engeller
E) Sivas çevresi — bölgenin en engebeli alanı olması nedeniyle tarım arazileri küçük ve parçalıdır
Cevabı göster
Cevap: E) Sivas çevresi — bölgenin en engebeli alanı olması nedeniyle tarım arazileri küçük ve parçalıdır
Sivas çevresi İç Anadolu'nun en engebeli alanıdır; bu yüzden tarım arazileri parçalı ve eğimli olup makine kullanımı diğer bölgelere göre güçleşir.
Soru 14
Aşağıdaki turistik mekân–il eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
A) Çatalhöyük — Kayseri
B) Divriği Ulu Camii — Sivas
C) Gordion — Ankara
D) Ihlara Vadisi ve Sultanhanı — Aksaray
E) Kapadokya — Nevşehir
Cevabı göster
Cevap: A) Çatalhöyük — Kayseri
Çatalhöyük Konya iline bağlıdır; Kayseri'nin öne çıkan tarihi mekânları arasında Kültepe ve Erciyes yer alır.
Soru 15
Kırgıbayır (badlands) biçiminin nasıl meydana geldiği ve ülkemizde en çok hangi bölgeyle özdeşleştiği düşünüldüğünde, aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?
A) Buzulların kazıma etkisiyle gelişir; en geniş yayılışını yüksek Doğu Anadolu'da gösterir.
B) Kireçtaşının yer altında çözünmesiyle gelişir; Akdeniz kıyı kuşağıyla özdeşleşir.
C) Eğimli killi yüzeylerin rüzgar ve sel sularınca yarılmasıyla gelişir; en çok İç Anadolu'yla anılır.
D) Volkanik küllerin üst üste yığılmasıyla gelişir; Doğu Karadeniz dağlarında geniş yer kaplar.
E) Delta düzlüklerinin deniz etkisiyle tuzlanmasıyla gelişir; en geniş alanlara Çukurova'da rastlanır.
Cevabı göster
Cevap: C) Eğimli killi yüzeylerin rüzgar ve sel sularınca yarılmasıyla gelişir; en çok İç Anadolu'yla anılır.
Eğimli ve killi yüzeylerin rüzgar ile sel sularınca yarılıp dilimlenmesiyle gelişen kırgıbayır, ülkemizde en çok İç Anadolu Bölgesi ile anılır.