Endüstri bitkileri (pamuk, şeker pancarı, tütün, ayçiçeği) Soruları
KPSS Coğrafya · 33 özgün soru · açıklamalı çözümler
Endüstri bitkileri (pamuk, şeker pancarı, tütün, ayçiçeği) — Konu Özeti
KPSS Coğrafya kapsamında Endüstri bitkileri (pamuk, şeker pancarı, tütün, ayçiçeği) konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Türkiye'de tarım ürünlerinin bölgesel dağılımı: tütün Ege/Marmara, ayçiçeği Trakya/Marmara, pamuk Çukurova/Ege/GAP, haşhaş İç Anadolu/Batı Anadolu, üzüm Ege/İç Anadolu, pirinç Karadeniz/delta ovaları, arpa İç Anadolu, yer fıstığı-susam Akdeniz kıyılarıdır.
Türkiye'de tütün en fazla Adıyaman ilinde yetiştirilir.
Türkiye'de yerli pamuk üretimi iç talebi karşılamaya yetmediğinden önemli miktarda pamuk ithal edilmektedir.
Şeker pancarı birçok bölgede (özellikle İç Anadolu ve çevresi, Karadeniz) buğdayla paralel olarak yetiştirildiğinden belirli tek bir tarım bölgesinden söz edilemez.
İntansif (yoğun) tarım; sulama, gübreleme ve makineleşmeyle yüksek verimle yapılan, pamuk, ayçiçeği ve mısır gibi ürünlerin geniş ova ve deltalarda üretildiği tarım biçimidir.
Şeker pancarı kota sistemiyle devlet kontrolündedir; destekleme alımının amacı üreticiyi korumak ve fiyat istikrarını sağlamaktır, tüketimi teşvik etmek değildir.
Pamuk, mısır, ayçiçeği ve şeker pancarı; sanayide hammadde olarak işlenip yağ, şeker, tekstil gibi yeni ürünler elde edilen sanayi (endüstri) bitkileridir.
Adana ve Çukurova'da dokuma (tekstil) sanayisinin gelişmesinde hammadde olan pamuk üretiminin bölgede yaygın olması (hammaddeye yakınlık) belirleyici etkendir.
Keten, şeker pancarı ve mısır hasadında makineli tarım yaygın olduğundan mevsimlik göç yaşanmaz; pamuk ise el emeği gerektirdiğinden mevsimlik göçe neden olur.
Pamuk, yetişme döneminde yüksek sıcaklık ve bol su, hasat döneminde ise kuraklık ister; bu nedenle başlıca üretim alanları Ege, Çukurova ve GAP (Şanlıurfa, Diyarbakır, Aydın, Hatay, İzmir, Adana) bölgeleridir.
Türkiye'de devlet destekleme alımı kapsamında sebzeler, meyveler ve tütün yer almaz.
Türkiye'de tarım arazilerinin yaklaşık %9'u yağ bitkilerine (ayçiçeği, zeytin, susam, yer fıstığı, soya, aspir, kolza) ayrılmaktadır.
Yağ bitkilerinde susam ekim alanına göre üretimi düşük (yarısı kadar), pamukta ise ekim alanının 1/5'i kadar üretim olduğundan pamuğun birim alandan verimi susamdan daha düşüktür.
Doğu Karadeniz'de güneşli gün az olsa da çeltik, şeker pancarı ve kırmızı mercimek gibi ürünler yetiştirilebilir.
Türkiye'de tütün, haşhaş, kenevir, şeker pancarı, çay, fındık ve pirinç gibi ürünler kalite, uyuşturucu içeriği, kota veya sağlık gerekçeleriyle devlet kontrolünde yetiştirilir; ayçiçeği ise devlet kontrolünde değildir.
Türkiye'de pamuk en fazla Şanlıurfa ilinde yetiştirilir; Şanlıurfa pamuk üretiminde birinci sıradadır.
Türkiye'de ayçiçeği en fazla Edirne ilinde yetiştirilir.
Türkiye'de sanayi bitkileri arasında üretim miktarı en fazla olan şeker pancarı, ekim alanı en geniş olan ayçiçeğidir; tütün ise hem üretim hem ekim alanında en düşük sıradadır.
Türkiye'de sanayi bitkilerinin en fazla yetiştirildiği iller: tütün-Adıyaman, şeker pancarı-Konya, haşhaş-Afyon, kenevir-Samsun, keten-Uşak, ayçiçeği-Edirne, sofralık zeytin-Manisa, yağlık zeytin-İzmir, soya-Çukurova, fındık-Ordu.
Şeker pancarı çabuk bozulan bir ürün olduğundan şeker fabrikalarının hammaddeye (tarım alanlarına ya da demir yoluna) yakın kurulması zorunludur.
Karadeniz (özellikle Doğu Karadeniz) Bölgesi'nde güneşli gün sayısının azlığı nedeniyle pamuk yetiştirilemediğinden tekstil sanayisi gelişememiştir.
İç Anadolu Bölgesi'nde topraktaki nemin yetersizliği ve devlet kontrolü nedeniyle tütün tarımı kısıtlıdır.
Örnek Sorular
Soru 1
Doğu Karadeniz'de güneşli gün sayısının az olmasına karşın aşağıdakilerden hangisi bu bölgede yetiştirilebilen ürünler arasında yer alır?
A) Çeltik, şeker pancarı ve mercimek
B) Pamuk, zeytin ve sofralık üzüm
C) Tütün, ayçiçeği ve kuru pamuk
D) Ayçiçeği, susam ve haşhaş otu
E) Narenciye, pamuk ve yer fıstığı
Cevabı göster
Cevap: A) Çeltik, şeker pancarı ve mercimek
Doğu Karadeniz'de güneşli gün az olsa da çeltik, şeker pancarı ve kırmızı mercimek gibi ürünler yetiştirilebilir.
Soru 2
Türkiye'de tarım arazileri içinde pamuk, tütün, şeker pancarı, haşhaş, çay, keten, kenevir ve anason gibi sanayi bitkilerinin payı yaklaşık ne kadardır?
A) %3
B) %7
C) %10
D) %15
E) %22
Cevabı göster
Cevap: C) %10
Türkiye tarım arazilerinin yaklaşık %10'u pamuk, tütün, şeker pancarı, haşhaş, çay, keten, kenevir ve anason gibi sanayi bitkilerinin ekimine ayrılmaktadır.
Soru 3
Türkiye'de pamuk üretiminde birinci sırayı alan il hangisidir?
A) Adana
B) Aydın
C) Diyarbakır
D) İzmir
E) Şanlıurfa
Cevabı göster
Cevap: E) Şanlıurfa
Türkiye'de pamuk en fazla Şanlıurfa ilinde yetiştirilir; Şanlıurfa pamuk üretiminde birinci sıradadır.
Soru 4
Iğdır'da, Doğu Anadolu'nun diğer yüksek kesimlerinden farklı olarak pamuk tarımının yapılabilmesini sağlayan temel coğrafi faktör nedir?
A) Bölgede devlet destekli sulama projelerinin yürütülmesi
B) Aras Nehrinin sağladığı alçak ve ılıman koşullar
C) Iğdır'ın denize yakın konumda bulunması
D) Toprağın humusça zengin olması
E) Güneye bakan yamaçların geniş yer tutması
Cevabı göster
Cevap: B) Aras Nehrinin sağladığı alçak ve ılıman koşullar
Aras Nehri, Iğdır Ovası'nda alçak ve ılıman koşullar sağladığından Iğdır'da pamuk tarımına olanak verir; bu durum Doğu Anadolu'nun tipik yüksek-soğuk koşullarından farklıdır.
Soru 5
Karadeniz Bölgesi'nde tekstil sanayisinin yeterince gelişememesinin coğrafi nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Nüfusun yetersiz olması nedeniyle işgücünün kıt olması
B) Bölgede ulaşım altyapısının yetersizliği
C) Devlet politikalarının pamuk üretimini bu bölgede kısıtlaması
D) Bölgedeki toprak yapısının pamuk yetiştirmeye uygun olmaması
E) Güneşli gün sayısının azlığı nedeniyle pamuk tarımının yapılamaması
Cevabı göster
Cevap: E) Güneşli gün sayısının azlığı nedeniyle pamuk tarımının yapılamaması
Karadeniz Bölgesi'nde güneşli gün sayısının azlığı nedeniyle pamuk yetiştirilemediğinden tekstil sanayisi gelişememiştir.
Soru 6
Türkiye'de tütün üretiminde birinci sıraya hangi il yerleşmektedir?
A) Samsun
B) Adıyaman
C) Tokat
D) Manisa
E) Balıkesir
Cevabı göster
Cevap: B) Adıyaman
Türkiye'de tütün en fazla Adıyaman ilinde yetiştirilir; Adıyaman tütün üretiminde birinci sıradadır.
Soru 7
Şeker pancarı üretimine uygulanan kota sistemi ve destekleme alımının temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Şeker tüketimini artırmak ve ihracatı teşvik etmek
B) Şeker ithalatını tamamen durdurmak
C) Şeker fabrikalarının sayısını artırmak
D) Üreticiyi korumak ve fiyat istikrarını sağlamak
E) Tarım arazilerinin şeker pancarına tahsisini genişletmek
Cevabı göster
Cevap: D) Üreticiyi korumak ve fiyat istikrarını sağlamak
Şeker pancarı kota sistemiyle devlet kontrolündedir; destekleme alımının amacı üreticiyi korumak ve fiyat istikrarını sağlamaktır, tüketimi teşvik etmek değildir.
Soru 8
Türkiye'de pamuk üretimiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Türkiye pamuk üretiminde dünyada açık ara birinci sırada yer almaktadır.
B) Yerli pamuk üretimi iç talebin çok üzerinde olduğundan büyük ölçüde ihracat yapılır.
C) Türkiye pamuk bakımından büyük oranda dışa bağımlı olup yurt içinde üretim yapmaz.
D) Yerli üretim iç talebi karşılamadığından önemli miktarda pamuk ithal edilir.
E) Pamuk büyük oranda GAP bölgesinde üretildiğinden ülke ithalata gerek duymaz.
Cevabı göster
Cevap: D) Yerli üretim iç talebi karşılamadığından önemli miktarda pamuk ithal edilir.
Türkiye'de yerli pamuk üretimi iç talebi karşılayamamakta; bu nedenle önemli miktarda pamuk ithal edilmektedir.
Soru 9
Türkiye'nin 8 temel sanayi kolu sınıflandırması göz önüne alındığında aşağıdakilerden hangisi bu kollardan biri değildir?
A) Kimya Sanayisi
B) Dokuma ve Deri Giyim Sanayisi
C) Tarım ve Hayvancılık Sanayisi
D) Besin (Gıda) Sanayisi
E) Orman Ürünleri Sanayisi
Cevabı göster
Cevap: C) Tarım ve Hayvancılık Sanayisi
Türkiye'nin 8 temel sanayi kolu Besin (Gıda); Tütün ve İspirtolu İçki; Dokuma ve Deri Giyim; Maden; Ulaşım Araçları; Kimya; Orman Ürünleri ve Çimento-Cam-Seramik sanayileridir.
Soru 10
Sanayide hammadde olarak işlenip yağ, şeker, tekstil gibi yeni ürünler elde edilen bitkiler sanayi (endüstri) bitkileri olarak tanımlanmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi bu tanıma uymaz?
A) Elma
B) Ayçiçeği
C) Pamuk
D) Mısır
E) Şeker pancarı
Cevabı göster
Cevap: A) Elma
Pamuk, mısır, ayçiçeği ve şeker pancarı sanayi (endüstri) bitkileridir. Elma ise doğrudan tüketilen bir meyve olup sanayi bitkisi tanımına girmez.
Soru 11
Aşağıdaki il–sanayi bitkisi eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
A) Edirne – Ayçiçeği
B) Konya – Şeker pancarı
C) Samsun – Tütün
D) Afyon – Haşhaş
E) Ordu – Fındık
Cevabı göster
Cevap: C) Samsun – Tütün
Tütün en fazla Adıyaman ilinde yetiştirilir; Samsun tarihsel olarak tütünle anılsa da günümüzde tütün üretiminde birinci il Adıyaman'dır. Kenevir ise Samsun'da yaygındır.
Soru 12
Aşağıdaki bitkilerden hangisi Türkiye'de tarıma dayalı sanayinin gelişmesine katkı sağlayan sanayi bitkileri arasında yer almaz?
A) Pamuk
B) Kivi
C) Tütün
D) Çay
E) Şeker pancarı
Cevabı göster
Cevap: B) Kivi
Şeker pancarı, pamuk, tütün ve çay tarıma dayalı sanayinin gelişmesine katkı sağlayan sanayi bitkileridir. Kivi bu kategoride yer almaz.
Soru 13
Sulama, gübreleme ve makineleşme ile yüksek verimle yapılan; pamuk, ayçiçeği ve mısır gibi ürünlerin geniş ova ve deltalarda üretildiği tarım biçimi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Ekstansif tarım
B) Kuru tarım
C) Geçimlik tarım
D) İntansif tarım
E) Bağ-bahçe tarımı
Cevabı göster
Cevap: D) İntansif tarım
İntansif (yoğun) tarım; sulama, gübreleme ve makineleşmeyle yüksek verimle yapılan, pamuk, ayçiçeği ve mısır gibi ürünlerin geniş ova ve deltalarda üretildiği tarım biçimidir.
Soru 14
Türkiye'de devlet destekleme alımı kapsamında olan ve olmayan ürünlere ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Tütün, sebze ve meyveler destekleme alımı kapsamında yer almaz.
B) Tütün, destekleme alımı kapsamındadır.
C) Meyveler, yüksek ihracat değerleri nedeniyle destekleme alımına dahildir.
D) Hem sebzeler hem meyveler destekleme alımı kapsamında tutulmaktadır.
E) Sebzeler destekleme alımı kapsamındadır.
Cevabı göster
Cevap: A) Tütün, sebze ve meyveler destekleme alımı kapsamında yer almaz.
Türkiye'de devlet destekleme alımı kapsamında sebzeler, meyveler ve tütün yer almaz.
Soru 15
Türkiye'de pamukta üretim ekim alanının yaklaşık 1/5'ine, susamda ise ekim alanının yarısına denk gelmektedir. Buna göre bu iki yağ bitkisinin birim alan verimi için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Pamukta üretim ekim alanının yarısına, susamda 1/5'ine denk gelir.
B) Pamuğun birim alandan verimi susamdan daha yüksektir.
C) Pamuk ve susamın birim alan verimleri birbirine eşittir.
D) Pamuğun birim alandan verimi susamdan daha düşüktür.
E) Susam, ekim alanının tamamında verimli üretim yapılan bir bitkidir.
Cevabı göster
Cevap: D) Pamuğun birim alandan verimi susamdan daha düşüktür.
Pamukta üretim ekim alanının yaklaşık 1/5'ine, susamda ise yarısına denk geldiğinden susamın birim alandan elde edilen oransal verimi daha yüksek, pamuğunki ise daha düşük kalmaktadır.