Dünya'nın büyük akarsuları, gölleri ve coğrafi rekorları Soruları
KPSS Coğrafya · 15 özgün soru · açıklamalı çözümler
Dünya'nın büyük akarsuları, gölleri ve coğrafi rekorları — Konu Özeti
KPSS Coğrafya kapsamında Dünya'nın büyük akarsuları, gölleri ve coğrafi rekorları konusunda bilmen gereken 7 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
İkinci Dünya Savaşı'nda tarafsız bir ülkede kalan Katalonya, savaşan uluslara silah sağlayıp savaş mültecilerini barındırarak bölgede büyük bir sermaye birikimi sağlamıştır.
Türkiye, dünya bor rezervlerinin yaklaşık %70'ine (MTA'ya göre 15,8 milyar ton) sahip olup dünyanın en büyük bor rezervine sahip ve en büyük üreticisi ülkedir; başlıca yatakları Eskişehir-Kırka, Kütahya-Emet, Balıkesir-Bigadiç ve Bandırma çevresindedir.
1929 Dünya Ekonomik Krizi'nden sonra Türkiye, yurt içinde yeterli özel sermaye birikiminin olmaması ve küresel buhranın büyük yatırımları özel sektörle yapılmasını imkânsız kılması nedeniyle devletçilik politikasına geçmiştir.
Büyük Menderes, Türkiye'nin önemli akarsuları arasında yer alır.
Alüvyal set gölleri, akarsuyun önünün alüvyonlarla kapanması sonucu oluşan göllerdir.
Türkiye'deki set göllerine örnek olarak Büyük Çekmece, Köyceğiz, Uzungöl ve Tortum verilebilir; Beyşehir Gölü ise tektonik kökenli olup set gölü değildir.
Türkiye'nin en büyük baraj gölü 817 km² ile Atatürk Baraj Gölü (Şanlıurfa-Adıyaman), ikincisi 675 km² ile Keban, üçüncüsü 298 km² ile Karakaya Baraj Gölü'dür.
Örnek Sorular
Soru 1
Aşağıdaki akarsulardan hangisi Türkiye sınırları içinde yer alan bir akarsudur?
A) Büyük Menderes
B) Amazon Nehri
C) Ren Nehri
D) Mekong Nehri
E) Volga Nehri
Cevabı göster
Cevap: A) Büyük Menderes
Büyük Menderes, Ege Bölgesi'nden geçerek Ege Denizi'ne dökülen ve Türkiye'nin önemli akarsuları arasında yer alan bir akarsudur.
Soru 2
Alüvyal set gölleri hakkında verilen aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Alüvyal set göllerinde oluşumu sağlayan temel etken, akarsuyun taşıdığı alüvyonlardır.
B) Alüvyal set gölleri, tektonik hareketlerle oluşan fay hatları boyunca çöküntü alanlarında meydana gelir.
C) Alüvyal set göllerinin oluşumunda akarsu dinamiği belirleyici rol oynar.
D) Alüvyal birikim zamanla akarsu önünü kapatarak durgun su ortamı yaratabilir.
E) Alüvyal set gölleri, akışın önünün kapanması sonucunda akarsu vadisinde bir su kütlesinin tutulmasıyla oluşur.
Cevabı göster
Cevap: B) Alüvyal set gölleri, tektonik hareketlerle oluşan fay hatları boyunca çöküntü alanlarında meydana gelir.
Alüvyal set gölleri, tektonik hareketlerle değil akarsuyun taşıdığı alüvyonların birikmesiyle oluşur; tektonik kökenli göller ise fay hatları boyunca oluşan ayrı bir kategoridir.
Soru 3
Türkiye'nin başlıca akarsuları hakkında verilen aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) Kızılırmak, Türkiye'nin tamamen yurt içinde kalan en uzun akarsuyudur.
B) Büyük Menderes, Türkiye'nin önemli akarsuları arasında yer alır.
C) Büyük Menderes, Türkiye'nin en büyük baraj gölünü besleyen akarsudur.
D) Fırat ve Dicle, Türkiye'den doğarak sınır ötesine geçen akarsulardır.
E) Sakarya, Türkiye'nin Karadeniz havzasına dökülen önemli akarsularından biridir.
Cevabı göster
Cevap: C) Büyük Menderes, Türkiye'nin en büyük baraj gölünü besleyen akarsudur.
Türkiye'nin en büyük baraj gölü olan Atatürk Baraj Gölü, Fırat Nehri üzerinde kurulmuştur; Büyük Menderes bu özelliğe sahip değildir. Diğer dört ifade doğrudur.
Soru 4
Alüvyal set gölleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Alüvyal set gölleri, yerin çökmesiyle oluşan tektonik çanaklarda birikmiş suların meydana getirdiği göllerdir.
B) Alüvyal set gölleri, lav akıntılarının akarsu yatağını kapatmasıyla oluşur.
C) Alüvyal set gölleri, dalga ve kıyı akıntılarının koy ağzını kapatmasıyla meydana gelir.
D) Alüvyal set gölleri, akarsuyun taşıdığı alüvyonların birikerek önünü kapatması sonucu oluşur.
E) Alüvyal set gölleri, buzulların eriyip çekilmesiyle geride bıraktığı çukurlarda oluşur.
Cevabı göster
Cevap: D) Alüvyal set gölleri, akarsuyun taşıdığı alüvyonların birikerek önünü kapatması sonucu oluşur.
Alüvyal set gölleri, akarsuyun taşıdığı alüvyonların zamanla birikerek akarsuyun önünü kapatması ile oluşur; bu mekanizma diğer göl türlerinden belirgin biçimde farklıdır.
Soru 5
Türkiye'nin en büyük üç baraj gölünün büyükten küçüğe doğru sıralanması ve yüzey alanları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) En büyük baraj gölü Keban (817 km²), ikincisi Atatürk (675 km²), üçüncüsü Karakaya (298 km²)'dır.
B) En büyük baraj gölü Karakaya (817 km²), ikincisi Atatürk (675 km²), üçüncüsü Keban (298 km²)'dır.
C) En büyük baraj gölü Keban (675 km²), ikincisi Karakaya (817 km²), üçüncüsü Atatürk (298 km²)'dır.
D) En büyük baraj gölü Atatürk (675 km²), ikincisi Keban (817 km²), üçüncüsü Karakaya (298 km²)'dır.
E) En büyük baraj gölü Atatürk (817 km²), ikincisi Keban (675 km²), üçüncüsü Karakaya (298 km²)'dır.
Cevabı göster
Cevap: E) En büyük baraj gölü Atatürk (817 km²), ikincisi Keban (675 km²), üçüncüsü Karakaya (298 km²)'dır.
Atatürk Baraj Gölü 817 km² ile birinci, Keban 675 km² ile ikinci, Karakaya ise 298 km² ile üçüncüdür; bu sıralama ve alanlar doğru eşleşmedir.
Soru 6
Türkiye'deki bazı göllerin sınıflandırılmasına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Beyşehir Gölü, alüvyonların önünü kapatmasıyla oluşmuş bir alüvyal set gölüdür.
B) Köyceğiz Gölü, Türkiye'deki set göllerine örnek gösterilen bir göldür.
C) Büyük Çekmece Gölü, Türkiye'deki set göllerinden biri olarak sınıflandırılır.
D) Uzungöl, set gölü kategorisinde yer alan bir göldür.
E) Tortum Gölü, set gölü olarak sınıflandırılan göllerden biridir.
Cevabı göster
Cevap: A) Beyşehir Gölü, alüvyonların önünü kapatmasıyla oluşmuş bir alüvyal set gölüdür.
Beyşehir Gölü alüvyal set gölü değil, tektonik kökenli bir göldür; bu yüzden onu alüvyal set gölü olarak tanımlayan ifade yanlıştır.
Soru 7
Bir göl, sınıflandırma çalışmasında "alüvyal set gölü" olarak adlandırılmıştır. Bu adlandırma, gölün oluşumunda aşağıdaki etkenlerden hangisinin rol oynadığını gösterir?
A) Yer kabuğundaki fay hareketleriyle oluşan çöküntünün su tutması
B) Akarsuyun taşıdığı alüvyonların birikerek akarsuyun önünü kapatması
C) Sönmüş bir volkanın krateri içinde suyun toplanması
D) Eriyen buzulun aşındırdığı çukurda suyun birikmesi
E) Kireçtaşının çözünmesiyle oluşan çukurda suyun tutulması
Cevabı göster
Cevap: B) Akarsuyun taşıdığı alüvyonların birikerek akarsuyun önünü kapatması
"Alüvyal set gölü" adlandırması doğrudan oluşum etkenine işaret eder: akarsuyun taşıdığı alüvyonların birikerek önünü kapatması sonucu suyun set arkasında tutulması.
Soru 8
Türkiye'nin büyük baraj göllerinin tek tek özelliklerine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Atatürk Baraj Gölü, Şanlıurfa ve Adıyaman illeri sınırları içinde yer alır.
B) Atatürk Baraj Gölü'nün yüzey alanı yaklaşık 817 km²'dir.
C) Karakaya Baraj Gölü, Türkiye'nin yüzey alanı en büyük baraj gölüdür.
D) Karakaya Baraj Gölü'nün yüzey alanı yaklaşık 298 km²'dir.
E) Keban Baraj Gölü'nün yüzey alanı yaklaşık 675 km²'dir.
Cevabı göster
Cevap: C) Karakaya Baraj Gölü, Türkiye'nin yüzey alanı en büyük baraj gölüdür.
Türkiye'nin yüzey alanı en büyük baraj gölü 817 km² ile Atatürk Baraj Gölü'dür; Karakaya ise 298 km² ile üçüncü sıradadır.
Soru 9
Bir akarsuyun önünü taşıdığı alüvyonlarla kapatması sonucu oluşmuş bir set gölü, bol miktarda sediment getiren aynı akarsu tarafından beslenmeye devam etmektedir. Akarsuyun sediment taşıma kapasitesinin yüksek kalması ve gölü besleyen su miktarının değişmemesi durumunda, bu gölün uzun jeolojik süreç içindeki en olası geleceği aşağıdakilerden hangisidir?
A) Tektonik çökmenin sürmesiyle göl tabanının derinleşip gölün giderek genişlemesi
B) Kireçtaşı çözünmesinin hızlanıp göl tabanında yeni derin çukurların açılması
C) Lav akıntılarının seti yükselterek göl seviyesini sürekli yukarı çekmesi
D) Alüvyonların göl çanağını doldurarak gölün zamanla bataklığa ve ovaya dönüşmesi
E) Buzul aşındırmasının çanağı oyarak gölü daha derin bir buzul gölüne çevirmesi
Cevabı göster
Cevap: D) Alüvyonların göl çanağını doldurarak gölün zamanla bataklığa ve ovaya dönüşmesi
Alüvyal set gölleri alüvyon birikimine bağlı oluştuğundan, besleyen akarsu yüksek sediment taşımayı sürdürdükçe getirdiği malzeme göl çanağını doldurur; gölün en olası geleceği önce sığlaşıp bataklığa, ardından alüvyal…
Soru 10
Aşağıdaki göllerden hangisi set gölü değil, tektonik kökenli bir göldür?
A) Uzungöl
B) Tortum
C) Köyceğiz
D) Büyük Çekmece
E) Beyşehir
Cevabı göster
Cevap: E) Beyşehir
Beyşehir tektonik kökenli olup fay hareketleriyle oluşmuştur; set gölü değildir. Büyük Çekmece, Köyceğiz, Uzungöl ve Tortum ise set göllerine örnek gösterilen göllerdir.
Soru 11
Türkiye'nin en büyük baraj gölü olan Atatürk Baraj Gölü hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Yüzölçümü yaklaşık 817 km² olup Şanlıurfa-Adıyaman sınırında yer alır.
B) Yüzölçümü yaklaşık 298 km² ile Türkiye'nin ikinci büyük baraj gölüdür.
C) Yüzölçümü yaklaşık 675 km² olup Elazığ iline bağlıdır.
D) Yüzölçümü yaklaşık 817 km² olup Erzincan-Malatya sınırında yer alır.
E) Yüzölçümü yaklaşık 675 km² ile Türkiye'nin en büyük baraj gölüdür.
Cevabı göster
Cevap: A) Yüzölçümü yaklaşık 817 km² olup Şanlıurfa-Adıyaman sınırında yer alır.
Atatürk Baraj Gölü yaklaşık 817 km² yüzölçümüyle Türkiye'nin en büyük baraj gölüdür ve Şanlıurfa ile Adıyaman illeri sınırında bulunmaktadır. 675 km² ile Keban ikinci, 298 km² ile Karakaya üçüncü sıradadır.
Soru 12
Türkiye'deki önemli akarsulardan biri olan ve Ege Bölgesi'nden kaynaklanarak Ege Denizi'ne dökülen bu akarsu, adını taşıdığı ovayla birlikte Türkiye coğrafyasında belirgin bir yer tutar. Bu tanım aşağıdaki akarsuların hangisine aittir?
A) Kızılırmak Nehri
B) Büyük Menderes
C) Sakarya Nehri
D) Fırat Nehri
E) Seyhan Nehri
Cevabı göster
Cevap: B) Büyük Menderes
Büyük Menderes, Ege Bölgesi'nden kaynaklanarak batıya doğru akıp Ege Denizi'ne dökülen ve adını verdiği geniş ovayla anılan, Türkiye'nin önemli akarsularından biridir.
Soru 13
Türkiye'deki göl tipleri ve örnekleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Beyşehir, önünün alüvyonlarla kapanmasıyla oluşmuş bir set gölüdür.
B) Tortum ve Uzungöl, tektonik kökenli oldukları için set gölü sayılmaz.
C) Büyük Çekmece ve Köyceğiz set gölü iken Beyşehir tektonik kökenlidir.
D) Köyceğiz tektonik kökenli, Beyşehir ise set gölü niteliğindedir.
E) Tortum ve Uzungöl tektonik kökenli, Büyük Çekmece ise tektonik gölüdür.
Cevabı göster
Cevap: C) Büyük Çekmece ve Köyceğiz set gölü iken Beyşehir tektonik kökenlidir.
Büyük Çekmece ve Köyceğiz set gölleridir; Beyşehir ise tektonik kökenlidir. Bu, etiketleri doğru eşleştiren tek ifadedir; diğer seçenekler set gölü ile tektonik göl etiketlerini yanlış yer değiştirir.
Soru 14
Bir akarsuyun taşıdığı alüvyonların birikimi sonucunda akarsuyun önünü kapatmasıyla meydana gelen göl türü aşağıdakilerden hangisidir?
A) Tektonik göl
B) Volkanik göl
C) Karstik göl
D) Alüvyal set gölü
E) Buzul aşınım gölü
Cevabı göster
Cevap: D) Alüvyal set gölü
Alüvyal set gölleri, akarsuyun taşıdığı alüvyon malzemenin birikerek akarsuyun önünü kapatması sonucu oluşur.
Soru 15
Büyük Menderes akarsuyu ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Büyük Menderes, Karadeniz Bölgesi'nden kaynaklanarak İç Anadolu'ya akar.
B) Büyük Menderes, Türkiye sınırları dışında kalan uluslararası bir akarsudur.
C) Büyük Menderes, baraj gölleri bakımından Türkiye'nin en fazla barajı barındıran akarsuyudur.
D) Büyük Menderes, Fırat ve Dicle gibi Mezopotamya'ya dökülen büyük havzalardan birini oluşturur.
E) Büyük Menderes, Türkiye'nin önemli akarsuları arasında yer alır ve Ege kıyılarına ulaşır.
Cevabı göster
Cevap: E) Büyük Menderes, Türkiye'nin önemli akarsuları arasında yer alır ve Ege kıyılarına ulaşır.
Büyük Menderes, Türkiye'nin önemli akarsuları arasındadır ve Ege Bölgesi'nden beslenerek Ege Denizi'ne dökülür; diğer seçeneklerdeki bilgiler coğrafi olarak yanlıştır.