Dış ticaret yapısı, ihracat-ithalat ve ticaret ortakları Soruları
KPSS Coğrafya · 16 özgün soru · açıklamalı çözümler
Dış ticaret yapısı, ihracat-ithalat ve ticaret ortakları — Konu Özeti
KPSS Coğrafya kapsamında Dış ticaret yapısı, ihracat-ithalat ve ticaret ortakları konusunda bilmen gereken 19 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
2022'de Türkiye'nin ihracatı 254, ithalatı 363 milyar dolar (hacim 617 milyar $); 2023'te ihracat 255, ithalat 367 milyar dolar (hacim 622 milyar $) olmuş, her iki yılda da ithalat ihracattan fazla olup dış ticaret açığı oluşmuştur.
KPSS'de en fazla ithalat/ihracat yapılan ülke veya ürün grubunun, sıralamadaki ülkenin ya da verilen somut rakamlardan yapılamayacak çıkarımın sorulması tipik dış ticaret soru kalıplarıdır.
Türkiye'nin liman sıralamalarında aynı liman farklı listelerde farklı sırada yer alır; örneğin Kocaeli ihracatta 2., ithalatta 1. sıradadır ve liman özelliklerini (ihracat, ithalat, konteyner, kruvaziyer, RO-RO) karıştırmak tipik bir KPSS soru kalıbıdır.
İthalat dışarıdan mal alma, ihracat dışarıya mal satma demektir ve dış ticaret ülkeler arasında gerçekleşir.
Aliağa Limanı, ihracatta 3. ve toplam dış ticaret hacminde 2. sırada yer alarak Ege'nin en önemli ticaret limanıdır.
2024 verilerine göre Türkiye'nin en fazla ithalat yaptığı ülke yaklaşık 45 milyar dolarla Çin'dir; Çin'i çok yakın bir farkla (~44 milyar dolar) Rusya izler. Çin'den başta elektronik eşya ve makine olmak üzere sanayi malları ithal edilir.
2024 yılında Türkiye'nin ihracatı yaklaşık 255,5 milyar dolar, ithalatı yaklaşık 361,7 milyar dolar olarak gerçekleşmiş ve dış ticaret açığı sürmüştür.
Son TÜİK verilerine göre Türkiye'nin ihracatında Almanya 1., İngiltere (Birleşik Krallık) 2., ABD 3. sırada, İtalya ise bu ülkelerden sonra yer alır.
2024 yılı ithalat sıralaması: 1. Çin (~44,9 milyar $), 2. Rusya (~44,0 milyar $), 3. Almanya (~27,1 milyar $), 4. İtalya (~19,3 milyar $), 5. ABD (~12,5 milyar $).
Türkiye'de ticaretin en fazla geliştiği şehirler arasında İzmir öne çıkar ve İzmir, Bingöl, Tekirdağ, Kastamonu ve Kırşehir'e kıyasla ticari açıdan çok daha gelişmiştir.
Türkiye'de toplam dış ticaret (ihracat+ithalat) hacmi bakımından en fazla kullanılan limanlar sırasıyla Kocaeli, Aliağa ve İskenderun'dur.
2024 yılı ihracat sıralaması: 1. Almanya (~20,4 milyar $), 2. ABD (~16,3 milyar $), 3. Birleşik Krallık (~15,3 milyar $), 4. Irak (~13,0 milyar $), 5. İtalya (~12,9 milyar $).
2024 verilerine göre Türkiye'nin en fazla ihracat yaptığı ülke Almanya'dır ve başlıca ihraç ürünleri motorlu kara taşıtları ile otomotiv yedek parçalarıdır.
Türkiye en son 1940 yılında dış ticaret fazlası vermiş, bu tarihten sonra sürekli dış ticaret açığı yaşanmıştır.
Türkiye'nin Irak'a yaptığı ihracat, Almanya, ABD ve Birleşik Krallık gibi büyük ticaret ortaklarına kıyasla daha azdır.
2011 yılı itibarıyla Türkiye'nin dış satımda (ihracat) birinci sıradaki ülkesi Almanya, dış alımda (ithalat) birinci sıradaki ülkesi Rusya Federasyonu olup, Almanya'dan elde edilen ihracat geliri (~1.390.001 bin dolar) diğer ülkelerin çok üzerindedir.
Trabzon limanı, İran ile yapılan ticaret açısından önemli bir transit liman konumundadır.
Türkiye'nin en önemli ihracat limanı Adana'daki BOTAŞ (Ceyhan) limanıdır.
2023 yılında Türkiye'nin ihracatı 255,8 milyar dolar, ithalatı 361,8 milyar dolar, dış ticaret açığı 106 milyar dolar olmuş ve en çok ticaret yaptığı ülke Almanya olmuştur.
Örnek Sorular
Soru 1
Bir ülkenin yurt dışından mal satın alması aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilir?
A) İthalat
B) Transit ticaret
C) İhracat
D) Dış ticaret fazlası
E) Serbest ticaret bölgesi
Cevabı göster
Cevap: A) İthalat
İthalat; bir ülkenin yurt dışından mal alması (dışarıdan mal alma) anlamına gelir. İhracat ise ülkenin yurt dışına mal satmasıdır.
Soru 2
Türkiye liman sıralamalarına göre toplam dış ticaret hacminde 2. sırada yer alan ve Ege'nin en önemli ticaret limanı olarak öne çıkan liman aşağıdakilerden hangisidir?
A) İskenderun
B) Aliağa
C) İzmir (Alsancak)
D) Kocaeli (İzmit)
E) Trabzon
Cevabı göster
Cevap: B) Aliağa
Aliağa Limanı, ihracatta 3., toplam dış ticaret hacminde ise 2. sıradadır ve Ege Bölgesi'nin en önemli ticaret limanı konumundadır.
Soru 3
Türkiye'nin en önemli ihracat limanı olarak kabul edilen ve Adana iline bağlı, ham petrol sevkiyatıyla öne çıkan boru hattı terminali aşağıdakilerden hangisidir?
A) Aliağa Limanı
B) İskenderun Limanı
C) Ceyhan Limanı
D) Mersin Limanı
E) Samsun Limanı
Cevabı göster
Cevap: C) Ceyhan Limanı
Türkiye'nin en önemli ihracat limanı, Adana iline bağlı Ceyhan'daki boru hattı terminalidir. Bu liman özellikle ham petrol ihracatında kritik bir rol üstlenmektedir.
Soru 4
2024 yılına ait Türkiye dış ticaret rakamları değerlendirildiğinde aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?
A) İhracat ithalatı geçmiş ve yıl genelinde dış ticaret fazlası sağlanmıştır.
B) İhracat ile ithalat eşitlenerek dış ticaret dengesi kurulmuştur.
C) İthalat ihracattan fazla olmuş ve dış ticaret açığı sürmüştür.
D) İthalat 200 milyar doların altına gerileyerek ticaret açığı kapanmıştır.
E) İthalat durmuş, dış satım yalnızca ihracattan oluşmuştur.
Cevabı göster
Cevap: C) İthalat ihracattan fazla olmuş ve dış ticaret açığı sürmüştür.
2024 yılında Türkiye'nin ihracatı yaklaşık 255,5 milyar dolar, ithalatı ise yaklaşık 361,7 milyar dolar olarak gerçekleşmiş; ithalat ihracatı geçtiğinden yaklaşık 106 milyar dolarlık dış ticaret açığı sürmüştür.
Soru 5
TÜİK verilerine göre Türkiye'nin ihracat yaptığı ülkelerin sıralaması incelendiğinde aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Almanya, Türkiye'nin ihracatında birinci sıradaki ülkedir.
B) ABD, ihracat sıralamasında Almanya'dan sonra üst sıralarda yer alır.
C) Birleşik Krallık, Türkiye'nin önde gelen ihracat pazarları arasındadır.
D) Çin, ihracat sıralamasında birinci sıraya yerleşerek Almanya'yı geçmiştir.
E) Irak, Türkiye'nin önemli ihracat pazarlarından biridir.
Cevabı göster
Cevap: D) Çin, ihracat sıralamasında birinci sıraya yerleşerek Almanya'yı geçmiştir.
TÜİK verilerine göre Türkiye'nin ihracatında Almanya birinci sıradadır; ABD ve Birleşik Krallık da üst sıralarda yer alır, Irak ise önemli pazarlardandır.
Soru 6
2011 yılı verilerine göre Türkiye'nin ihracatta birinci sıradaki ülkesi ile ithalatta birinci sıradaki ülkesi aşağıdakilerden hangisinde doğru eşleştirilmiştir?
A) İhracat: Rusya — İthalat: Almanya
B) İhracat: ABD — İthalat: Rusya
C) İhracat: Almanya — İthalat: Çin
D) İhracat: İngiltere — İthalat: Almanya
E) İhracat: Almanya — İthalat: Rusya
Cevabı göster
Cevap: E) İhracat: Almanya — İthalat: Rusya
2011 yılında Türkiye'nin ihracatta birinci sıradaki ülkesi Almanya, ithalatta birinci sıradaki ülkesi ise Rusya Federasyonu'dur.
Soru 7
Türkiye'de toplam dış ticaret hacmi (ihracat + ithalat) açısından limanlar sıralandığında ilk üç sıra aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) Kocaeli — Aliağa — İskenderun
B) Aliağa — Kocaeli — İskenderun
C) İstanbul — Aliağa — Kocaeli
D) İskenderun — Kocaeli — Aliağa
E) Kocaeli — İskenderun — Aliağa
Cevabı göster
Cevap: A) Kocaeli — Aliağa — İskenderun
Toplam dış ticaret hacminde 1. Kocaeli, 2. Aliağa, 3. İskenderun limanı gelmektedir.
Soru 8
2024 yılı TÜİK verilerine göre Türkiye'nin en fazla ihracat yaptığı beş ülke, büyükten küçüğe doğru sıralandığında aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) ABD — Almanya — Irak — İtalya — Birleşik Krallık
B) Almanya — ABD — Birleşik Krallık — Irak — İtalya
C) Almanya — Irak — ABD — Birleşik Krallık — İtalya
D) Almanya — ABD — Irak — Birleşik Krallık — İtalya
E) Irak — Almanya — ABD — Birleşik Krallık — İtalya
Cevabı göster
Cevap: B) Almanya — ABD — Birleşik Krallık — Irak — İtalya
2024 yılı TÜİK ihracat verilerine göre sıralama büyükten küçüğe doğru Almanya, ABD, Birleşik Krallık, Irak ve İtalya biçimindedir; Almanya birinci, ABD ikinci sıradadır.
Soru 9
Türkiye'nin ihracat hacmine göre ticaret ortakları karşılaştırıldığında Irak'ın durumu aşağıdakilerden hangisiyle doğru biçimde açıklanmaktadır?
A) Irak, Almanya ve ABD'yi geride bırakarak ihracatta birinci sıraya yerleşmiştir.
B) Irak, Almanya ile eşit düzeyde ihracat hacmine sahip Türkiye'nin en büyük ticaret ortağıdır.
C) Irak, Birleşik Krallık'ı geçerek ihracatta ikinci sıraya yükselmiştir.
D) Irak'a yapılan ihracat, Almanya, ABD ve Birleşik Krallık'a yapılandan daha azdır.
E) Türkiye, Irak'a yönelik ihracatını son yıllarda tamamen durdurmuştur.
Cevabı göster
Cevap: D) Irak'a yapılan ihracat, Almanya, ABD ve Birleşik Krallık'a yapılandan daha azdır.
Türkiye'nin Irak'a yaptığı ihracat, Almanya, ABD ve Birleşik Krallık gibi büyük ticaret ortaklarına kıyasla daha küçük bir paya sahiptir. Irak belirli dönemlerde ilk beşe girebilse de Almanya ve ABD'yi aşmamıştır.
Soru 10
2024 yılında Türkiye'nin Almanya'ya gerçekleştirdiği ihracatta öne çıkan başlıca ürün grupları aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) Tekstil ürünleri ve hazır giyim eşyaları
B) Tarım ürünleri ve işlenmiş gıda maddeleri
C) Elektronik eşya ve bilişim teknolojileri
D) Demir-çelik ürünleri ve metalürji malları
E) Motorlu kara taşıtları ve yedek parçalar
Cevabı göster
Cevap: E) Motorlu kara taşıtları ve yedek parçalar
2024 verilerine göre Türkiye'nin en fazla ihracat yaptığı ülke Almanya olup başlıca ihraç ürünleri motorlu kara taşıtları ve otomotiv yedek parçalarıdır.
Soru 11
2024 yılı TÜİK verilerine göre Türkiye'nin en fazla ithalat gerçekleştirdiği ülke ve bu ülkeden ithal edilen başlıca ürün grubu aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) Çin — elektronik eşya ve makine
B) Almanya — tarım ürünleri ve gıda maddeleri
C) İsviçre — savunma sanayii ürünleri
D) ABD — hazır giyim ve ayakkabı
E) İtalya — kömür ve ham petrol
Cevabı göster
Cevap: A) Çin — elektronik eşya ve makine
2024 yılı TÜİK verilerine göre Türkiye'nin en fazla ithalat yaptığı ülke yaklaşık 45 milyar dolarla Çin'dir; Rusya çok yakın bir farkla ikinci sırada yer alır.
Soru 12
Aşağıda verilen illerin tamamı değerlendirildiğinde ticari açıdan en gelişmiş olan hangisidir?
A) Kırşehir
B) İzmir
C) Kastamonu
D) Bingöl
E) Tekirdağ
Cevabı göster
Cevap: B) İzmir
İzmir, Türkiye'nin ticaret açısından en gelişmiş şehirleri arasında öne çıkmakta olup Bingöl, Tekirdağ, Kastamonu ve Kırşehir'e kıyasla çok daha fazla ticari aktivite barındırmaktadır.
Soru 13
İran ile gerçekleştirilen ticaret açısından önemli bir transit liman işlevi üstlenen Türkiye limanı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Aliağa
B) İskenderun
C) Trabzon
D) Samsun
E) Mersin
Cevabı göster
Cevap: C) Trabzon
Trabzon limanı, İran ile yapılan ticaret açısından önemli bir transit liman konumundadır; coğrafi konumu bu rolü güçlendirmektedir.
Soru 14
2024 yılı TÜİK verilerine göre Türkiye'nin en fazla ithalat yaptığı ilk üç ülke, büyükten küçüğe doğru aşağıdakilerden hangisinde doğru sıralanmıştır?
A) Rusya — Almanya — Çin
B) Rusya — Çin — Almanya
C) Almanya — Çin — Rusya
D) Çin — Rusya — Almanya
E) Çin — Almanya — Rusya
Cevabı göster
Cevap: D) Çin — Rusya — Almanya
2024 yılı TÜİK ithalat verilerine göre Türkiye'nin en fazla ithalat yaptığı ülke yaklaşık 45 milyar dolarla Çin, ardından çok yakın bir farkla (~44 milyar dolar) Rusya, üçüncü sırada ise Almanya gelmektedir.
Soru 15
2023 yılına ait Türkiye dış ticaret verileri incelendiğinde aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A) Dış ticaret fazlası oluşmuş, ihracat ithalatı geçmiştir.
B) İthalat yaklaşık 361,8 milyar dolar olmuştur.
C) Dış ticaret açığı 106 milyar dolar civarındadır.
D) En çok ticaret yapılan ülke Almanya'dır.
E) İhracat yaklaşık 255,8 milyar dolar düzeyinde gerçekleşmiştir.
Cevabı göster
Cevap: A) Dış ticaret fazlası oluşmuş, ihracat ithalatı geçmiştir.
2023 yılında ihracat 255,8, ithalat 361,8 milyar dolardır; ithalat ihracatı geçmekte ve 106 milyar dolarlık dış ticaret açığı oluşmaktadır. Ticaret fazlası iddiası tamamen yanlıştır.