Dış kuvvetler: akarsu aşınım ve birikim şekilleri (vadi, kanyon, delta, birikinti konisi, peribacası) Soruları

KPSS Coğrafya · 32 özgün soru · açıklamalı çözümler

Dış kuvvetler: akarsu aşınım ve birikim şekilleri (vadi, kanyon, delta, birikinti konisi, peribacası) — Konu Özeti

KPSS Coğrafya kapsamında Dış kuvvetler: akarsu aşınım ve birikim şekilleri (vadi, kanyon, delta, birikinti konisi, peribacası) konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.

Örnek Sorular

Soru 1

Türkiye'de Fırat Nehri'nin başlıca kollarından biri hangisidir?

  1. A) Murat
  2. B) Zamantı
  3. C) Kelkit
  4. D) Devrez
  5. E) Filyos
Cevabı göster

Cevap: A) Murat

Murat Nehri, Fırat'ın en önemli kollarından biridir. Devrez Kızılırmak'a, Kelkit Yeşilırmak'a, Zamantı ise Seyhan'a bağlanır.

Soru 2

Tortum ve Sera göllerinin ortak oluşum biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Volkanik patlamayla oluşan krater gölü
  2. B) Tektonik çöküntü alanının suyla dolması
  3. C) Heyelanla vadinin tıkanıp set gölü oluşması
  4. D) Buzul erimesiyle biriken sular
  5. E) Birikinti yelpazesinin vadi önünü kapatması
Cevabı göster

Cevap: C) Heyelanla vadinin tıkanıp set gölü oluşması

Tortum ve Sera gölleri, akarsu vadilerinin heyelan (kütle hareketi) ile tıkanması sonucu oluşan heyelan set göllerine örnektir.

Soru 3

Epijenik (yarma) vadi oluşumunun temel koşulu aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Akarsu havzasının çok geniş bir alana yayılmış olması
  2. B) Vadi kenarındaki kayaçların akarsuyu yönlendirip yatağı daraltması
  3. C) Akarsuyun yaşlanmış, peneplenleşmiş düzlüklerden geçmesi
  4. D) Akarsuyun, sonradan yükselen bir dağı keserek akmaya devam etmesi
  5. E) Akarsu debisinin ani artışıyla yatağın hızla derinleşmesi
Cevabı göster

Cevap: D) Akarsuyun, sonradan yükselen bir dağı keserek akmaya devam etmesi

Epijenik/yarma vadilerde akarsu, dağ yükselmeden önce o alanda var olduğundan dağ yükselirken yatak aşındırmasını sürdürmüş ve dağı keserek akmaya devam etmiştir. Geyve Boğazı bu tip vadilere örnektir.

Soru 4

Mogan Gölü'nün oluşumunda belirleyici olan süreç aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Vadi önünün birikinti yelpazesiyle tıkanması
  2. B) Volkanik krater patlaması ardından çanağın su tutması
  3. C) Buzul aşındırmasıyla oluşan çukurun suyla dolması
  4. D) Tektonik çöküntü alanının suyla dolması
  5. E) Heyelanın vadi önünü kapatması
Cevabı göster

Cevap: A) Vadi önünün birikinti yelpazesiyle tıkanması

Mogan Gölü, bir vadinin önünün birikinti yelpazesi (alüvyal kon) tarafından tıkanmasıyla oluşan set gölüne örnektir.

Soru 5

Çukurova'nın delta ovası olarak oluşmasında hangi akarsular birlikte belirleyici rol oynamıştır?

  1. A) Fırat ve Dicle
  2. B) Göksu ve Manavgat
  3. C) Gediz ve Büyük Menderes
  4. D) Seyhan ve Ceyhan
  5. E) Kızılırmak ve Yeşilırmak
Cevabı göster

Cevap: D) Seyhan ve Ceyhan

Çukurova, Seyhan ve Ceyhan nehirlerinin Akdeniz'e döküldüğü alanda taşıdıkları alüvyonları biriktirmeleriyle oluşmuş Türkiye'nin en büyük delta ovasıdır.

Soru 6

Aşağıdaki akarsu çiftlerinden hangisinin ikisi de Türkiye'de graben (tektonik çöküntü) içinde akmaktadır?

  1. A) Fırat ve Dicle
  2. B) Gediz ve Büyük Menderes
  3. C) Meriç ve Ceyhan
  4. D) Sakarya ve Filyos
  5. E) Kızılırmak ve Yeşilırmak
Cevabı göster

Cevap: B) Gediz ve Büyük Menderes

Gediz ve Büyük Menderes, Ege Bölgesi'ndeki tektonik graben çöküntüleri içinde akan akarsulardır. Fırat, Meriç, Ceyhan ve Filyos graben içinde akmaz.

Soru 7

Antalya'daki Köprülü Kanyon, hangi dış kuvvetin etkisiyle şekillenmiştir?

  1. A) Dalga aşındırması
  2. B) Rüzgar aşındırması
  3. C) Buzul aşındırması
  4. D) Akarsu aşındırması
  5. E) Karstik çözünme
Cevabı göster

Cevap: D) Akarsu aşındırması

Köprülü Kanyon, Köprüçay'ın sert kireçtaşı kayaçlarını derin biçimde aşındırmasıyla oluşan akarsu vadisidir; oluşturan dış kuvvet akarsu aşındırmasıdır.

Soru 8

Delta ovalarının karakteristik üçgen şeklini kazanmasında belirleyici etken nedir?

  1. A) Akarsuyun denize döküldüğü yerde bol alüvyon biriktirmesi
  2. B) Rüzgarın taşıdığı kum miktarının artması
  3. C) Deniz suyunun kıyıyı tektonik olarak kaldırması
  4. D) Okyanus akıntılarının kumları kıyıya yığması
  5. E) Buzulların erimesiyle oluşan tortuların kıyıda birikmesi
Cevabı göster

Cevap: A) Akarsuyun denize döküldüğü yerde bol alüvyon biriktirmesi

Akarsu denize döküldüğünde akış hızı düşer ve taşıdığı alüvyonları yelpaze biçiminde biriktirerek üçgen şekilli delta ovası oluşturur.

Soru 9

Sel ve taşkın zararlarını azaltmak amacıyla alınan önlemler incelendiğinde, aşağıdakilerden hangisinin riski artırdığı söylenebilir?

  1. A) Eğimli yamaçlara teras açılması
  2. B) Havza yukarısında bent yapılması
  3. C) Dere yataklarına yapı inşa edilmesi
  4. D) Havzada ağaçlandırma çalışmaları yürütülmesi
  5. E) Vadilerin üst kesiminde su tutma göletleri oluşturulması
Cevabı göster

Cevap: C) Dere yataklarına yapı inşa edilmesi

Dere yataklarına yerleşmek ya da yapı inşa etmek, taşkın riskini artırır ve doğru bir önlem değildir. Diğer seçeneklerin tamamı taşkın zararını azaltmaya yönelik doğru uygulamalardır.

Soru 10

Marmara Denizi'ne dökülen akarsular kıyıya alüvyon taşımalarına karşın bu kıyılarda belirgin delta ovaları gelişmemiştir. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Marmara kıyısındaki gelgit genliğinin yüksek olması alüvyonu açık denize taşır.
  2. B) Marmara Denizi'nin tuzluluk oranı düşük olduğundan alüvyonlar çökelmeden çözünür.
  3. C) Kıyı şeridinin tektonik hareketlerle sürekli yükselmesi alüvyon birikimini önler.
  4. D) Bu akarsuların ağız kesiminde eğim arttığı için alüvyonlar denize ulaşamaz.
  5. E) Boğazlardaki kuvvetli akıntının dökülen alüvyonu sürekli süpürüp dağıtması.
Cevabı göster

Cevap: E) Boğazlardaki kuvvetli akıntının dökülen alüvyonu sürekli süpürüp dağıtması.

Akarsular Marmara kıyısına alüvyon taşısa da, boğazlardaki kuvvetli akıntı bu alüvyonu sürekli süpürüp dağıttığından ağız kesiminde birikemez ve delta gelişemez.

Soru 11

Aşağıdaki akarsu – oluşturduğu delta ovası eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?

  1. A) Yeşilırmak – Bafra Ovası
  2. B) Kızılırmak – Çarşamba Ovası
  3. C) Göksu – Silifke Ovası
  4. D) Seyhan – Söke Ovası
  5. E) Büyük Menderes – Çukurova
Cevabı göster

Cevap: C) Göksu – Silifke Ovası

Göksu Nehri Silifke Ovası'nı oluşturur. Bafra Kızılırmak'a, Çarşamba Yeşilırmak'a, Çukurova Seyhan ve Ceyhan'a, Söke ise Büyük Menderes'e aittir.

Soru 12

Ege Bölgesi'ndeki akarsu – delta ovası eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

  1. A) Bakırçay – Dikili Ovası
  2. B) Gediz – Menemen Ovası
  3. C) Küçük Menderes – Selçuk Ovası
  4. D) Büyük Menderes – Söke Ovası
  5. E) Gediz – Söke Ovası
Cevabı göster

Cevap: E) Gediz – Söke Ovası

Söke Ovası Büyük Menderes'in oluşturduğu delta ovasıdır; Gediz'in oluşturduğu delta ovası ise Menemen Ovası'dır. Bu nedenle 'Gediz – Söke Ovası' eşleştirmesi yanlıştır.

Soru 13

Türkiye'de en çok coğrafi bölgeden geçerek akış gösteren akarsu, başlıca kolları arasında Ankara ve Porsuk çaylarını barındırmaktadır. Bu akarsu hangisidir?

  1. A) Kızılırmak
  2. B) Sakarya
  3. C) Yeşilırmak
  4. D) Fırat
  5. E) Büyük Menderes
Cevabı göster

Cevap: B) Sakarya

Sakarya Nehri, Türkiye'de en fazla coğrafi bölgede akış gösteren akarsudur ve başlıca kolları Ankara ile Porsuk çaylarıdır.

Soru 14

Boğaz/kanyon vadisini geniş tabanlı vadiden ayıran en belirgin özellik nedir?

  1. A) Boğaz vadisinde akarsu debisinin belirgin biçimde daha fazla olmasıdır.
  2. B) Geniş tabanlı vadiler yalnızca volkanik bölgelerde oluşur.
  3. C) İki yanı dik yamaçlı ve dar tabanlı olup sert kayaçların aşınmasıyla oluşur.
  4. D) Geniş tabanlı vadilerde akarsu yatağı granit kayaçlardan geçer.
  5. E) Kanyon vadilerde alüvyon birikimi geniş tabanlı vadilere göre daha fazladır.
Cevabı göster

Cevap: C) İki yanı dik yamaçlı ve dar tabanlı olup sert kayaçların aşınmasıyla oluşur.

Boğaz/kanyon vadi, iki yanı dik yamaçlı ve dar tabanlı yapısıyla geniş tabanlı vadiden ayrılır; akarsuyun sert kayaçları keserek ilerlemesiyle oluşur.

Soru 15

Türkiye'de hiçbir akarsuyun denge profiline ulaşmadığının en güçlü göstergesi nedir?

  1. A) Akarsularda kanyon vadi yapılarının varlığını sürdürmesi
  2. B) Akarsuların tamamının iç denizlere dökülmesi
  3. C) Türkiye'deki akarsuların büyük bölümünün kısa ve hızlı akması
  4. D) Akarsuların düzensiz rejimli olması
  5. E) Tüm akarsularda taşkın ovalarının bulunması
Cevabı göster

Cevap: A) Akarsularda kanyon vadi yapılarının varlığını sürdürmesi

Denge profiline ulaşmış akarsularda kanyon vadi, delta ve göl ile son bulan ağız gibi şekiller bulunmaz. Türkiye'de kanyon vadilerin hâlâ varlığını sürdürmesi, akarsuyun denge profiline ulaşmadığını gösterir.

Üye olmadan örnek testi çöz → Ücretsiz hesap aç — Coğrafya dahil tüm konularda sınırsız soru çöz

Diğer KPSS Coğrafya konuları