Çevre kirliliği türleri (hava, su, toprak) ve çevre sorunları Soruları

Çevre kirliliği türleri (hava, su, toprak) ve çevre sorunları — Konu Özeti

KPSS Coğrafya kapsamında Çevre kirliliği türleri (hava, su, toprak) ve çevre sorunları konusunda bilmen gereken 19 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.

• Türkiye'nin dış ticaretinde yük taşımacılığında en fazla paya sahip ulaşım türü deniz yoludur; bunu kara yolu izler, demir yolu ve hava yolunun payı görece düşüktür.
• Sanayileşme düzeyi yüksek kent merkezlerinde endüstriyel kaynaklı hava kirliliği daha fazla olur; Türkiye'de Gaziantep ve Kocaeli gibi yoğun sanayi şehirlerinde hava kirliliği daha yüksek seyreder.
• Türkiye'de çevre koruma kapsamındaki başlıca kirlilik türleri ve kategoriler hava kirliliği, su kirliliği, toprak kirliliği, küresel iklim değişimleri ile koruma altındaki tür ve alanlardır (tabiat anıtı, tabiatı koruma alanı, tabiat parkı, millî park, Ramsar alanı, yeşil kuşak, biyosfer rezervi).
• Göç veren yerlerde tarımsal üretim azalması, dışa bağımlılık, erozyon ve toprağın verimsizleşmesi görülürken; trafik, kültürel çatışma, hizmet yetersizliği ve çevre sorunları göç alan yerlerde yaşanır.
• Hızlı nüfus artışının olumsuz sonuçları arasında doğal kaynakların tükenmesi, işsizliğin artması, kentsel sorunlar, kalkınma hızının düşmesi, çevre sorunlarının artması, kırdan kente göç, dışa bağımlılığın ve demografik yatırımın artması yer alır.
• Edremit Körfezi çevresinde ekonomik faaliyetler tarım ve turizm ağırlıklı olduğundan, çevre kirliliği İskenderun, İzmir, Bandırma ve Antalya gibi körfezlere kıyasla en düşük düzeydedir ve Edremit en temiz körfez sayılır.
• Keban gibi hidroelektrik santraller fosil yakıt kullanmadığından hava kirliliğine yol açmazken, Soma, Afşin-Elbistan, Çayırhan ve Çan termik santrallerinde düşük kaliteli linyit yakıldığından hava kirliliği önemli bir sorun oluşturur.
• Londra tipi hava kirliliği kömür ve doğal gaz yakılmasından (ısınma kaynaklı) negatif sıcaklıklarda oluşurken, Los Angeles tipi hava kirliliği sanayi ve trafikten kaynaklanır, pozitif sıcaklıklarda ve İstanbul-İzmit gibi deniz kenarı yoğun trafikli kentlerde görülür.
• Türkiye'de toprak kirliliğinin yoğun yaşandığı ovalar arasında Bursa Ovası, Kocaeli Dilovası, Bolu ve Düzce ovaları ile Ege'deki graben ovaları sayılır.
• Kuzeydoğu Anadolu Ocak ayında Türkiye'nin en soğuk yeridir; bunun nedenleri Sibirya yüksek basıncının getirdiği soğuk hava kütleleri ve fazla yükseltidir.
• İzmit, Türkiye'nin tek kesintisiz sanayi kuşağının bulunduğu, kirlilik düzeyi en yüksek körfezdir.
• Sibirya termik yüksek basıncı kışın Orta Asya üzerinde oluşan soğuk hava kütlesiyle ilişkilidir; etkili olduğu dönemde Türkiye'ye soğuk hava kütleleri taşıyarak kışların çok soğuk geçmesine, şiddetli don ve kar yağışlarına neden olur.
• Toprak kirliliğine yol açan başlıca nedenler aşırı zirai ilaç ve gübre kullanımı, aşırı ve vahşi sulama, katı atık (çöp) bırakımı, ovalardan inşaat kumu alınması ile ovaların açılması ve sanayi tesisleriyle kaplanmasıdır.
• İzlanda alçak basıncı dinamik kökenli olup Dünya'nın günlük hareketi sonucu oluşur; genellikle kış aylarında etkili olarak Türkiye'ye ılık-nemli hava kütleleri ve yağış getirir, dondurucu kutup soğukları taşımaz.
• Asor yüksek basıncı dinamik kökenlidir ve Dünya'nın günlük hareketi sonucu oluşur; Türkiye'yi genellikle yaz aylarında etkileyerek aşırı sıcak hava getirir.
• Türkiye'de sanayi kurulmasında sermaye ve enerji problemi belirginken, ham madde ve iş gücü problemi yoktur.
• Sanayileşmeyle hızla gelişen şehirlere göç eden insanların karşılaştığı temel yaşamsal sorunlar sağlık hizmetlerinin ve barınma olanaklarının yetersizliğidir; kültürel faaliyetlerin yetersizliği bu temel sorunlardan sayılmaz.
• Hızlı sanayileşme, kentleşme ve şehirlerin büyümesi doğal kaynaklar üzerindeki baskıyı artırarak gürültü, hava kirliliği ve doğal değerlerin bozulması gibi çevre sorunlarına yol açar; bu sorunlar Denizli, Çorum, Şanlıurfa, Gaziantep gibi büyüyen şehirlerde Çankırı gibi küçük şehirlere göre daha yoğun yaşanır.
• Güneydoğu Anadolu'da GAP kapsamında uygulanan aşırı ve kontrolsüz sulama, toprakta tuzlanma ve kireçlenmeye yol açmaktadır.