Büyükbaş hayvancılık (sığır, manda) ve bölgesel dağılımı Soruları
KPSS Coğrafya · 12 özgün soru · açıklamalı çözümler
Büyükbaş hayvancılık (sığır, manda) ve bölgesel dağılımı — Konu Özeti
KPSS Coğrafya kapsamında Büyükbaş hayvancılık (sığır, manda) ve bölgesel dağılımı konusunda bilmen gereken 20 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Türkiye'de orman hayvancılık desenine ek bilgi olarak ormanlık alanlarda en fazla arıcılık yapılmaktadır.
TÜİK'e göre Türkiye'de hayvansal ürünlerde lider iller şunlardır: koyun Van, sığır Konya, kıl keçisi Mersin, manda Samsun, ipek böceği Diyarbakır, arıcılık Ordu.
Türkiye'de manda yetiştiriciliği en fazla Samsun ilinde yapılmaktadır.
Türkiye'de hayvan sayısı Avrupa ülkelerinden fazla olmasına rağmen hayvancılık verimi düşüktür; nedenleri meraların aşırı otlatılması, hayvan hastalıklarının yayılması, mera hayvancılığının kırsalda yaygınlığı ve erken yaşta kesimdir.
Türkiye'de kent nüfusu en fazla Marmara Bölgesi'nde, kır nüfusu ise en fazla Karadeniz Bölgesi'ndedir.
Türkiye'de hayvancılık verimini artırmak için hayvan soylarının iyileştirilmesi, meraların ıslahı, besi hayvancılığının yaygınlaştırılması ve çiftçilere kredi desteği gibi tedbirler alınır; canlı hayvan ithalatının artırılması bu tedbirlerden değildir.
Türkiye'de büyükbaş hayvancılık iki şekilde yapılır: besi-ahır (entansif) hayvancılığı büyük şehirlerin çevresinde Marmara, Ege ve İç Anadolu'da; mera (otlak) hayvancılığı ise Doğu Anadolu (Erzurum-Kars) ve Karadeniz'de yoğundur.
Orta Anadolu gibi bozkır (step) bitki örtüsünün hâkim olduğu yerlerde büyükbaş yerine küçükbaş hayvancılık ön plandadır.
Türkiye'de hayvancılık bölgesel farklılıklar gösterir: tiftik keçisi İç Anadolu'da (Ankara çevresi), arıcılık ise Doğu Karadeniz'de (Ordu) yoğunlaşır; kümes hayvancılığı ise tüketim merkezlerine yakın Marmara ve iç bölge illerinde toplanır, Doğu Karadeniz kıyılarının öne çıktığı dal değildir.
Büyükbaş hayvancılıkta besi ve ahır hayvancılığının yaygınlaşması modern bir yöntem olup et ve süt verimini artırır; verim düşüklüğünün nedeni değildir.
Çay endüstrisi Türkiye'de Doğu Karadeniz Bölümü'nde yoğunluk kazanmıştır.
Mera hayvancılığı doğal otlak alanlarında yapılan hayvancılık türüdür ve 2000 metrenin üzerindeki çayırların yaygın olduğu yerlerde (örneğin Erzurum-Kars platoları) yaygındır.
Heyelan set gölleri Türkiye'de en fazla Karadeniz Bölgesi'nde görülür; örnekleri Tortum, Sera, Abant, Yedigöller, Zinav ve Borabay gölleridir.
Türkiye'de jeotermal enerji santrallerinin (JES) bölgesel potansiyelini tektonik yapı ve fay hatları belirler; fay hatlarının yoğun olduğu Ege ve çevresinde JES yoğunlaşması fazladır.
Kümes hayvancılığı tüketim merkezlerine (büyük şehirlere) yakın yerlerde yapılır ve Manisa, Bolu, Afyon, Konya, Balıkesir, Sakarya çevresinde yoğunlaşmıştır.
Süt üretiminde verim karşılaştırmasında sığır en yüksek verimli hayvandır (hayvan sayısının yaklaşık %20'sini oluşturup süt üretiminin yaklaşık %88'ini karşılar), manda sayıca az olmakla birlikte sığırdan sonra ikinci sırada gelir, koyun ise en az verimli hayvandır.
Manda bataklık ve sulak alanlarda beslenen bir hayvandır; Türkiye'de bu tür alanların azalmasıyla manda yetiştiriciliği gerilemiştir.
Türkiye'nin yüksek ve engebeli yapısı kış turizmi, büyükbaş hayvancılık, yaylacılık ve madencilik gibi etkinlikleri olumlu etkilerken orman işletmeciliğini olumsuz etkiler.
TÜİK verilerine göre Türkiye'de sığır en fazla Konya'da yetiştirilmektedir.
Kösele (deri) fabrikası, büyükbaş hayvan derisinin kolay ve ucuza temin edilebildiği, büyükbaş hayvancılığın yoğun olduğu yerlere kurulmalıdır.
Örnek Sorular
Soru 1
Türkiye'de manda yetiştiriciliğinin en yoğun yapıldığı il aşağıdakilerden hangisidir?
A) Samsun
B) Trabzon
C) Ordu
D) Sinop
E) Kastamonu
Cevabı göster
Cevap: A) Samsun
TÜİK verilerine göre manda yetiştiriciliğinde Türkiye'nin önde gelen ili Samsun'dur.
Soru 2
Türkiye'de toplam hayvan sayısı pek çok Avrupa ülkesinden fazla olmasına karşın hayvancılıktan elde edilen verim düşük kalmaktadır. Bu durumun nedenleri arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?
A) Meraların aşırı otlatılarak tahrip edilmesi
B) Yem bitkileri üretiminin giderek artması
C) Geleneksel mera hayvancılığının kırsal kesimde hâkimiyetini sürdürmesi
D) Hayvanların erken yaşta kesilmesi
E) Hayvan hastalıklarının yaygın biçimde seyretmesi
Cevabı göster
Cevap: B) Yem bitkileri üretiminin giderek artması
Yem bitkileri üretiminin artması hayvancılık verimini olumlu etkileyen bir gelişmedir; düşük verimin nedeni değil, çözüm yollarından biridir. Diğer dört seçenek verimi olumsuz etkileyen nedenler arasında sayılmaktadır.
Soru 3
Mera (otlak) hayvancılığının Erzurum-Kars platolarında yoğunlaşmasının temel coğrafi nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Bu bölgenin büyük şehirlere olan ulaşım kolaylığı
B) Platolar üzerinde yoğun sanayi tesislerinin kurulmuş olması
C) Bölgede 2000 metrenin üzerinde doğal çayır alanlarının yaygın bulunması
D) Erzurum-Kars'ın Türkiye'nin en düşük rakımlı düzlüklerine ev sahipliği yapması
E) Bölgede tarım arazilerinin hayvancılığa ayrılmış olması
Cevabı göster
Cevap: C) Bölgede 2000 metrenin üzerinde doğal çayır alanlarının yaygın bulunması
Erzurum-Kars platoları, 2000 metrenin üzerindeki geniş ve doğal çayır alanları sayesinde mera hayvancılığı için elverişli bir ortam sunar. Bu yüksek çayırlar büyükbaş hayvanların doğal yem gereksinimini karşılar.
Soru 4
Bir kösele (büyükbaş hayvan derisi) fabrikası kurulacak yer seçilirken öncelikle göz önünde bulundurulması gereken koşul aşağıdakilerden hangisidir?
A) Fabrikaya yakın limanlara erişimin kolay olması
B) Bölgede büyük tüketim merkezlerinin bulunması
C) Fabrika çevresinde geniş ormanlık alanların varlığı
D) Ham maddenin bol ve ucuz olarak yerinde sağlanabilmesi
E) Bölgede nitelikli işgücü havuzunun geniş olması
Cevabı göster
Cevap: D) Ham maddenin bol ve ucuz olarak yerinde sağlanabilmesi
Kösele fabrikasının ham maddesi büyükbaş hayvan derisidir; bu nedenle tesisin, ham maddenin bol ve ucuz olarak yerinde sağlanabildiği, yani büyükbaş hayvancılığın yoğun yapıldığı bölgelere yakın kurulması taşıma…
Soru 5
Türkiye'de süt üretimindeki hayvan başına verim karşılaştırması ele alındığında, en yüksek verimden en düşük verime doğru sıralama hangisidir?
A) Koyun → Manda → Sığır
B) Manda → Sığır → Koyun
C) Sığır → Koyun → Manda
D) Koyun → Sığır → Manda
E) Sığır → Manda → Koyun
Cevabı göster
Cevap: E) Sığır → Manda → Koyun
Süt üretiminde sığır en yüksek verimlidir; toplam hayvan sayısının yaklaşık %20'sini oluşturmasına rağmen süt üretiminin yaklaşık %88'ini karşılar. Manda ikinci sıradadır; koyun ise en az verimli hayvandır.
Soru 6
Türkiye'de büyükbaş hayvancılıkta besi ve ahır (entansif) hayvancılığının yaygınlaşmasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Geleneksel bir yöntem olduğu için et ve süt verimini düşürür
B) Modern bir yöntem olup hayvan başına et ve süt verimini artırır
C) Yalnızca Doğu Anadolu'nun yüksek platolarında uygulanabilen bir mera yöntemidir
D) Hayvanların açık meralarda serbest otlatılması esasına dayanır
E) Verim düşüklüğünün başlıca nedenlerinden biri olarak kabul edilir
Cevabı göster
Cevap: B) Modern bir yöntem olup hayvan başına et ve süt verimini artırır
Besi ve ahır hayvancılığı, hayvanların kapalı ortamda dengeli yemle beslendiği modern (entansif) bir yöntemdir ve hayvan başına et ile süt verimini artırır; verim düşüklüğünün nedeni değil, verimi yükselten bir çözüm…
Soru 7
Türkiye'de manda yetiştiriciliğinin zaman içinde belirgin biçimde gerilemiş olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Mandanın yaşam alanı olan bataklık ve sulak alanların Türkiye'de giderek azalması
B) Manda eti talebinin iç piyasada neredeyse sıfıra inmesi
C) Mandanın sığıra kıyasla daha düşük süt vermesi nedeniyle çiftçilerin ilgisinin azalması
D) Mandanın soğuk iklime uyum sağlayamaması nedeniyle Doğu Anadolu'da yetiştirilememesi
E) Manda ithalatının artmasıyla yerli üreticilerin rekabet gücünü yitirmesi
Cevabı göster
Cevap: A) Mandanın yaşam alanı olan bataklık ve sulak alanların Türkiye'de giderek azalması
Manda, bataklık ve sulak alanlara özgü beslenme alışkanlıklarıyla bu ekosistemlere bağımlıdır. Türkiye'de kurutma ve ıslah çalışmaları sonucu sulak alanların azalması manda populasyonunun gerilemesinin başlıca nedenidir.
Soru 8
Orta Anadolu'da büyükbaş hayvancılık yerine küçükbaş hayvancılığın ön plana çıkmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Bölgedeki nüfusun büyük çoğunluğunun şehirlerde yaşaması
B) Pazar olanaklarının büyükbaş hayvancılığı desteklememesi
C) Bölgede bozkır bitki örtüsünün hâkim olması
D) Orta Anadolu'da büyükbaş hayvanlara yönelik hastalıkların yaygın olması
E) Bölgenin Türkiye'nin en yağışlı ve gür çayırlara sahip alanlarından biri olması
Cevabı göster
Cevap: C) Bölgede bozkır bitki örtüsünün hâkim olması
Bozkır bitki örtüsü büyükbaş hayvanların ihtiyaç duyduğu zengin ve gür çayır alanlarını sağlamaz; bu kurak ve kuru ot örtüsü koyun ve keçi gibi küçükbaş hayvanlara daha uygundur.
Soru 9
Türkiye'de büyükbaş hayvancılık verimini artırmaya yönelik alınan tedbirler arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Hayvan soylarının ıslah edilerek verimli ırkların yaygınlaştırılması
B) Bozulan meraların ıslah çalışmalarıyla yenilenmesi
C) Besi hayvancılığının teşvik edilerek yaygınlaştırılması
D) Canlı hayvan ithalatının sürekli artırılması
E) Hayvancılık yapan çiftçilere kredi desteği sağlanması
Cevabı göster
Cevap: D) Canlı hayvan ithalatının sürekli artırılması
Canlı hayvan ithalatının artırılması, hayvancılık verimini artırmaya yönelik tedbirler arasında sayılmaz; aksine yerli üretimi zayıflatabilir. Diğer seçenekler bilinen ve uygulanan gerçek tedbirlerdir.
Soru 10
TÜİK verilerine göre Türkiye'de sığır yetiştiriciliğinde birinci sırada yer alan il aşağıdakilerden hangisidir?
A) Erzurum
B) Ankara
C) Kars
D) Sivas
E) Konya
Cevabı göster
Cevap: E) Konya
TÜİK verilerine göre Türkiye'de sığır yetiştiriciliğinde lider il Konya'dır.
Soru 11
TÜİK verilerine göre Türkiye'de aşağıdaki hayvansal ürün–lider il eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
A) Manda yetiştiriciliğinde Trabzon
B) Sığır yetiştiriciliğinde Konya
C) Koyun yetiştiriciliğinde Van
D) İpek böceği yetiştiriciliğinde Diyarbakır
E) Arıcılıkta Ordu
Cevabı göster
Cevap: A) Manda yetiştiriciliğinde Trabzon
TÜİK verilerine göre manda yetiştiriciliğinde lider il Samsun'dur, Trabzon değildir. Diğer eşleştirmelerin tamamı doğrudur.
Soru 12
Türkiye'de büyükbaş hayvancılığın bölgesel dağılımına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Besi-ahır hayvancılığı en çok Erzurum-Kars platolarında yoğunlaşmıştır.
B) Besi-ahır hayvancılığı Marmara, Ege ve İç Anadolu'da, mera Doğu Anadolu ve Karadeniz'de yoğundur.
C) Mera hayvancılığı büyük şehir çevrelerinde ve Ege kıyılarında öne çıkar.
D) Karadeniz Bölgesi'nde büyükbaş hayvancılık ihmal edilebilecek düzeyde kalır.
E) Doğu Anadolu'nun yüksek platolarında besi-ahır hayvancılığı en gelişmiş tiptir.
Cevabı göster
Cevap: B) Besi-ahır hayvancılığı Marmara, Ege ve İç Anadolu'da, mera Doğu Anadolu ve Karadeniz'de yoğundur.
Besi-ahır (entansif) hayvancılık pazara erişim kolaylığı nedeniyle büyük şehir çevrelerinde (Marmara, Ege, İç Anadolu); mera hayvancılığı ise doğal çayırların bol olduğu Doğu Anadolu (Erzurum-Kars) ve Karadeniz'de…