Bölgeler arası karşılaştırma (en büyük/küçük, en yoğun/seyrek, en sıcak/soğuk) Soruları
KPSS Coğrafya · 38 özgün soru · açıklamalı çözümler
Bölgeler arası karşılaştırma (en büyük/küçük, en yoğun/seyrek, en sıcak/soğuk) — Konu Özeti
KPSS Coğrafya kapsamında Bölgeler arası karşılaştırma (en büyük/küçük, en yoğun/seyrek, en sıcak/soğuk) konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Bölgesel kalkınma projelerinin temel hedefleri bölgelerin gelişmişlik düzeyini artırmak, bölgeler arası farkı azaltmak, eksiklikleri tamamlayarak göçü önlemek ve doğal-beşeri kaynaklarla kalkınmayı sağlamaktır.
Beş ilin en sıcak/en soğuk ay ortalaması ve yıllık yağışı verilen tabloda illeri eşleştirme arketipinde, sıcak-yağışlı Adana ile sıcak-kurak Şanlıurfa ayırt edilmesi kritiktir.
Gül ılıman iklimi sever; çok sıcak/çok soğuk bölgelerde ve aşırı nemli-sisli havada verim düşer, en çok Isparta, Burdur, Afyon, Denizli illerinde üretilir.
Türkiye'de grabenler en geniş alanı Ege Bölgesi'nde kaplar; Büyük Menderes, Küçük Menderes ve Gediz grabenleri içlerinden akarsular akar.
Ege Bölgesi'nde dağlar horst, aralarındaki çöküntüler graben (ova) olup kuzeyden güneye Kaz Dağı-Edremit, Madra Dağı-Bakırçay, Yunt Dağı-Gediz, Bozdağlar-Küçük Menderes, Aydın Dağları-Büyük Menderes, Menteşe Dağları biçiminde sıralanır.
Denizden karaya esen kuvvetli rüzgârlar büyük dalga yükselmeleriyle birleşerek taşkına yol açabilir; deniz yüzeyindeki küçük alçalmalar alçak basınç ya da sağanaklardan kaynaklanabilir.
Türkiye'de hava ulaşımı tüm bölgelere vardır; ilk bölgesel havalimanı Zafer (Afyon-Kütahya-Uşak), en büyük kargo havalimanı İstanbul Havalimanı, deniz doldurularak yapılan ilk havalimanı Ordu-Giresun'dur.
Ege ve Marmara bölgelerindeki dağlık ve sarp alanlar (Ege'de Menteşe Yöresi, Marmara'nın güney-doğusundaki dağlık çevre) ulaşımı kısıtladığı için seyrek nüfusludur.
Kışı ılık ve yağışlı geçen kıyı bölgeleri (Ege, Akdeniz, Batı Karadeniz kıyıları) genellikle yoğun nüfusludur.
Türkiye'de seyrek nüfuslu alanlar arasında Sarıkamış çevresi, Yıldız Dağları, Gerede-Bolu, Menteşe Yöresi, Tuz Gölü-Konya Platoları, Taşeli-Göksu ve Sivas-Tokat çevresi sayılır.
Tuz Gölü, yoğun buharlaşma ve çekilme nedeniyle yıl içinde yüz ölçümü en fazla değişen göllerden biridir.
Isı birikimi nedeniyle günün en sıcak saati öğleden sonra, yılın en sıcak ayı temmuz, en soğuk ayı ocaktır; akşam sabahtan, eylül marttan daha sıcaktır.
Birim alan verimi = üretim miktarı / ekim alanı oranıyla hesaplanır; ekim alanı küçük ama üretim payı büyük olan üründe verim daha yüksek, ekim alanı büyük üretim payı küçük olanda daha düşüktür.
Basınçla yüzeye çıkan kaynaklardan gayzer sıcak su fışkırtır ve Türkiye'de bulunmaz, artezyen ise soğuk sulu olup iki geçirimsiz katman arasındaki geçirimli katmanın sıkışmasıyla oluşur ve Türkiye'de vardır.
Delta ovalarına sahip olduğu için tarımın çok geliştiği bölgeler Çukurova-Amik-Manavgat ile Akdeniz ve Büyük Menderes-Gediz ile Ege bölgeleridir.
Sözleşmeli tarım, geniş ovalara ve sanayiye yönelik üretime sahip Manisa, Konya, Edirne, Şanlıurfa gibi illerde yaygın; Artvin gibi engebeli-dağlık illerde yaygın değildir.
Haritada gösterilen basınç merkezlerinin Türkiye'ye etkisini (mevsim, sıcak/soğuk, nemli/kuru) veya kökenini (termik/dinamik) soran soru arketipinde mevsim ile köken bilgisi çeldirici olarak karıştırılır.
Türkiye'de gelgit genliğinin küçük olması, gelgit akıntılarının alüvyon birikimini engellememesi sayesinde Çukurova gibi delta ovalarının oluşmasını kolaylaştırmıştır.
Türkiye'de tarıma dayalı sanayi, büyük ve verimli ovalara sahip Çukurova ve Ege ovaları gibi tarımsal üretimin yoğun olduğu alanlarda daha gelişmiştir.
Phuket, Tayland'ın en büyük adası olup yıl boyu yaklaşık 30°C sıcak iklime sahiptir; ocak-şubatta nüfusu ikiye katlanır, haziran-kasım muson dönemidir ve 2004 Hint Okyanusu tsunamisinden büyük zarar görmüştür.
Hem olumsuz iklim hem olumsuz yer şekli koşullarına sahip yeri belirleme arketipinde doğru yanıt her iki dezavantajı birleştiren yerdir (örn. hem engebeli hem sert iklimli Hakkâri).
Cephe yağışı, Ekvatordan gelen sıcak hava ile kutuptan gelen soğuk havanın orta enlemlerde karşılaşıp sıcak havanın yükselmesiyle oluşur; çoğunlukla kış aylarında görülür ve yağışların yaklaşık %80'i cephe kökenlidir.
Örnek Sorular
Soru 1
Türkiye'de ormanların kıyı bölgelerinde yoğunlaşıp iç bölgelerde seyrek kalmasının nedenleri arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?
A) Kıyı bölgelerindeki tarım arazilerinin orman açılarak elde edilmesi
B) Kıyı bölgelerinde yağış ve nemin orman gelişimini desteklemesi
C) İç bölgelerde bitki örtüsüne yönelik talebin düşük olması
D) İç bölgelerde ağaçlandırma çalışmalarının yetersiz kalması
E) İç bölgelerin kurak ve karasal iklim koşullarına sahip olması
Cevabı göster
Cevap: A) Kıyı bölgelerindeki tarım arazilerinin orman açılarak elde edilmesi
İç bölgelerde orman azlığının başlıca nedenleri ağaçlandırma çalışmalarının yetersizliği ve bitki örtüsüne yönelik talebin düşük olmasıdır; kıyıda tarım için orman açılması ise ormanı azaltan bir etken olup orman…
Soru 2
Karadeniz, Akdeniz ve Ege bölgelerinde denizden iç kesimlere geçişin yalnızca belirli boğaz ve vadilerden yapılabilmesinin temel coğrafi nedeni nedir?
A) Akarsuların denize dik akarak geniş deltalar oluşturması
B) Karayolu ağının henüz yeterince gelişmemiş olması
C) Yüksek sıradağların deniz boyunca uzanıp gerisini set gibi kapatması
D) Bu yörelerin deniz seviyesinden çok yüksekte bulunması
E) Ticaret yollarının tarihsel olarak bu güzergâhları seçmesi
Cevabı göster
Cevap: C) Yüksek sıradağların deniz boyunca uzanıp gerisini set gibi kapatması
Karadeniz Dağları, Toroslar ve Batı Anadolu sıradağları deniz boyunca uzanarak gerideki iç kesimleri bir set gibi kapatır; bu yüzden geçişler ancak dağ boğazları ve akarsu vadileri üzerinden sağlanır.
Soru 3
Türkiye'de gül tarımı yapılan başlıca iller arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Muğla
B) Burdur
C) Afyon
D) Denizli
E) Isparta
Cevabı göster
Cevap: A) Muğla
Gül üretimi en çok Isparta, Burdur, Afyon ve Denizli illerinde yapılmaktadır. Muğla bu iller arasında sayılmaz.
Soru 4
Antep fıstığının Türkiye'de yoğun olarak üretildiği iller düşünüldüğünde, bu ürün hangi iklim tipinin hâkim olduğu alanlarda başarıyla yetişmektedir?
A) Yazları serin ve yağışlı, kışları ılıman karasal iklim
B) Dört mevsim yağışlı, yazları serin okyanus iklimi
C) Yazları sıcak ve kurak, kışları ılıman ve kısa geçen iklim
D) Yıl boyu çok yağışlı ve nemli ekvator iklimi
E) Yazları ılıman, kışları çok soğuk ve uzun kara iklimi
Cevabı göster
Cevap: C) Yazları sıcak ve kurak, kışları ılıman ve kısa geçen iklim
Antep fıstığı yazları sıcak-kurak, kışları ılıman ve kısa geçen iklimi tercih eder; bu nedenle Güneydoğu Anadolu'nun bu iklim özelliklerini taşıyan illerinde yoğun üretim yapılır.
Soru 5
Türkiye'de Hakkâri çevresi ve Taşeli platosu gibi alanlarda makineli tarımın gelişememesinin nedenleri sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?
A) Aşırı soğuk iklim — karstik arazi yapısı
B) Sulama suyu yetersizliği — tuzlu toprak yapısı
C) Yüksek nüfus yoğunluğu — orman varlığı
D) Yoğun yağışlar — çöl iklimi
E) Kıyıya uzaklık — alüvyal toprak eksikliği
Cevabı göster
Cevap: A) Aşırı soğuk iklim — karstik arazi yapısı
Hakkâri çevresinde aşırı soğuk iklim koşulları tarımsal faaliyetleri kısıtlarken Taşeli platosunun karstik yapısı tarım makineleri için uygunsuz bir toprak profili oluşturur.
Soru 6
Ege Bölgesi'ndeki horst-graben sistemine ilişkin aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?
A) Kaz Dağı (horst) — Edremit çukurluğu (graben)
B) Yunt Dağı (horst) — Gediz grabeni
C) Bozdağlar (horst) — Küçük Menderes grabeni
D) Madra Dağı (horst) — Büyük Menderes grabeni
E) Aydın Dağları (horst) — Büyük Menderes grabeni
Cevabı göster
Cevap: D) Madra Dağı (horst) — Büyük Menderes grabeni
Madra Dağı'nın güneyindeki çöküntü graben Bakırçay grabendir, Büyük Menderes grabeni değil. Büyük Menderes grabeni Aydın Dağları ile Menteşe Dağları arasında yer alır.
Soru 7
Bir tabloda dört ürünün Türkiye'deki toplam ekim alanı payı (%) ve toplam üretim payı (%) verilmiştir. Birim alan verimi en yüksek ürün hangisidir?
| Ürün | Ekim alanı payı (%) | Üretim payı (%) |
|------|--------------------|-----------------|
| I | 30 | 15 |
| II | 10 | 25 |
| III | 25 | 25 |
| IV | 35 | 35 |
A) I. ürün
B) II. ürün
C) III. ürün
D) IV. ürün
E) I. ve IV. ürün eşit
Cevabı göster
Cevap: B) II. ürün
Birim alan verimi = üretim payı / ekim alanı payı oranıyla karşılaştırılır. I için 15/30 = 0,50; II için 25/10 = 2,50; III için 25/25 = 1,00; IV için 35/35 = 1,00. En yüksek oran II. üründedir.
Soru 8
Türkiye'nin beş farklı iline ait yıllık yağış ve sıcaklık verileri incelendiğinde, sıcak-yağışlı iklimle sıcak-kurak iklimi birbirinden ayırt etmek için hangi iki il çifti özellikle kritik bir örnek oluşturur?
A) Ankara ile Erzurum
B) Trabzon ile Rize
C) Adana ile Şanlıurfa
D) İzmir ile Antalya
E) Konya ile Kayseri
Cevabı göster
Cevap: C) Adana ile Şanlıurfa
Adana, Akdeniz kıyısında sıcak ve yağışlı bir iklime sahipken; Şanlıurfa, aynı derecede sıcak ancak kurak bir iç kesim iklimine sahiptir.
Soru 9
Türkiye'de tarıma dayalı sanayinin en gelişmiş olduğu bölgeler arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilebilir?
A) Çukurova ve Ege ovaları
B) İç Anadolu ve Karadeniz bölgeleri
C) Marmara ve Doğu Karadeniz kıyıları
D) Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu
E) Yıldız Dağları etekleri ve Menteşe Yöresi
Cevabı göster
Cevap: A) Çukurova ve Ege ovaları
Tarıma dayalı sanayi, büyük ve verimli ovalara sahip Çukurova ve Ege ovalarında tarımsal üretimin yoğunluğuna bağlı olarak daha gelişmiştir.
Soru 10
Aşağıdaki illerden hangisinde sözleşmeli tarımın yaygın olmadığı söylenebilir?
A) Manisa
B) Konya
C) Edirne
D) Artvin
E) Şanlıurfa
Cevabı göster
Cevap: D) Artvin
Sözleşmeli tarım, geniş ovalara ve sanayiye yönelik üretime sahip Manisa, Konya, Edirne ve Şanlıurfa gibi illerde yaygındır. Artvin ise engebeli ve dağlık yapısı nedeniyle sözleşmeli tarıma elverişli değildir.
Soru 11
Türkiye'de uygulanan bölgesel kalkınma projelerinin temel hedefleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Bölgeler arası gelişmişlik farkını azaltmak
B) Doğal ve beşeri kaynaklara dayalı kalkınmayı desteklemek
C) Bölgelerin gelişmişlik düzeyini artırmak
D) Nüfusun yalnızca büyük kentlerde yoğunlaşmasını sağlamak
E) Altyapı eksikliklerini tamamlayarak göçü önlemek
Cevabı göster
Cevap: D) Nüfusun yalnızca büyük kentlerde yoğunlaşmasını sağlamak
Bölgesel kalkınma projelerinin hedefleri; bölgelerin gelişmişlik düzeyini artırmak, bölgeler arası farkı azaltmak, eksiklikleri tamamlayarak göçü önlemek ve doğal-beşeri kaynaklara dayalı kalkınmayı sağlamaktır.
Soru 12
İnegöl Ovası'nda tarım dışı faaliyetlerin oransal olarak bu denli yoğun olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) İnegöl'ün Türkiye'nin en kalabalık kenti olması
B) Bölgenin Türkiye'nin en yüksek yağış ortalamasına sahip olması
C) Ovada verimli tarım topraklarının bulunmaması
D) Ovada maden yataklarının yoğun biçimde işletilmesi
E) Büyük sanayi kenti Bursa'ya yakın konumda bulunması
Cevabı göster
Cevap: E) Büyük sanayi kenti Bursa'ya yakın konumda bulunması
İnegöl Ovası'nın Bursa gibi büyük bir sanayi kentine yakınlığı, tarım dışı sanayi ve ulaşım faaliyetlerinin ovada yoğunlaşmasına neden olmuştur.
Soru 13
Bir haritada hem olumsuz iklim koşullarını hem de olumsuz yer şekli koşullarını birlikte taşıyan alanı belirlemek gerektiğinde, aşağıdaki illerden hangisi her iki dezavantajı da en belirgin biçimde yansıtır?
A) Karapınar — düz arazi ve karasal kuru iklim
B) Hakkâri — hem engebeli hem sert kışlı dağlık iklim
C) Menteşe — engebeli arazi ve ılıman iklim
D) Konya — düz ova ve yarı kurak iklim
E) Bolu — orman arazisi ve ılımlı iklim
Cevabı göster
Cevap: B) Hakkâri — hem engebeli hem sert kışlı dağlık iklim
Hem olumsuz iklim (sert, uzun ve soğuk kışlar) hem olumsuz yer şekli (çok engebeli ve dağlık arazi) koşullarını birleştiren il Hakkâri'dir. Diğer seçeneklerde ya iklim ya yer şekli dezavantajı tek başınadır.
Soru 14
Türkiye'de 1960'tan günümüze gerçekleştirilen nüfus sayımları değerlendirildiğinde, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A) Nüfus artış hızı bölgeden bölgeye farklılık göstermiştir.
B) Büyük şehirlerdeki nüfus artışının temel kaynağı göçtür.
C) Kırsal alanlardaki nüfus artışı ağırlıklı olarak doğal artışla gerçekleşmiştir.
D) Toplam nüfus her sayım döneminde artış göstermiştir.
E) Nüfus artış hızı tüm dönemlerde aynı kalmış, hiçbir sayımda değişmemiştir.
Cevabı göster
Cevap: E) Nüfus artış hızı tüm dönemlerde aynı kalmış, hiçbir sayımda değişmemiştir.
Toplam nüfus her sayımda artmış olmakla birlikte artış hızı yıllara göre değişmiştir; bu nedenle artış hızının tüm dönemlerde aynı kaldığını söyleyen ifade yanlıştır. Diğer ifadeler verilen bilgilerle uyumludur.
Soru 15
Türkiye'de iç ticaretin canlı olmasının en önemli coğrafi nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Nüfusun büyük kentlerde toplanarak tüketimi artırması
B) Sanayi bölgelerinin hammadde gereksiniminin yüksek olması
C) Bölgeler arası doğal koşul farkının ürün çeşitliliğini artırması
D) Gelişmiş ulaşım altyapısının bölgelere erişimi kolaylaştırması
E) Nüfus artışına bağlı tarımsal üretimin yükselmesi
Cevabı göster
Cevap: C) Bölgeler arası doğal koşul farkının ürün çeşitliliğini artırması
Türkiye'de iç ticaretin canlı olmasının temel coğrafi nedeni, bölgeler arası doğal koşul farkının her bölgede değişik tarım ürünlerinin yetişmesine yol açmasıdır; bu çeşitlilik ürünlerin bölgeler arasında alınıp…