Akdeniz iklimi: özellikleri ve yayılış alanı Soruları
KPSS Coğrafya · 16 özgün soru · açıklamalı çözümler
Akdeniz iklimi: özellikleri ve yayılış alanı — Konu Özeti
KPSS Coğrafya kapsamında Akdeniz iklimi: özellikleri ve yayılış alanı konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Akdeniz mikroplankton bakımından yoksul olduğundan suları genellikle mavi ve berraktır; yalnızca Cebelitarık Boğazı çevresi ve kuzeydeki ırmak ağızlarında su yeşile döner.
Sedir, Akdeniz iklim bölgesinde yayılış gösteren iğne yapraklı bir ağaçtır ve daha çok mobilya sanayisinde kullanılır.
Akdeniz'de balık türü çeşitliliği fazla ama birey miktarı azdır; bunun nedeni tuzluluğun yüksek, besin tuzu ve plankton miktarının düşük olmasıdır.
Akdeniz ve Karadeniz kıyılarında dağlar kıyıya paralel uzandığı için koy, körfez, ada ve yarımada sayısı azdır.
Sandal, menengiç, keçiboynuzu gibi Akdeniz bitkilerinin Karadeniz'in korunaklı vadilerinde (örn. Çoruh Vadisi) görülmesi, geçmiş iklim koşullarından kalan relikt türlerle açıklanır.
Akdeniz kıyılarında yılda yaklaşık 3000 saat güneşlenme süresi vardır, denize girme süresi uzundur ve buna bağlı olarak kıyı turizmi gelişmiştir.
Akdeniz Bölgesi'nde yaylalar ağırlıklı olarak hayvancılık amacıyla kullanılırken, Karadeniz dışındaki yüksek kesimlerde çiftlik ve tarım faaliyetleri de görülür.
Akdeniz iklimi bölgelerindeki (Ege ve Akdeniz) ormanlar, uzun sıcak-kuru yazlar nedeniyle yangın riski en yüksek ormanlardır; iklimle doğrudan temas eden Amanos ve Menteşe Dağları'nda risk daha yüksektir.
Boksit alüminyumun ham maddesidir ve en önemli yatakları Konya-Seydişehir, Antalya-Akseki ve Muğla-Milas'ta bulunur.
Don olayı sıcaklığın 0°C'nin altına inmesidir ve tarıma en çok Akdeniz Bölgesi'nde zarar verir, çünkü bu iklimde bitkiler erken gelişmeye başlar.
Akdeniz ikliminde yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlıdır; yağış rejimi düzensizdir.
Zeytin ancak Güney Marmara'ya kadar uzanan Akdeniz iklimi etkisindeki kıyı kesimlerinde yetişir; Artvin gibi iç kesimlerde yetişmez ve zeytinin yetişmesi düzensiz yağış rejiminin kanıtıdır.
Terra Rossa, Akdeniz iklimi koşullarında kireçtaşı (kalkerli) arazilerin çözülmesiyle oluşan, demir oksitçe zengin kırmızı renkli topraktır; doğal hâlde verimsizdir, dikili tarıma uygundur ve Akdeniz-Ege kıyı kuşağında yaygındır.
Kıl keçisi yetiştiriciliği en fazla Akdeniz Bölgesi'nde, özellikle Mersin ilinde yapılır.
Türkiye'nin en güney noktası olan Akdeniz kıyılarında, ekvatora en yakın olunması nedeniyle çizgisel (doğrusal) dönüş hızı en yüksektir.
Asi Nehri kaynağını yurt dışından (Lübnan/Suriye) alıp Hatay'dan geçerek Akdeniz'e dökülür ve kıyıda küçük bir delta oluşturur.
Manavgat Çayı, Aksu Çayı ve Göksu Nehri Akdeniz'e dökülen akarsulardır (Manavgat ve Aksu Antalya, Göksu Silifke/Mersin yakınında).
Türkiye'nin Orta (Ilıman) Kuşak'ta bulunması nedeniyle dört mevsim belirgin yaşanır, batı rüzgârları ile cephe yağışları etkili olur ve Akdeniz iklimi görülür.
Akdeniz ikliminin hâkim olduğu kıyılarda 0-1200 m yükseklik kuşağında en yaygın ağaç türü kızılçamdır ve kızılçam özellikle Antalya, Muğla gibi Akdeniz iklimli yörelerde yayılış gösterir.
Sığla ağacı (Liquidambar orientalis) Türkiye'de yalnızca Ege'nin güneyi ile Akdeniz'in batısında (Köyceğiz, Fethiye, Marmaris çevresi) dar bir alanda doğal olarak yayılış gösterir.
Akdeniz'de gelgit etkisi çok zayıftır; kayda değer gelgit yalnızca Tunus'taki Gabes Körfezi ile İtalya'yı Sicilya'dan ayıran Mesina Boğazı'nda yaşanır.
Akdeniz ormanlarında 500-1000 m'de meşe ve kızılçam, 1000-1500 m'de karaçam, ardıç ve katran gibi iğne yapraklı türler bulunur; Batı Anadolu'da fıstık çamı önemli türdür.
Örnek Sorular
Soru 1
Akdeniz iklim kuşağına bağlı fauna örneklerinden olan bukalemunun Türkiye'deki doğal yayılış alanı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) Ege ve Akdeniz bölgeleri
B) Doğu Anadolu ve İç Anadolu bölgeleri
C) Karadeniz ve Marmara bölgeleri
D) Güneydoğu Anadolu ve Doğu Anadolu bölgeleri
E) İç Anadolu ve Karadeniz bölgeleri
Cevabı göster
Cevap: A) Ege ve Akdeniz bölgeleri
Bukalemun, Akdeniz iklim kuşağının karakteristik hayvanlarından biridir ve Türkiye'de doğal olarak Ege ve Akdeniz bölgelerinde yaşar.
Soru 2
Akdeniz ormanlarında yükseklik-tür ilişkisiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) 500-1000 m kuşağında karaçam ve ardıç, 1000-1500 m'de ise meşe ve kızılçam bulunur.
B) Her iki yükseklik kuşağında da geniş yapraklı meşe ve kayın türleri baskındır.
C) 500-1000 m kuşağında meşe ve kızılçam, 1000-1500 m'de karaçam, ardıç ve katran yer alır.
D) Bütün yükseklik kuşaklarında benzer bir orman örtüsü görülür, tür çeşitliliği azdır.
E) 1000-1500 m kuşağında kayın ve gürgen baskındır; iğne yapraklı türlere rastlanmaz.
Cevabı göster
Cevap: C) 500-1000 m kuşağında meşe ve kızılçam, 1000-1500 m'de karaçam, ardıç ve katran yer alır.
500-1000 m arasında meşe ve kızılçam, 1000-1500 m'de ise karaçam, ardıç ve katran gibi iğne yapraklı türler baskın olup Batı Anadolu'da fıstık çamı da önemli bir türdür.
Soru 3
Türkiye'de kıl keçisi yetiştiriciliğinin en yoğun yapıldığı bölge ve il hangisidir?
A) Doğu Anadolu Bölgesi – Erzurum
B) Akdeniz Bölgesi – Mersin
C) Güneydoğu Anadolu Bölgesi – Gaziantep
D) Ege Bölgesi – İzmir
E) İç Anadolu Bölgesi – Konya
Cevabı göster
Cevap: B) Akdeniz Bölgesi – Mersin
Kıl keçisi yetiştiriciliği Türkiye'de en fazla Akdeniz Bölgesi'nde yapılmakta olup bu bölge içinde özellikle Mersin ili öne çıkmaktadır.
Soru 4
Akdeniz Bölgesi'nde yüksek kesimlerde yer alan yaylaların kullanım amacı diğer bölgelerdeki yaylalardan nasıl ayrılır?
A) Yıl boyunca sürekli yerleşim alanı olarak kullanılır ve kalıcı nüfus barındırır.
B) Tahıl tarımı ve bağcılık faaliyetleri yoğun biçimde yapılan üretim alanlarıdır.
C) Ormancılık faaliyetleri için temel kereste ve odun üretim alanı işlevi görür.
D) Ağırlıklı olarak hayvancılık amacıyla kullanılır; tarım ikincil planda kalır.
E) Sanayi için hammadde üreten, planlı biçimde kurulmuş üretim merkezleridir.
Cevabı göster
Cevap: D) Ağırlıklı olarak hayvancılık amacıyla kullanılır; tarım ikincil planda kalır.
Akdeniz Bölgesi'nde yaylaların kullanımı ağırlıklı olarak hayvancılığa dayanır; tarımsal faaliyetler ise bu yüksek kesimlerde ikincil planda kalır. Belirleyici işlev hayvancılıktır.
Soru 5
Türkiye'de zeytinin yetiştiği alanlar incelendiğinde, bu bitkinin hangi iklim özelliğinin bir göstergesi olduğu anlaşılır?
A) Yüksek dağlık alanlarda yetişen endemik bitki türlerinin korunması
B) Karasal iklimin yaygın olduğu ve kışların sert geçtiği iç kesimlerin tarımsal önemi
C) Karadeniz ikliminin hâkim olduğu, yağışın her mevsim düzenli dağıldığı bölgelerin varlığı
D) Step ikliminin hâkim olduğu yörelerde kuru tarımın yaygınlaşması
E) Akdeniz iklimine özgü düzensiz yağış rejiminin güney ve batı kıyılarında etkili olması
Cevabı göster
Cevap: E) Akdeniz iklimine özgü düzensiz yağış rejiminin güney ve batı kıyılarında etkili olması
Zeytin yalnızca Akdeniz ikliminin ulaştığı güney ve batı kıyı kuşağında (Güney Marmara'ya kadar) yetişir; bu dağılım, söz konusu kesimlerde Akdeniz iklimine özgü düzensiz yağış rejiminin varlığının bitkisel kanıtıdır.
Soru 6
Liquidambar orientalis olarak da bilinen sığla ağacı, Türkiye'de hangi dar coğrafi alanda doğal yayılış gösterir?
A) Ege'nin güneyi ve Akdeniz'in batısı; Köyceğiz, Fethiye ve Marmaris çevresi
B) Doğu Karadeniz'in tamamı; özellikle Rize, Artvin ve Trabzon çevresinde
C) Doğu Anadolu'nun yüksek dağları; Van Gölü havzası ve Ağrı çevresinde
D) İç Anadolu'nun step alanları; Konya, Karaman ve Aksaray çevresinde
E) Trakya'nın nemli orman kuşağı; İstanbul, Kırklareli ve Edirne çevresinde
Cevabı göster
Cevap: A) Ege'nin güneyi ve Akdeniz'in batısı; Köyceğiz, Fethiye ve Marmaris çevresi
Sığla ağacı Türkiye'nin endemik türlerindendir ve yalnızca Ege'nin güneyi ile Akdeniz'in batısında, Köyceğiz, Fethiye ve Marmaris çevresinde dar bir alanda yetişir.
Soru 7
Karadeniz Bölgesi'nin korunaklı vadilerinde sandal, menengiç ve keçiboynuzu gibi tipik Akdeniz bitkilerine rastlanması öncelikle hangi kavramla açıklanır?
A) Bu bitkilerin rüzgârla taşınan tohumlarının Karadeniz vadilerine yerleşmesiyle oluşan doğal yayılım
B) Geçmiş dönemlerde farklı iklim koşullarının hüküm sürdüğüne işaret eden relikt türler
C) Karadeniz ikliminin Akdeniz iklimiyle belirli dönemlerde aynılaşmasına yol açan mikro iklim koşulları
D) İnsan eliyle yapılan bilinçli ağaçlandırma çalışmaları sonucu ortaya çıkan yapay yayılım
E) Vadilerin deniz seviyesine yakın olması nedeniyle Akdeniz'den doğrudan taşınan bitki örtüsü
Cevabı göster
Cevap: B) Geçmiş dönemlerde farklı iklim koşullarının hüküm sürdüğüne işaret eden relikt türler
Sandal, menengiç ve keçiboynuzu gibi Akdeniz bitkileri, geçmiş jeolojik dönemlerde farklı iklim koşulları altında Karadeniz'in korunaklı vadilerine (Çoruh Vadisi gibi) ulaşmış ve sonrasında değişen iklime karşın bu…
Soru 8
Akdeniz iklim bölgesinde yayılış gösteren, iğne yapraklı olup odununun ağırlıklı olarak mobilya sanayisinde değerlendirildiği ağaç türü aşağıdakilerden hangisidir?
A) Sığla
B) Kestane
C) Sedir
D) Sandal
E) Gürgen
Cevabı göster
Cevap: C) Sedir
Sedir Akdeniz iklim bölgesinin iğne yapraklı ağacı olup odunu mobilya sanayisinde kullanılır.
Soru 9
Aşağıdaki dağ sıralarından hangilerinde, Akdeniz iklimiyle doğrudan temas kurulması nedeniyle orman yangını riski özellikle yüksektir?
A) Küre Dağları ve Ilgaz Dağları
B) Ağrı Dağı ve Süphan Dağı
C) Kaçkar Dağları ve Giresun Dağları
D) Amanos Dağları ve Menteşe Dağları
E) Erciyes Dağı ve Hasan Dağı
Cevabı göster
Cevap: D) Amanos Dağları ve Menteşe Dağları
Amanos ve Menteşe Dağları, Akdeniz iklimiyle doğrudan temas halinde olduğundan uzun sıcak-kuru yazlar orman yangını riskini artırır.
Soru 10
Akdeniz ikliminin temel özellikleri aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?
A) Yazlar ılık ve kurak, kışlar soğuk ve yağışlı; yağış rejimi düzenlidir.
B) Yazlar serin ve yağışlı, kışlar soğuk ve karlı; yağış rejimi düzenlidir.
C) Yazlar ılık ve yağışlı, kışlar serin ve kuru; yağış dört mevsime eşit dağılır.
D) Yazlar çok sıcak ve çok yağışlı, kışlar ılık ve kuru; yağış rejimi düzenlidir.
E) Yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlı; yağış rejimi düzensizdir.
Cevabı göster
Cevap: E) Yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlı; yağış rejimi düzensizdir.
Akdeniz ikliminin en belirgin özelliği yazların sıcak ve kurak, kışların ılık ve yağışlı olmasıdır; yağışlar mevsimlere eşit dağılmaz, yağış rejimi düzensizdir.
Soru 11
Akdeniz ikliminin hâkim olduğu kıyı kesimlerinde 0-1200 m yükseklik aralığında en yaygın ağaç türü hangisidir?
A) Kızılçam
B) Sarıçam
C) Kayın
D) Ladin
E) Karaçam
Cevabı göster
Cevap: A) Kızılçam
Akdeniz iklimli kıyı kesimlerinde (0-1200 m) en yaygın iğne yapraklı tür kızılçamdır; özellikle Antalya ve Muğla gibi illerde belirgin yayılış gösterir.
Soru 12
Don olayının tarımsal zarar potansiyeli diğer bölgelere kıyasla Akdeniz Bölgesi'nde neden daha yüksektir?
A) Sulama olanaklarının yetersizliği yüzünden bitkilerin kuraklık stresine girmesi durumu
B) Ilık kışlar nedeniyle bitkilerin erken gelişip geç donlara karşı savunmasız kalması
C) Ekim alanlarının geniş ve yetiştirilen ürün çeşidinin fazla olması durumu
D) Don olayının bu bölgede diğer bölgelere kıyasla çok daha sık ve şiddetli yaşanması
E) Yaz yağışlarının bolluğu nedeniyle toprak neminin sürekli yüksek kalması
Cevabı göster
Cevap: B) Ilık kışlar nedeniyle bitkilerin erken gelişip geç donlara karşı savunmasız kalması
Akdeniz ikliminde kışlar ılık olduğundan bitkiler erken sürgün ve çiçek açar; geç gelen don olayları bu erken gelişme döneminde tarıma ağır zarar verir.
Soru 13
Türkiye'de Akdeniz ikliminin görülmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Türkiye'nin tropikal kuşakta yer alması ve muson rüzgârlarının etkisi altında kalması
B) Türkiye'nin kutup cephesine yakın olması ve kutup rüzgârlarının egemenliği altında olması
C) Türkiye'nin Orta Kuşak'ta yer alması; batı rüzgârları ve cephe yağışlarının etkili olması
D) Türkiye'nin kara kütlesinin tam ortasında bulunması ve karasal iklimin hâkim olması
E) Türkiye'nin yüksek enlemde bulunması ve güneş ışınlarını dik açıyla alması durumu
Cevabı göster
Cevap: C) Türkiye'nin Orta Kuşak'ta yer alması; batı rüzgârları ve cephe yağışlarının etkili olması
Türkiye, Orta (Ilıman) Kuşak'ta yer aldığından batı rüzgârları ve cephe yağışları etkili olur; bu durum Akdeniz ikliminin oluşumunu sağlar.
Soru 14
Akdeniz kıyılarındaki kıyı turizminin gelişmesinde belirleyici olan iklim özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
A) Yıllık yağış miktarının 1000 mm'nin üzerinde olması ve yağışların yazın yoğunlaşması
B) Kış aylarında kar yağışının fazla olması ve kar turizminin ön plana çıkması
C) Dört mevsim yağışlı iklim yapısı ve yüksek bağıl nem ortalaması
D) Yılda yaklaşık 3000 saat güneşlenme süresi ve uzun denize girme mevsimi
E) Sert kuzey rüzgârlarının önlenmesi sayesinde yazın 10°C altı sıcaklıkların yaşanmaması
Cevabı göster
Cevap: D) Yılda yaklaşık 3000 saat güneşlenme süresi ve uzun denize girme mevsimi
Akdeniz kıyılarında yılda ~3000 saat güneşlenme ve uzun denize girme mevsimi, kıyı turizminin gelişmesinin temel iklimsel nedenidir.
Soru 15
Seracılık faaliyetlerinin Türkiye'de özellikle Akdeniz ve Ege bölgelerinde yoğunlaşmasının temel nedeni nedir?
A) Kış aylarında ılık hava koşullarının hâkim olması ve sera ısıtma giderini azaltması
B) Bu bölgelerde çok geniş ve düz tarım arazilerinin yaygın biçimde bulunması durumu
C) Yaz yağışlarının bol ve düzenli olması nedeniyle sulamaya neredeyse gerek kalmaması
D) Toprak yapısının sera tarımına özgü, elverişli bir kimyasal bileşime sahip olması
E) Nüfusu yoğun olan bu bölgelerde iç pazar talebinin sürekli yüksek tutulması olgusu
Cevabı göster
Cevap: A) Kış aylarında ılık hava koşullarının hâkim olması ve sera ısıtma giderini azaltması
Akdeniz ve Ege bölgelerinde kışların ılık geçmesi, seralar için gereken ısıtma maliyetini önemli ölçüde düşürür; bu da seracılığın bu bölgelerde yaygınlaşmasının temel iklimsel nedenidir.