Akdeniz Bölgesi: fiziki, beşeri ve ekonomik özellikleri Soruları
KPSS Coğrafya · 34 özgün soru · açıklamalı çözümler
Akdeniz Bölgesi: fiziki, beşeri ve ekonomik özellikleri — Konu Özeti
KPSS Coğrafya kapsamında Akdeniz Bölgesi: fiziki, beşeri ve ekonomik özellikleri konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Birim alandan bir yılda birden fazla ürün (çok ürün) alma bakımından en elverişli il Antalya'dır; çünkü yazlar uzun ve sulama olanakları Şanlıurfa gibi illere göre daha geniştir.
Akdeniz Bölgesi'nin başlıca turistik mekânları Antalya (Perge, Aspendos, Nicolas Kilisesi, Karain Mağarası), Burdur (Hacılar), Hatay (St. Pier Kilisesi) ve Mersin (Kızkalesi, Ashab-ı Keyf, St. Paul Kilisesi) çevresinde yer alır.
Yer fıstığı uzun ve sıcak yaz ister; en çok Adana, Osmaniye, Şırnak, Antalya ve Hatay'da üretilir ve Güneydoğu ile Akdeniz iklim bölgesi dışında yetiştirilmesi zordur.
Kovada Gölü Akdeniz Bölgesi'nde yer alan karstik oluşumlu bir göldür.
Türkiye'de soya fasulyesi en fazla Akdeniz Bölgesi'nde üretilir.
Falezler (dik deniz kıyısı yarları) Türkiye'de yaygın olarak Karadeniz ve Akdeniz bölgelerinde görülür.
Eğirdir Gölü tektonik kökenlidir ve Akdeniz'e yakın konumuyla öne çıkar.
Pamuk yetişme döneminde bol su, olgunlaşma döneminde kuraklık ve uzun yaz ister; en çok Urfa, Diyarbakır, Aydın ve Hatay'da üretilir ve esas olarak Güneydoğu, Akdeniz ve Ege'de yetiştirilebilir.
Akdeniz Bölgesi'nde karstik arazi yaygın olduğundan yer altı suları zengindir, akarsuların bir kısmı yer altı sularıyla beslenir ve debileri yıl içinde fazla azalmaz.
Akdeniz Bölgesi buğday için klimatik açıdan elverişli olsa da buğdayın ekonomik getirisinin düşük olması nedeniyle (örn. 1 kg buğday 1 kg muzdan çok daha az değer taşır) tercih edilmez.
Katalonya, İspanya'nın kuzeydoğusunda yer alan, yaklaşık 580 km Akdeniz kıyısı bulunan özerk bir bölgedir.
Akdeniz Bölgesi'ndeki antik yerleşmeler arasında Aspendos, Termesos, Aziz Nikolas Kilisesi ve Olimpos sayılabilir.
Türkiye'deki başlıca kırık (horst) dağların çoğu Ege Bölgesi'nde (Kaz Dağı, Madra, Yunt, Bozdağ, Aydın, Menteşe Dağları) bulunurken Akdeniz Bölgesi'nde Amanos (Nur) Dağları kırık dağ olarak yer alır.
İncir üretimi Türkiye'de ağırlıklı olarak Ege ve Akdeniz kıyı illerinde yoğunlaşır, iç bölgelerde çok sınırlı kalır.
Türkiye'nin en zengin orman alanları Karadeniz Bölgesi'nde yer alır; Akdeniz ve Ege kıyılarında da orman bulunmakla birlikte daha seyrek ve daha alçak rakımlarda yoğunlaşır.
Salda Gölü Göller Yöresi'nde (Burdur) yer alır ve beyaz kıyılarıyla tanınır; bu beyaz renk kireçtaşının çözünmesinden değil, alkali sularda çökelen hidromanyezit (magnezyumlu) mineralinden kaynaklanır.
Kıl keçisi doğal koşullara dayanıklı ve sarp/dağlık arazilere uyum sağlayan bir hayvan olduğu için Türkiye'de en yoğun olarak Akdeniz Bölgesi'nde (özellikle Toroslar) yetiştirilir.
Akdeniz Bölgesi'nde sanayi, Adana Bölümü'nde yoğunlaşır.
Türkiye'de aletli dalış en çok Akdeniz Bölgesi'nde yapılır; Antalya limanı girişinde Fransız Societe savaş gemisi, Kemer marinası açıklarında Paris batığı bulunur.
Ocak ayında Türkiye'nin en sıcak bölgesi Akdeniz Bölgesi'dir.
Zeytin ağacının dalgalanmalı (periyodisite gösteren) üretim özelliği nedeniyle Akdeniz Bölgesi'nde birinci ürün olarak tercih edilmez ve zeytin yetiştiriciliği Ege Bölgesi'ne kaymıştır.
Türkiye'de tungsten (volfram) madeni en fazla Elazığ, Bursa, Çanakkale ve Niğde'den çıkarılır; ağırlıklı olarak Akdeniz Bölgesi'nde değildir.
Örnek Sorular
Soru 1
Akdeniz Bölgesi'nde iklim koşulları zeytin yetiştiriciliğine uygun olmasına rağmen zeytinin birinci tarım ürünü olarak tercih edilmemesinin temel nedeni nedir?
A) Zeytin ağacının periyodisite göstererek her yıl düzenli ürün vermemesi
B) Kış yağışlarının zeytinde kök çürüklüğüne yol açması
C) Akdeniz Bölgesi'nde toprak yapısının zeytin için elverişsiz olması
D) Hasat sürecinin diğer ürünlere göre çok daha uzun sürmesi
E) Zeytin talebinin Ege pazarlarında daha yüksek olması
Cevabı göster
Cevap: A) Zeytin ağacının periyodisite göstererek her yıl düzenli ürün vermemesi
Zeytin ağacı periyodisite (dalgalanmalı üretim) özelliği nedeniyle her yıl aynı verimde ürün vermez; bu istikrarsızlık Akdeniz Bölgesi çiftçilerinin zeytini birincil ürün olarak tercih etmemesine ve zeytin üretiminin…
Soru 2
Akdeniz Bölgesi'nde kireçtaşının yaygın olmasıyla doğrudan ilişkilendirilebilecek özellikler aşağıdakilerden hangisinde doğru bir arada verilmiştir?
A) Yüksek tarımsal verim, düz ovalar ve geniş deltalar
B) Güçlü rüzgâr enerjisi potansiyeli ve geniş akarsu ağı
C) Mağara turizmi, kanyon vadiler ve zeytin tarımı
D) Yoğun sanayi tesisleri ve liman ekonomisi
E) Geniş çayır-mera alanları ve hayvancılık geleneği
Cevabı göster
Cevap: C) Mağara turizmi, kanyon vadiler ve zeytin tarımı
Kireçtaşının yaygınlığı; mağaraların oluşmasına (mağara turizmine), kanyon vadilerin şekillenmesine ve zeytin tarımı için uygun drenajlı topraklara zemin hazırlar.
Soru 3
Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi Akdeniz Bölgesi'ndeki turistik mekânlardan biri için yanlış yapılmıştır?
A) Antalya — Aspendos antik tiyatrosu
B) Hatay — St. Pier Kilisesi
C) Mersin — Kızkalesi
D) Burdur — Hacılar yerleşim alanı
E) Antalya — Nemrut Dağı Tümülüsü
Cevabı göster
Cevap: E) Antalya — Nemrut Dağı Tümülüsü
Nemrut Dağı Tümülüsü Adıyaman'da (Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde) bulunur, Antalya'da değildir. Diğer eşleştirmelerin tamamı Akdeniz Bölgesi'ndeki gerçek turistik mekânlardır.
Soru 4
İncir üretiminin Türkiye'de ağırlıklı olarak yoğunlaştığı coğrafi alan aşağıdakilerin hangisinde doğru ifade edilmiştir?
A) İç bölgelerin plato alanları
B) Doğu Anadolu yaylaları
C) Ege ve Akdeniz kıyı illeri
D) Karadeniz kıyı şeridi
E) Güneydoğu Anadolu ovası
Cevabı göster
Cevap: C) Ege ve Akdeniz kıyı illeri
İncir üretimi Türkiye'de ağırlıklı olarak Ege ve Akdeniz kıyı illerinde yoğunlaşır; iç bölgelerde üretim çok sınırlı kalır.
Soru 5
Akdeniz Bölgesi'nin dağlık ve platoluk jeomorfolojik yapısının bölgedeki ekonomik faaliyetlere etkileri değerlendirildiğinde, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Dağlık yapı hem yaylacılığı hem de ticaret ve ulaşımı olumlu etkiler.
B) Dağlık yapı yaylacılık ve turizmi olumlu, ticaret ve ulaşımı olumsuz etkiler.
C) Engebeli arazi yalnızca turizmi olumlu, yaylacılığı olumsuz etkiler.
D) Dağlık yapı tüm ekonomik faaliyetleri eşit biçimde kısıtlar.
E) Dağlık yapı turizmi olumsuz, ulaşımı olumlu etkiler.
Cevabı göster
Cevap: B) Dağlık yapı yaylacılık ve turizmi olumlu, ticaret ve ulaşımı olumsuz etkiler.
Akdeniz Bölgesi'nin dağlık ve platoluk yapısı yaylacılık ve turizmi olumlu etkilerken ticaret ve ulaşım ağının gelişmesini olumsuz etkiler.
Soru 6
Akdeniz Bölgesi'nin kırsal kesiminde taş yapıların (taş evlerin) yaygın olmasının başlıca coğrafi nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Bölgede ahşap keresteye dayalı sanayi tesislerinin gelişmemiş olması
B) Akdeniz kışlarının ılıman geçmesi sayesinde taş yapıların inşa edilebilmesi
C) Kireçtaşı ve sert kayaçların bölgede bol bulunup yapı malzemesi olarak kullanılması
D) Deprem kuşağında yer alındığından çamur ve ahşap yerine taşın seçilmesi
E) Geleneksel mimarinin bölgede yalnızca taş yapıya izin vermiş olması
Cevabı göster
Cevap: C) Kireçtaşı ve sert kayaçların bölgede bol bulunup yapı malzemesi olarak kullanılması
Akdeniz Bölgesi'nde kireçtaşı ve sert kayaçlar bol bulunduğundan taş evler yaygınlaşmıştır; bu, doğrudan bir doğal kaynak ile yapı malzemesi ilişkisidir.
Soru 7
Akdeniz Bölgesi'nde mutlak nem Karadeniz'den fazla olmasına karşın yağışın Karadeniz kıyılarına göre daha az olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Akdeniz kıyılarındaki cephe sistemlerinin görece daha zayıf kalması
B) Akdeniz'in Karadeniz'e göre çok daha küçük bir yüzey alanına sahip olması
C) Akdeniz'de sıcaklığın düşük kalmasının bağıl nemi yüksek tutması
D) Kıyıyı çevreleyen dağların geride yağış gölgesi alanı oluşturması
E) Yüksek yıllık sıcaklığın bağıl nemi düşürerek yağışı azaltması
Cevabı göster
Cevap: E) Yüksek yıllık sıcaklığın bağıl nemi düşürerek yağışı azaltması
Akdeniz Bölgesi düşük enlemde yer aldığından yıllık ortalama sıcaklığı yüksektir; bu da bağıl nemi düşürür.
Soru 8
Salda Gölü'nün kıyılarının dünyaca tanınan beyaz rengi temel olarak aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?
A) Volkanik küllerin dalgalarla öğütülerek açık renk kum oluşturması
B) Kireçtaşının yağmur sularıyla çözünüp kıyıda birikmesi sonucu açılması
C) Alkali suda çökelen hidromanyezit adlı magnezyumlu mineralin kıyıyı kaplaması
D) Buzul döneminden kalma kuvars kumların kıyıya taşınarak yığılması
E) Deniz suyunun buharlaşmasıyla geride kalan tuz kabuğunun birikmesi
Cevabı göster
Cevap: C) Alkali suda çökelen hidromanyezit adlı magnezyumlu mineralin kıyıyı kaplaması
Salda Gölü'nün kıyılarındaki beyaz renk, kireçtaşının çözünmesinden değil, alkali sularda çökelen hidromanyezit adlı magnezyumlu mineralin kıyıyı kaplamasından kaynaklanır; gölün kökeni ise daha çok tektonik etkilidir.
Soru 9
Akdeniz Bölgesi iklim koşulları açısından buğday yetiştiriciliğine uygun olmasına karşın buğdayın bölgede tercih edilmemesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Buğdayın Akdeniz ikliminde verim vermemesi
B) Bölgede buğday işleyecek değirmen sayısının yetersiz kalması
C) Buğday tohumlarının tuzlu topraklarda çimlenmemesi
D) Buğdayın ekonomik getirisinin muz gibi ürünlere kıyasla düşük olması
E) Buğday hasadının Akdeniz kıyılarında mekanize edilememesi
Cevabı göster
Cevap: D) Buğdayın ekonomik getirisinin muz gibi ürünlere kıyasla düşük olması
Akdeniz Bölgesi buğday için iklim açısından elverişlidir; ancak buğdayın ekonomik getirisi muz gibi ürünlere göre çok düşük olduğundan çiftçiler buğday yerine yüksek katma değerli ürünleri tercih eder.
Soru 10
Eğirdir Gölü'nün kökeni ve Akdeniz'e yakın konumu göz önüne alındığında, bu gölün oluşum tipi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Karstik
B) Tektonik
C) Buzul
D) Lagün (kıyı set)
E) Volkanik set
Cevabı göster
Cevap: B) Tektonik
Eğirdir Gölü tektonik kökenlidir; bir çöküntü havzasında oluşmuş, Akdeniz'e yakın konumuyla Isparta-Burdur göller yöresinde yer alır.
Soru 11
Bir profil boyunca toprak örtüsü kahverengi orman toprağından başlayıp terra rossaya doğru geçiş gösteriyorsa, bu profil hangi doğrultuda uzanıyor olabilir?
A) Karadeniz kıyısından İç Anadolu'ya doğru
B) İç Anadolu'dan Akdeniz kıyısına doğru
C) Doğu Anadolu'dan Ege kıyısına doğru
D) Karadeniz kıyısından Akdeniz kıyısına doğru
E) Akdeniz kıyısından Karadeniz kıyısına doğru
Cevabı göster
Cevap: D) Karadeniz kıyısından Akdeniz kıyısına doğru
Profil kahverengi orman toprağıyla başlayıp terra rossa ile bitiyorsa kuzeydeki Karadeniz kıyısından güneydeki Akdeniz kıyısına doğru uzanır; çünkü terra rossa Akdeniz ikliminin, kahverengi orman toprağı ise nemli orman…
Soru 12
Akdeniz Bölgesi'nde dağların güney yamaçlarında tarımın kuzey yamaçlara kıyasla daha yüksek rakımlara kadar yapılabilmesinin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Bakı etkisi nedeniyle güney yamaçların kuzey yamaçlara göre daha fazla ısınması
B) Güney yamaçlardaki akarsu ağının tarımı daha yüksek seviyelere taşıması
C) Güney yamaçlara düşen yağış miktarının daha fazla olması
D) Güney yamaçlarda toprak kalınlığının daha fazla olması
E) Kuzey yamaçlardaki bitki örtüsünün çok yoğun olup tarım alanlarını kapatması
Cevabı göster
Cevap: A) Bakı etkisi nedeniyle güney yamaçların kuzey yamaçlara göre daha fazla ısınması
Bakı etkisi, güney yamaçların güneşe daha dik açıyla maruz kalarak daha fazla ısınmasını sağlar; bu nedenle Akdeniz Bölgesi'nde güney yamaçlarda tarım daha yüksek irtifaya kadar yapılabilmektedir.
Soru 13
Bir hayvan türü sarp, engebeli ve çalılık arazilere kolayca uyum sağladığı, dayanıklı olduğu için yetiştiriciliği belirli bir bölgede yoğunlaşmıştır. Bu hayvan türü ve en yoğun yetiştirildiği bölge aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) İç Anadolu Bölgesi — geniş step alanlarına dayalı koyunculuk
B) Karadeniz Bölgesi — çayır ve otlaklara dayalı büyükbaş besiciliği
C) Ege Bölgesi — ılıman kıyı ovalarının iklimine bağlı manda yetiştiriciliği
D) Akdeniz Bölgesi — Toroslar'ın dağlık kesimlerinde kıl keçisi yetiştiriciliği
E) Doğu Anadolu Bölgesi — yüksek yaylalara dayalı tiftik keçiciliği
Cevabı göster
Cevap: D) Akdeniz Bölgesi — Toroslar'ın dağlık kesimlerinde kıl keçisi yetiştiriciliği
Tarif edilen, sarp ve engebeli arazilere dayanıklı hayvan kıl keçisidir; bu nedenle yetiştiriciliği özellikle dağlık Akdeniz Bölgesi'nde (Toroslar) yoğunlaşır.
Soru 14
Doğal yayılış alanı Karadeniz olan orman gülü bitkisinin, Akdeniz Bölgesi'ndeki Nur (Amanos) Dağları'nda da görülmesi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?
A) Bitkinin Dördüncü Zaman iklim salınımlarında burada sığınak bulup varlığını sürdürmesi
B) Nur Dağları'nın Karadeniz'e benzer yıllık yağış değerleri alıyor olması
C) Orman gülü tohumlarının rüzgârla Karadeniz'den Amanoslar'a taşınmış olması
D) İnsanların orman gülünü süs bitkisi olarak bu bölgeye taşımış olması
E) Nur Dağları'nın Karadeniz Bölgesi sınırına bitişik konumda bulunması
Cevabı göster
Cevap: A) Bitkinin Dördüncü Zaman iklim salınımlarında burada sığınak bulup varlığını sürdürmesi
Orman gülü, Dördüncü Zaman (Kuvaterner) iklim salınımlarında elverişli bir sığınak bulup günümüze ulaşan relikt (kalıntı) bir bitkidir; bu yüzden asıl yayılış alanı dışında Nur Dağları'nda da görülebilir.
Soru 15
Akdeniz Bölgesi'nin maden potansiyeli değerlendirildiğinde, tungsten (volfram) madeninin bölgesel dağılımıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Tungsten ağırlıklı olarak Akdeniz Bölgesi'ndeki Adana ve Mersin'den çıkarılmaktadır
B) Tungsten Akdeniz Bölgesi'nde değil, daha çok Elazığ, Bursa ve Niğde'den çıkarılır
C) Tungsten yalnızca Akdeniz Bölgesi'ndeki Antalya ve Hatay illerinde bulunmaktadır
D) Tungsten, Akdeniz Bölgesi'nin yurt dışına en çok ihraç ettiği maden konumundadır
E) Tungsten Akdeniz Bölgesi kıyı ovalarında yüzeye yakın katmanlarda yer alır
Cevabı göster
Cevap: B) Tungsten Akdeniz Bölgesi'nde değil, daha çok Elazığ, Bursa ve Niğde'den çıkarılır
Türkiye'de tungsten (volfram) madeni ağırlıklı olarak Elazığ, Bursa, Çanakkale ve Niğde'den çıkarılır; Akdeniz Bölgesi illeri bu madende öne çıkmaz.