TBMM'nin yapısı ve milletvekilliği: 600 üye, 5 yıllık dönem, seçilme koşulları (18 yaş, yükseköğrenim) ve engel halleri Soruları
KPSS Vatandaşlık · 17 özgün soru · açıklamalı çözümler
TBMM'nin yapısı ve milletvekilliği: 600 üye, 5 yıllık dönem, seçilme koşulları (18 yaş, yükseköğrenim) ve engel halleri — Konu Özeti
KPSS Vatandaşlık kapsamında TBMM'nin yapısı ve milletvekilliği: 600 üye, 5 yıllık dönem, seçilme koşulları (18 yaş, yükseköğrenim) ve engel halleri konusunda bilmen gereken 19 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Yasama sorumsuzluğu, milletvekillerinin Meclis çalışmalarındaki oy, söz ve düşüncelerinden sorumlu tutulamamasıdır; mutlaktır, milletvekilliği bittikten sonra da sürer, Meclisçe kaldırılamaz ve cezai takibata karşı korur (ancak disiplin cezasına engel değildir).
Milletvekili seçilme yeterliliği sorularında çeldiriciler çift vatandaşlık (engel değil), afla kalkan suç (engel değil), askerlik tecili (engel değil), tutuklu yargılanma (engel) ve eğitim şartı (ilkokul yeterli) noktalarında karışıklık yaratacak şekilde kurgulanır.
Askerlik hizmetini öğrenim nedeniyle ertelemiş (tecil ettirmiş) kişi milletvekili seçilmeye engel durum taşımaz.
Milletvekili adayının aday olduğu seçim bölgesinde ikamet etme zorunluluğu yoktur; ülkenin her seçim bölgesinden aday olunabilir.
Milletvekilliği üç yolla sona erer: kendiliğinden (ölüm, Cumhurbaşkanı/Cumhurbaşkanı yardımcısı/bakan seçilme, yasama döneminin bitmesi), TBMM kararıyla (istifa, devamsızlık, bağdaşmayan görev) ve mahkeme kararıyla (kısıtlanma, kesin hüküm giyme).
Türkiye'de yasama yetkisi Türk milleti adına TBMM tarafından kullanılır ve bu yetki devredilemez (Anayasa m.7).
Memur olabilmek için Türk vatandaşı olmak, 18 yaşını doldurmak, askerlikle ilişiği bulunmamak ve en az ortaokul mezunu olmak gerekir; yükseköğrenim mezunu olmak memur olma şartı değildir.
Cumhurbaşkanı seçimi ile TBMM seçimleri 5 yılda bir aynı günde birlikte yapılır.
TBMM üyeliklerinde boşalma hâlinde ara seçime gidilir; ara seçim her seçim döneminde bir kez yapılır, genel seçimden 30 ay geçmeden ve genel seçime 1 yıl kala yapılamaz, üye tam sayısının %5'i boşalınca 3 ay içinde yapılması zorunludur.
Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin başlıca görevleri kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak; bütçe ve kesin hesap kanun tekliflerini görüşmek; para basılmasına ve savaş ilanına karar vermek; milletlerarası antlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak ve genel/özel af ilanına karar vermektir.
Yasama dokunulmazlığı sorularında odak; kimlerin sahip olduğu (yalnız milletvekili ve dışarıdan atanan bakan), kaldırma mercii (TBMM Genel Kurulu), hukuk davasına engel olmaması, Anayasa Mahkemesi'ne başvuru süresi (7 gün), ağır cezalı suçüstü istisnası ve parti gruplarının karar alamamasıdır.
1950 genel seçimleri TBMM'nin 9. dönem milletvekillerini belirlemiş; tek dereceli ve çok partili ikinci genel seçim olarak Türkiye'nin ilk demokratik seçimi sayılır.
Yasama dokunulmazlığı yalnızca cezai kovuşturmaya karşı koruma sağlar; milletvekili hakkında hukuk davası açılmasına engel değildir.
Milletvekilliği süresince işlenen suçla ilgili zaman aşımı işlemeye devam eder; yasama dokunulmazlığı zaman aşımını durdurmaz.
Bir milletvekilinin yasama dokunulmazlığı TBMM kararıyla kaldırıldığında hakkında yargı yolu açılır; ancak dokunulmazlığın kaldırılması tek başına milletvekilliğini sona erdirmez, statü devam eder.
Cumhurbaşkanı seçilebilmek için milletvekili olmak şart değildir; ancak 40 yaşını doldurmuş, yükseköğrenim yapmış ve milletvekili seçilme yeterliliğine sahip Türk vatandaşı olmak gerekir.
Milletvekili olmayan dışarıdan atanan bakan, TBMM üyesi olmadığı hâlde yasama dokunulmazlığından yararlanır.
Milletvekili seçilebilmek için en az ilkokul mezunu olmak yeterlidir; ilkokul mezunu olmak seçilmeye engel teşkil etmez.
Milletvekili seçilmeye engel bir suçtan kesin hüküm giyilmesi hâlinde milletvekilliği kendiliğinden düşer; ayrı bir Genel Kurul kararı gerekmeden kesin hükmün bildirilmesi yeterlidir.
Örnek Sorular
Soru 1
1950 yılında gerçekleştirilen TBMM genel seçimleri hangi dönem milletvekillerini belirlemiştir ve bu seçimler Türk siyasi tarihi açısından nasıl nitelendirilmektedir?
A) 9. dönem milletvekillerini belirlemiş; tek dereceli, çok partili ikinci ve ilk demokratik seçimdir.
B) 8. dönem milletvekillerini belirlemiş; çok partili ilk genel seçim olarak tarihe geçmiştir.
C) 7. dönem milletvekillerini belirlemiş; tek dereceli ve tek partili ilk genel seçimdir.
D) 10. dönem milletvekillerini belirlemiş; iki turlu ve çok adaylı sistemle yapılan ilk seçim sayılır.
E) 9. dönem milletvekillerini belirlemiş; iki dereceli ve çok partili tek genel seçim niteliğindedir.
Cevabı göster
Cevap: A) 9. dönem milletvekillerini belirlemiş; tek dereceli, çok partili ikinci ve ilk demokratik seçimdir.
1950 genel seçimleri TBMM'nin 9. dönemi için yapılmış olup tek dereceli ve çok partili ikinci genel seçim niteliği taşımakta; Türkiye'nin ilk demokratik seçimi olarak kabul edilmektedir.
Soru 2
Milletvekili olmayan bir kişi Cumhurbaşkanı tarafından bakan olarak atanmıştır. Bu kişinin yasama dokunulmazlığından yararlanıp yararlanamayacağına ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) TBMM üyesi olmadığından yasama dokunulmazlığından yararlanamaz.
B) Yalnızca yaptığı Bakanlık göreviyle ilgili eylemler bakımından dokunulmazlıktan yararlanır.
C) Dışarıdan atanan bakan, TBMM üyesi olmasa da yasama dokunulmazlığından yararlanır.
D) Dokunulmazlıktan yararlanabilmesi için TBMM'nin bu yönde bir karar alması gerekir.
E) Cumhurbaşkanının özel bir kararıyla dokunulmazlık tanınabilir, ancak bu TBMM dokunulmazlığından farklıdır.
Cevabı göster
Cevap: C) Dışarıdan atanan bakan, TBMM üyesi olmasa da yasama dokunulmazlığından yararlanır.
Dışarıdan atanan bakanlar TBMM üyesi olmamalarına karşın görevleri süresince yasama dokunulmazlığından yararlanır.
Soru 3
Bir milletvekili hakkında açılan ceza davasında yasama dokunulmazlığının zaman aşımı üzerindeki etkisi nedir?
A) Yasama dokunulmazlığı zaman aşımı süresini iki katına çıkarır.
B) Yasama dokunulmazlığı zaman aşımını durdurmaz; süre milletvekilliği döneminde de işlemeye devam eder.
C) Yasama dokunulmazlığı zaman aşımını durdurur; süre milletvekilliği bitince kaldığı yerden devam eder.
D) Dokunulmazlık süresi içinde işlenen suçlarda zaman aşımı hiç işlemez.
E) Milletvekilliği sona erince ilgili suç için yeni bir zaman aşımı süreci başlar.
Cevabı göster
Cevap: B) Yasama dokunulmazlığı zaman aşımını durdurmaz; süre milletvekilliği döneminde de işlemeye devam eder.
Yasama dokunulmazlığı zaman aşımını durdurmaz; milletvekili görevde iken dahi suçla ilgili zaman aşımı süresi işlemeye devam eder.
Soru 4
Bir milletvekili hakkında seçilmeye engel suçtan mahkemece kesin hüküm kurulmuştur. Bu durumun milletvekilliği üzerindeki etkisi nedir?
A) Milletvekili görevini sürdürür; ancak Anayasa Mahkemesi incelemesinden sonra karar verilir.
B) Kesin hüküm, ancak cumhurbaşkanının onayıyla milletvekilliğini sona erdirebilir.
C) Milletvekili, TBMM Genel Kurulu'nun üçte iki çoğunluğuyla görevden alınabilir.
D) Milletvekilliği kendiliğinden düşer; Genel Kurul kararına gerek yoktur.
E) Hüküm kesinleşse de yasama dönemi bitene kadar milletvekili görevine devam eder.
Cevabı göster
Cevap: D) Milletvekilliği kendiliğinden düşer; Genel Kurul kararına gerek yoktur.
Seçilmeye engel suçtan kesin hüküm giyilmesi hâlinde milletvekilliği ayrıca bir TBMM Genel Kurul kararı gerekmeksizin kendiliğinden düşer; kesin hükmün bildirilmesi yeterlidir.
Soru 5
Yasama sorumsuzluğuna ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Milletvekilliği sona erince yasama sorumsuzluğu da kendiliğinden ortadan kalkmaktadır.
B) TBMM Genel Kurulu, üçte iki çoğunluğa ulaşması hâlinde yasama sorumsuzluğunu kaldırabilmektedir.
C) Sağladığı koruma cezai kovuşturmaları değil, milletvekiline verilecek disiplin cezalarını kapsar.
D) Mutlaktır; milletvekilliği sona erse de oy ve sözlerden ötürü sorumluluk doğmaz.
E) Meclis kürsüsündeki konuşmaları korur; komisyondaki çalışmaları ise kapsam dışıdır.
Cevabı göster
Cevap: D) Mutlaktır; milletvekilliği sona erse de oy ve sözlerden ötürü sorumluluk doğmaz.
Yasama sorumsuzluğu mutlak bir güvencedir; milletvekilliği sona erse de Meclis çalışmalarındaki oy, söz ve düşüncelerden ötürü sorumluluk doğmaz.
Soru 6
Türkiye'de milletvekili adaylığına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Bir aday, ancak nüfusa kayıtlı olduğu ildeki seçim bölgesinden aday olabilir.
B) Adayın son altı aydır ikamet ettiği seçim bölgesinden aday olması zorunludur.
C) Milletvekili adayı, herhangi bir seçim bölgesinden aday olabilir; ikamet şartı aranmaz.
D) Büyükşehirlerde ikamet edenler yalnızca o büyükşehrin seçim bölgesinden aday gösterilebilir.
E) İkamet zorunluluğu partili adaylar için aranmaz, ancak bağımsız adaylar için zorunludur.
Cevabı göster
Cevap: C) Milletvekili adayı, herhangi bir seçim bölgesinden aday olabilir; ikamet şartı aranmaz.
Milletvekili adayı olmak için adayın o seçim bölgesinde ikamet etmesi zorunlu değildir; Türkiye'nin her seçim bölgesinden aday olunabilir.
Soru 7
Yasama dokunulmazlığının kapsamına ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Yasama dokunulmazlığı hem cezai hem de hukuki davalara karşı tam koruma sağlar.
B) Milletvekili hakkında dokunulmazlık süresince ceza ve hukuk davası birlikte engellenir.
C) Yasama dokunulmazlığı cezai kovuşturmayı engeller; hukuk davası açılmasına engel değildir.
D) Dokunulmazlık yalnızca kamu davalarına karşı koruma sağlar; şikâyete bağlı suçları kapsamaz.
E) Yasama dokunulmazlığı milletvekili aleyhine açılan idari davalara da uygulanmaktadır.
Cevabı göster
Cevap: C) Yasama dokunulmazlığı cezai kovuşturmayı engeller; hukuk davası açılmasına engel değildir.
Yasama dokunulmazlığı yalnızca cezai kovuşturmalara karşı güvence tanır; milletvekili hakkında hukuk davası açılması bu güvencenin kapsamı dışındadır.
Soru 8
Anayasa'nın 7. maddesine göre yasama yetkisi kime aittir ve bu yetki devredilebilir mi?
A) Yasama yetkisi Cumhurbaşkanına aittir ve olağanüstü hâllerde devredilebilir.
B) Yasama yetkisi Türk milletine aittir; TBMM bu yetkiyi Bakanlar Kuruluna devredebilir.
C) Yasama yetkisi Türk milleti adına TBMM tarafından kullanılır ve devredilemez.
D) Yasama yetkisi TBMM ile Cumhurbaşkanlığı arasında paylaşılır; hiçbiri tek başına kullanamaz.
E) Yasama yetkisi ulusa aittir; TBMM bunu olağan dönemde kullanır, olağanüstü hâlde devreder.
Cevabı göster
Cevap: C) Yasama yetkisi Türk milleti adına TBMM tarafından kullanılır ve devredilemez.
Anayasa m.7'ye göre yasama yetkisi Türk milleti adına TBMM tarafından kullanılır ve bu yetki devredilemez.
Soru 9
Türkiye'de Cumhurbaşkanı seçimi ile TBMM milletvekili seçimlerinin birlikte yapılma sıklığı ve zamanlaması hakkında aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?
A) Cumhurbaşkanlığı seçimi 5 yılda bir, TBMM seçimleri 4 yılda bir ayrı günlerde yapılır.
B) Her iki seçim de 4 yılda bir aynı günde birlikte yapılır.
C) Cumhurbaşkanlığı seçimi 7 yılda bir, TBMM seçimleri 5 yılda bir yapılır.
D) Cumhurbaşkanlığı seçimi halk tarafından yapılmaz; TBMM tarafından 5 yılda bir seçilir.
E) Her iki seçim de 5 yılda bir aynı günde birlikte yapılır.
Cevabı göster
Cevap: E) Her iki seçim de 5 yılda bir aynı günde birlikte yapılır.
Cumhurbaşkanı seçimi ile TBMM seçimleri aynı gün ve her beş yılda bir birlikte yapılır.
Soru 10
TBMM, bir milletvekilinin yasama dokunulmazlığını Genel Kurul kararıyla kaldırmıştır. Bu kararın hukuki sonucu nedir?
A) Milletvekilliği, dokunulmazlığın kaldırılmasıyla birlikte kendiliğinden sona erer.
B) Dokunulmazlığın kaldırılması yalnızca idari yaptırıma yol açar; cezai kovuşturma için ayrıca mahkeme kararı gerekir.
C) Milletvekili hakkında cezai kovuşturma başlatılabilir, ancak milletvekilliği statüsü devam eder.
D) Dokunulmazlığın kaldırılması kararı partinin milletvekilini ihraç etmesine yol açar.
E) Milletvekili görevini sürdürebilir, ancak Meclis çalışmalarına katılamaz.
Cevabı göster
Cevap: C) Milletvekili hakkında cezai kovuşturma başlatılabilir, ancak milletvekilliği statüsü devam eder.
Dokunulmazlığın kaldırılması yargı yolunu açar; milletvekili hakkında kovuşturma başlatılabilir. Ancak bu karar tek başına milletvekilliğini sona erdirmez; statü devam eder.
Soru 11
Askerlik hizmetini üniversite öğrenimi nedeniyle erteletmiş olan Ahmet, 25 yaşındadır ve ilkokul mezunudur. Herhangi bir mahkûmiyeti bulunmamaktadır. Bu kişinin milletvekili seçilmesine ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?
A) Askerliğini ertelemiş olması nedeniyle milletvekili seçilemez.
B) Yalnızca lisans mezunları seçilebildiğinden bu kişi seçilemez.
C) Askerlik ertelemesi engel değildir; koşulları tamam olan kişi seçilebilir.
D) Ertelenmiş askerlik durumu çözülmeden milletvekilliği görevine resmen başlayamaz.
E) Seçim bölgesinde ikamet etmediği takdirde o bölgeden aday gösterilemez.
Cevabı göster
Cevap: C) Askerlik ertelemesi engel değildir; koşulları tamam olan kişi seçilebilir.
Askerlik hizmetini öğrenim nedeniyle ertelemiş olmak milletvekili seçilmeye engel değildir. Ahmet 25 yaşında, ilkokul mezunu ve mahkûmiyetsiz olduğundan koşulları sağlar ve seçilebilir.
Soru 12
Milletvekili seçilme yeterliliğine ilişkin aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) Milletvekili seçilebilmek için yükseköğrenim mezunu olmak zorunludur.
B) Af kapsamına giren bir suç nedeniyle milletvekili seçilme engeli ortadan kalkar.
C) Askerlik hizmetini öğrenim nedeniyle ertelemiş olmak milletvekili seçilmeye engel değildir.
D) Tutuklu olarak yargılanan kişi milletvekili seçilemez.
E) Çift vatandaşlık tek başına milletvekili seçilmeye engel oluşturmaz.
Cevabı göster
Cevap: A) Milletvekili seçilebilmek için yükseköğrenim mezunu olmak zorunludur.
Milletvekili seçilebilmek için ilkokul mezunu olmak yeterlidir; yükseköğrenim şartı aranmaz. Diğer şıklardaki bilgiler doğrudur.
Soru 13
Türkiye'de milletvekili seçilebilmek için gereken asgari eğitim düzeyi hangisidir?
A) Ortaokul mezunu olmak zorunludur.
B) Lise mezunu olmak zorunludur.
C) Yükseköğretim mezunu olmak zorunludur.
D) Herhangi bir eğitim koşulu aranmamaktadır.
E) İlkokul mezunu olmak yeterlidir.
Cevabı göster
Cevap: E) İlkokul mezunu olmak yeterlidir.
Milletvekili seçilebilmek için en az ilkokul mezunu olmak yeterlidir. Ortaokul, lise veya yükseköğretim mezuniyeti şartı aranmaz.
Soru 14
TBMM'deki ara seçime ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Ara seçim her yasama döneminde yalnızca bir kez yapılabilir.
B) Genel seçimlerin üzerinden 30 ay geçmeden ara seçime gidilemez.
C) Üye tam sayısının yüzde beşi oranında boşalma oluşursa 3 ay içinde ara seçim yapılması zorunludur.
D) Ara seçim kararı alınabilmesi için Anayasa Mahkemesi'nin onayı gereklidir.
E) Genel seçime 1 yıldan az kaldığında ara seçim yapılamaz.
Cevabı göster
Cevap: D) Ara seçim kararı alınabilmesi için Anayasa Mahkemesi'nin onayı gereklidir.
Ara seçim kararı için Anayasa Mahkemesi onayı gerekmez. Ara seçim, Anayasa'da belirlenen koşullar çerçevesinde TBMM tarafından kararlaştırılır ve yargısal onay şartı yoktur.
Soru 15
Milletvekilliğinin sona erme biçimlerine göre aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?
A) Devamsızlık → TBMM kararıyla milletvekilliği sona erer.
B) Kısıtlama altına alınma → TBMM kararıyla milletvekilliği sona erer.
C) Kesin hüküm giyme → mahkeme kararıyla milletvekilliği düşer.
D) Yasama döneminin sona ermesi → milletvekilliği kendiliğinden sona erer.
E) Bakan olarak atanma → milletvekilliği kendiliğinden sona erer.
Cevabı göster
Cevap: B) Kısıtlama altına alınma → TBMM kararıyla milletvekilliği sona erer.
Kısıtlanma (kısıtlama altına alınma) milletvekilliğini mahkeme kararıyla sona erdirir; TBMM kararını gerektirmez. Bu nedenle kısıtlanmayı TBMM kararına bağlayan eşleştirme yanlıştır; diğerleri doğrudur.