TBMM'nin görev ve yetkileri: bütçe ve kesin hesap, savaş ilanı, milletlerarası antlaşma onayı (m.90), OHAL onayı Soruları
KPSS Vatandaşlık · 21 özgün soru · açıklamalı çözümler
TBMM'nin görev ve yetkileri: bütçe ve kesin hesap, savaş ilanı, milletlerarası antlaşma onayı (m.90), OHAL onayı — Konu Özeti
KPSS Vatandaşlık kapsamında TBMM'nin görev ve yetkileri: bütçe ve kesin hesap, savaş ilanı, milletlerarası antlaşma onayı (m.90), OHAL onayı konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Cumhurbaşkanı; bütçe kanununu, Türk Ceza Kanunu'nu, anayasa değişikliği kanununu ve milletlerarası antlaşmaları onaylama kanununu tekrar görüşülmek üzere TBMM'ye geri gönderemez; ancak af kanunları iade edilebilir.
Devlet Denetleme Kurulunun işleyişi, görev ve yetkileri Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenir.
Cumhurbaşkanı yetkileri sorularında en sık çeldirici, TBMM'ye ait olan genel af/savaş-barış kararı/yabancı asker izni/RTÜK üye seçimi ile TBMM Başkanına ait parlamento kararlarını yayımlama ve AYM'nin denetim görevini Cumhurbaşkanına atfetmektir.
Genelkurmay Başkanı, Silahlı Kuvvetlerin komutanı olup savaşta Başkomutanlık görevlerini Cumhurbaşkanlığı adına yerine getirir; Bakanlar Kurulunun teklifi üzerine Cumhurbaşkanınca atanır ve görev/yetkileri kanunla düzenlenir.
TBMM'nin başlıca görev ve yetkileri arasında kanun koyma/değiştirme/kaldırma, bütçe ve kesin hesap kanunlarını kabul etme, para basılmasına ve savaş ilanına karar verme, milletlerarası antlaşmaların onaylanmasını uygun bulma, genel ve özel af ilanı, OHAL Cumhurbaşkanlığı kararnamelerini onaylama ve çeşitli üst düzey seçimler (TBMM Başkanı, Kamu Başdenetçisi, RTÜK, AYM, Sayıştay vb.) yer alır.
Milletlerarası antlaşmaları onaylama ve yayımlama yetkisi Cumhurbaşkanına aittir; ancak Cumhurbaşkanı bu yetkiyi kullanabilmek için TBMM'nin antlaşmanın onaylanmasını uygun bulmasına bağlıdır.
Başkomutanlık TBMM'nin manevi varlığından ayrılamaz ve Cumhurbaşkanı tarafından temsil olunur; savaş durumunda Başkomutanlık görevleri Genelkurmay Başkanı tarafından kullanılır.
1982 Anayasası'na göre özel nitelikli (özel usule tabi) kanunlar şunlardır: Anayasa değişikliği kanunları, bütçe kanunları, kesin hesap kanunları, milletlerarası antlaşmaların uygun bulunması kanunları ve af kanunu.
Milletlerarası antlaşmaların onaylanmasını (uygun bulunmasını) onaylama, TBMM'nin görev ve yetkileri arasındadır.
Savaş hali ilanı ve Türk Silahlı Kuvvetleri'nin yabancı ülkelere gönderilmesi izni TBMM'ye aittir; ancak TBMM tatilde/ara vermedeyken ülke ani bir silahlı saldırıya uğrarsa silahlı kuvvet kullanılmasına ani ve derhal karar verme yetkisi Cumhurbaşkanına aittir.
Türkiye'de banknot ihracı (para basma) imtiyazı tek elden Merkez Bankasına aittir; ancak para basılmasına karar verme yetkisi Merkez Bankasının değil TBMM'nindir.
TBMM'nin kanun dışında yaptığı tüm işlem ve kararlara 'parlamento kararı' denir; savaş ilanı kararına kadarki yetkiler kanunla, bu karardan sonraki yetkiler parlamento kararı biçiminde kullanılır.
Cumhurbaşkanının görev ve yetkileri arasında devlet başkanı sıfatıyla devleti temsil etme, kanunları yayımlama veya geri gönderme, Cumhurbaşkanı yardımcıları ile bakanları atama/görevden alma, milletlerarası antlaşmaları onaylama ve yayımlama, TSK'nın kullanılmasına karar verme ve Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarma yer alır.
Milletvekilleri bütçe ve kesin hesap kanunları ile belirli özel af ilanlarına ilişkin kanun teklifi veremez; buna karşılık anayasa değişikliği, mahkeme görev-yetki düzenlemeleri ve kamu tüzel kişiliği kurulması milletvekili teklifiyle yapılabilir.
1982 Anayasası madde 87'ye göre TBMM'nin başlıca görevleri arasında kanun koymak/değiştirmek/kaldırmak, bütçe ve kesin hesap kanun tasarılarını görüşüp kabul etmek, para basılmasına ve savaş ilanına karar vermek, milletlerarası antlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak ve genel/özel af ilanına karar vermek sayılır.
Milletlerarası antlaşmalar yargı denetimi dışındadır ve Anayasa Mahkemesinin görev ve yetki alanı dışındadır; AYM'nin görev ve yetkileri Anayasanın 148. maddesinde düzenlenmiştir.
Mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usulleri kanunla düzenlenir.
Disiplin mahkemeleri dışında askerî mahkeme kurulamaz; ancak savaş hâlinde asker kişilerin görevleriyle ilgili suçlarına ait davalara bakmak üzere askerî mahkemeler oluşturulabilir.
1982 Anayasası madde 90/son fıkraya (2004 değişikliği) göre usulüne uygun yürürlüğe konmuş milletlerarası antlaşmalar ile kanunların aynı konuda farklı hüküm içermesi durumunda antlaşma hükümleri esas alınır.
Seçimlerle ilgili itirazları ve bir kimsenin adaylığına (örn. belediye başkanlığı) ilişkin itirazları inceleyip kesin olarak karara bağlamak Yüksek Seçim Kurulu'nun görevidir; bu TBMM'nin görevleri arasında değildir.
Sayıştay, merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumlarının bütün gelir, gider ve mallarını TBMM adına denetler, sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlar; başkan ve üyeleri TBMM tarafından seçilir.
Cumhurbaşkanı bir kanunu kısmen uygun bulmazsa TBMM yalnızca uygun bulunmayan maddeleri görüşür; ancak bütçe kanunları bu kısmen iade hükmü dışındadır ve ya tamamen onaylanır ya da tamamen iade edilir.
Örnek Sorular
Soru 1
Türk Silahlı Kuvvetleri'nin yabancı ülkelere gönderilmesine izin verme konusunda yetkili olan organ aşağıdakilerden hangisidir?
A) TBMM
B) Milli Savunma Bakanlığı
C) Yüksek Askeri Şura
D) Cumhurbaşkanı
E) Genelkurmay Başkanlığı
Cevabı göster
Cevap: A) TBMM
TSK'nın yabancı ülkelere gönderilmesine izin verme TBMM'nin anayasal yetkisidir. Cumhurbaşkanı yalnızca TBMM tatildeyken ani silahlı saldırı durumunda derhal karar verebilir.
Soru 2
Cumhurbaşkanı aşağıdaki kanunlardan hangisini tekrar görüşülmek üzere TBMM'ye geri gönderebilir?
A) Bütçe kanunu
B) Af kanunu
C) Anayasa değişikliği kanunu
D) Milletlerarası antlaşmanın onaylanmasına ilişkin kanun
E) Türk Ceza Kanunu
Cevabı göster
Cevap: B) Af kanunu
Cumhurbaşkanı bütçe kanununu, anayasa değişikliği kanununu, milletlerarası antlaşma onaylama kanununu ve Türk Ceza Kanunu'nu geri gönderemez; bu istisnai kanunlar arasında af kanunları yer almaz, dolayısıyla af…
Soru 3
Milletlerarası antlaşmaların 'onaylanmasını uygun bulma' yetkisi aşağıdaki organlardan hangisine aittir?
A) Cumhurbaşkanı
B) Danıştay
C) TBMM
D) Dışişleri Bakanlığı
E) Anayasa Mahkemesi
Cevabı göster
Cevap: C) TBMM
Milletlerarası antlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak TBMM'nin görevidir; Cumhurbaşkanı uygun bulma kararının ardından antlaşmayı onaylayıp yayımlar.
Soru 4
2004 yılında yapılan anayasa değişikliğiyle temel hak ve özgürlüklere ilişkin usulüne uygun yürürlüğe konmuş milletlerarası antlaşmalar ile kanunların aynı konuda farklı hüküm içermesi durumunda hangi kural benimsenmiştir?
A) Sonraki tarihli kanun, önceki tarihli antlaşmadaki düzenlemenin yerine geçer.
B) Çatışma, Anayasa Mahkemesi tarafından çözüme kavuşturulur.
C) İki düzenleme eş değerde sayılarak hangisinin uygulanacağı hâkimin takdirine bırakılır.
D) Hangi kuralın uygulanacağına her olayda TBMM ayrı bir kararla hükmeder.
E) Antlaşmadaki düzenleme esas alınarak uygulanır.
Cevabı göster
Cevap: E) Antlaşmadaki düzenleme esas alınarak uygulanır.
Anayasa m.90/son fıkraya 2004 değişikliğiyle eklenen cümleye göre, yalnızca temel hak ve özgürlüklere ilişkin usulüne uygun yürürlüğe konmuş antlaşmalar ile kanunlar aynı konuda farklı hüküm içerip çatışırsa…
Soru 5
Türkiye'de para basılmasına karar verme yetkisi ile para basma (banknot ihracı) imtiyazı aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru eşleştirilmiştir?
A) Karar verme: TBMM — İhraç imtiyazı: Merkez Bankası
B) Karar verme: TBMM — İhraç imtiyazı: Hazine
C) Karar verme: Merkez Bankası — İhraç imtiyazı: Merkez Bankası
D) Karar verme: Cumhurbaşkanı — İhraç imtiyazı: Hazine
E) Karar verme: Hazine — İhraç imtiyazı: TBMM
Cevabı göster
Cevap: A) Karar verme: TBMM — İhraç imtiyazı: Merkez Bankası
Para basılmasına karar verme yetkisi TBMM'ye aittir; banknot ihracı (basma) imtiyazı ise tek elden Merkez Bankasına aittir. İki yetki farklı organlara aittir.
Soru 6
'Parlamento kararı' kavramına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) TBMM'nin tüm işlem ve kararları parlamento kararı adını alır.
B) Parlamento kararları Anayasa Mahkemesi'nin denetimine tabidir.
C) TBMM, kanun biçiminde olmayan tüm işlem ve kararlarını parlamento kararı olarak yapar.
D) Parlamento kararları ancak Cumhurbaşkanının onayıyla yürürlüğe girer.
E) Savaş ilanı da dahil olmak üzere tüm savunma yetkileri kanun biçiminde kullanılır.
Cevabı göster
Cevap: C) TBMM, kanun biçiminde olmayan tüm işlem ve kararlarını parlamento kararı olarak yapar.
Parlamento kararı; TBMM'nin kanun biçimi dışında yaptığı tüm işlem ve kararlara verilen addır. Savaş ilanına kadarki yetkiler kanunla, savaş ilanı ve sonrasındaki yetkilerse parlamento kararı biçiminde kullanılır.
Soru 7
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'na göre Başkomutanlık hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Başkomutanlık Cumhurbaşkanının şahsına ait kişisel bir yetki olup TBMM'nin varlığından tümüyle bağımsızdır.
B) Savaş durumunda Başkomutanlık görevleri Cumhurbaşkanı Yardımcısı tarafından kullanılır.
C) Başkomutanlık görevi barış döneminde de Genelkurmay Başkanı tarafından bizzat yürütülür.
D) Başkomutanlık TBMM'nin manevi varlığından ayrılmaz; savaş hâlinde Genelkurmay Başkanınca kullanılır.
E) Başkomutanlık Cumhurbaşkanı tarafından değil, Millî Savunma Bakanı tarafından temsil edilir.
Cevabı göster
Cevap: D) Başkomutanlık TBMM'nin manevi varlığından ayrılmaz; savaş hâlinde Genelkurmay Başkanınca kullanılır.
Anayasaya göre Başkomutanlık, TBMM'nin manevi varlığından ayrılmaz ve Cumhurbaşkanı tarafından temsil olunur; savaş hâlinde ise Başkomutanlık görevleri Genelkurmay Başkanı tarafından fiilen kullanılır.
Soru 8
Aşağıdakilerden hangisi TBMM'nin kanun biçiminde yaptığı işlemler arasında yer almaz?
A) Savaş ilanına karar vermek
B) Milletlerarası antlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak
Savaş ilanına karar vermek TBMM tarafından parlamento kararı (kanun değil) biçiminde kullanılan bir yetkidir. Diğer seçenekler TBMM'nin kanun biçiminde gerçekleştirdiği işlemler arasındadır.
Soru 9
1982 Anayasası'nın 87. maddesine göre TBMM'nin görevleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Bütçe ve kesin hesap kanun tasarılarını görüşüp kabul etmek
B) Siyasi partilerin kapatılmasına karar vermek
C) Savaş ilanına karar vermek
D) Para basılmasına karar vermek
E) Milletlerarası antlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak
Cevabı göster
Cevap: B) Siyasi partilerin kapatılmasına karar vermek
Siyasi partilerin kapatılmasına karar verme görevi Anayasa Mahkemesi'ne aittir; TBMM'nin m.87 kapsamındaki görevleri arasında yer almaz. Diğer seçenekler TBMM'nin anayasal görevlerindendir.
Soru 10
Bütçe kanununun Cumhurbaşkanı tarafından TBMM'ye geri gönderilememesinin temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Bütçe kanunları Cumhurbaşkanı tarafından değil Sayıştay tarafından denetlenir.
B) Anayasa Mahkemesi bütçe iadelerini her defasında iptal ettiğinden bu yol kapatılmıştır.
C) Bütçe kanunları yalnızca bir yıllık süreli düzenlemeler olduğundan iadeye elverişli değildir.
D) Bütçe kanunları Bakanlar Kurulu'nun özel yetkisinde olduğundan Cumhurbaşkanı müdahale edemez.
E) Bütçe kanunları ancak milletvekillerinin üçte ikisi tarafından kabul edildiğinden iade edilemez.
Cevabı göster
Cevap: C) Bütçe kanunları yalnızca bir yıllık süreli düzenlemeler olduğundan iadeye elverişli değildir.
Bütçe kanunu, yalnızca bir yıllık süre için yürürlükte kalan süreli bir düzenleme olduğundan geri gönderilmesi pratik olarak anlamsızdır; bu nedenle Cumhurbaşkanı tarafından tekrar görüşülmek üzere TBMM'ye iade edilemez.
Soru 11
Aşağıdakilerden hangisi Cumhurbaşkanının görev ve yetkileri arasında yer almaz?
A) Kanunları yayımlamak veya geri göndermek
B) Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarmak
C) Milletlerarası antlaşmaları onaylayıp yayımlamak
D) Genel af ilanına karar vermek
E) TSK'nın kullanılmasına karar vermek
Cevabı göster
Cevap: D) Genel af ilanına karar vermek
Genel af ilanına karar vermek TBMM'nin yetkisidir, Cumhurbaşkanının değil. Diğer seçeneklerdeki yetkiler Cumhurbaşkanına aittir.
Soru 12
1982 Anayasası'na göre aşağıdakilerden hangisi özel usule tabi kanunlar arasında gösterilemez?
A) Bütçe kanunları
B) Af kanunları
C) Milletlerarası antlaşmaların uygun bulunması kanunları
D) Kesin hesap kanunları
E) Olağanüstü hal kanun hükmünde kararnameleri
Cevabı göster
Cevap: E) Olağanüstü hal kanun hükmünde kararnameleri
Özel nitelikli kanunlar: Anayasa değişikliği, bütçe, kesin hesap, milletlerarası antlaşma uygun bulunması ve af kanunlarıdır. OHAL Cumhurbaşkanlığı kararnameleri bu kategoride yer almaz.
Soru 13
1982 Anayasası'na göre milletvekilleri aşağıdaki kanun tekliflerinden hangisini veremez?
A) Anayasa değişikliği teklifi
B) Bütçe kanunu teklifi
C) Kamu tüzel kişiliği kuran kanun teklifi
D) Mahkemelerin görev ve yetkilerini düzenleyen kanun teklifi
E) Siyasi partilere ilişkin kanun teklifi
Cevabı göster
Cevap: B) Bütçe kanunu teklifi
Milletvekilleri bütçe ve kesin hesap kanunu ile belirli af kanunlarına ilişkin teklif veremez.
Soru 14
1982 Anayasası'na göre aşağıdaki olağanüstü hâllerden hangisinde seçimlerin ertelenmesi mümkündür?
A) Olağanüstü hâl (OHAL) ilan edilmesi
B) Sıkıyönetim ilan edilmesi
C) Ekonomik kriz gerekçesiyle Cumhurbaşkanı kararnamesi çıkarılması
D) Savaş hâli
E) Doğal afet nedeniyle TBMM'nin toplanamaması
Cevabı göster
Cevap: D) Savaş hâli
1982 Anayasası'na göre seçimler yalnızca savaş hâlinde bir yıl süreyle ertelenebilir; OHAL, sıkıyönetim veya başka nedenler seçim ertelemesine dayanak oluşturmaz.
Soru 15
Sayıştay'ın görev ve yapısına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Sayıştay, kamu idarelerinin gelir ve giderlerini Cumhurbaşkanlığı adına denetler.
B) Sayıştay'ın başkan ve üyeleri Cumhurbaşkanı tarafından atanır ve görevden alınır.
C) Sayıştay, kamu idarelerinin hesap ve işlemlerini TBMM adına denetleyip kesin hükme bağlar.
D) Sayıştay'ın denetimi merkezi yönetim idareleriyle sınırlı olup sosyal güvenlik kurumlarını kapsamaz.
E) Sayıştay hesapları kesin hükme bağlayamaz; görevi tavsiye niteliğinde rapor hazırlamaktan ibarettir.
Cevabı göster
Cevap: C) Sayıştay, kamu idarelerinin hesap ve işlemlerini TBMM adına denetleyip kesin hükme bağlar.
Sayıştay, merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumlarının gelir, gider ve mallarını TBMM adına denetler ve sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlar; başkan ve üyeleri…