TBMM'nin denetim yolları: yazılı soru, genel görüşme, meclis araştırması, meclis soruşturması (gensorunun 2017'de kaldırılması) Soruları
KPSS Vatandaşlık · 12 özgün soru · açıklamalı çözümler
TBMM'nin denetim yolları: yazılı soru, genel görüşme, meclis araştırması, meclis soruşturması (gensorunun 2017'de kaldırılması) — Konu Özeti
KPSS Vatandaşlık kapsamında TBMM'nin denetim yolları: yazılı soru, genel görüşme, meclis araştırması, meclis soruşturması (gensorunun 2017'de kaldırılması) konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
2017 Anayasa değişikliğiyle gensoru ve sözlü soru kaldırılmış; TBMM'nin kalan bilgi edinme ve denetim yolları yazılı soru, genel görüşme, meclis araştırması ve meclis soruşturmasıdır.
Cumhurbaşkanı yardımcısı ve bakanlar göreviyle ilgili olmayan suçlarda yasama dokunulmazlığı hükümlerinden yararlanır; göreviyle ilgili suçlarda ise meclis soruşturması yoluyla Yüce Divana sevk edilirler.
Bir kaynağa göre TBMM'nin olağan tatil başlangıç günü 1 Temmuz'dur ve Meclis bir yasama yılında en çok üç ay (Temmuz-Ağustos-Eylül) tatil yapabilir.
Meclis araştırması, TBMM'nin belirli bir konuda bilgi toplayıp inceleme yapmak üzere komisyon kurduğu, komisyonun incelemesini rapor hâlinde Meclise sunduğu denetim mekanizmasıdır.
2017 sonrası düzenlemede meclis soruşturması açılması istemi için TBMM üye tam sayısının salt çoğunluğunun (301) önerge vermesi gerekir; 1/10 nisabı meclis araştırmasına özgüdür.
2017 sonrası TBMM'nin denetim yolları yazılı soru, meclis araştırması, genel görüşme ve meclis soruşturmasıdır; gensoru kaldırılmıştır ve ara seçim bir denetim yolu değildir.
TBMM her yıl 1 Ekim'de kendiliğinden toplanır, bir yasama yılında en çok 3 ay tatil yapabilir ve yasama yılı 1 Ekim'de başlayıp 30 Eylül'de biter; yasama dönemi iki milletvekili genel seçimi arasındaki 5 yıllık süredir.
Yazılı soruda milletvekilleri Cumhurbaşkanı yardımcılarına ve bakanlara yazılı olarak soru sorar ve soruların en geç 15 gün içinde cevaplandırılması zorunludur.
Birleşim Genel Kurulun belirli bir günde açılan toplantısı, oturum ise bir birleşimin ara ile bölünen kısımlarından her biridir.
Meclisteki siyasi parti gruplarında meclis soruşturmasıyla ilgili görüşme yapılamaz ve karar alınamaz.
Parlamento kararları genel olarak yargısal denetime tabi değildir; ancak TBMM iç tüzüğü, milletvekili dokunulmazlığının kaldırılması ve milletvekilliğinin düşürülmesi kararları Anayasa Mahkemesinin denetimine tabidir.
TBMM bir yasama yılında en çok 3 ay tatil yapabilir; tatil kararı almadan çalışmalarına ara verebilir ancak bu ara verme 15 günü geçemez.
TBMM'yi tatil veya ara verme sırasında olağanüstü toplantıya Cumhurbaşkanı çağırabilir; Meclis Başkanı da doğrudan veya üyelerin beşte birinin (120 milletvekili) yazılı istemi üzerine Meclisi toplantıya çağırır, Başbakan doğrudan çağıramaz.
Meclis kararıyla Yüce Divana sevk edilen bakanların milletvekilliği de sona erer.
Meclis iç tüzüğü TBMM Başkanı tarafından Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girer ve TBMM çalışmalarını kendi yaptığı iç tüzüğe göre yürütür (yöntemsel bağımsızlık).
Meclis soruşturması sonucu Yüce Divana sevk kararı TBMM üye tam sayısının üçte ikisinin (400) gizli oyuyla alınır.
Meclis soruşturması komisyon raporu, Başkanlığa verildiği tarihten itibaren 10 gün içinde dağıtılır ve dağıtımından 10 gün sonra Genel Kurulda görüşülür.
Meclis soruşturması açılması isteği Meclis tarafından en geç bir ay içinde görüşülür ve açılmasına karar verilebilmesi için üye tam sayısının beşte üçünün (360) gizli oyu gerekir.
Milletvekili dokunulmazlığının kaldırılmasına ilişkin TBMM kararlarına Cumhurbaşkanı itiraz edebilir.
Cumhurbaşkanlığına TBMM içinden veya dışından aday gösterilebilmesi için en az 20 milletvekilinin yazılı teklifi gerekir; ayrıca son seçimlerde yüzde 10 oy oranına ulaşan partiler de aday gösterebilir.
Meclis soruşturması sonucunda ilgili Cumhurbaşkanı yardımcısı/bakan hakkında Yüce Divana sevk kararı alınabilmesi için TBMM üye tam sayısının üçte ikisinin (400) gizli oyu gerekir.
Bir kaynağa göre Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakan hakkında meclis soruşturması açılabilmesi için TBMM üye tam sayısının salt çoğunluğunun (301) vereceği önerge gerekir.
Örnek Sorular
Soru 1
2017 Anayasa değişikliğinin ardından TBMM'nin kullanabileceği bilgi edinme ve denetim yolları aşağıdakilerden hangisinde doğru biçimde sıralanmıştır?
A) Yazılı soru, genel görüşme, meclis araştırması ve meclis soruşturması
B) Gensoru, yazılı soru, genel görüşme ve meclis araştırması
C) Sözlü soru, yazılı soru, genel görüşme ve meclis soruşturması
D) Gensoru, sözlü soru, genel görüşme ve meclis soruşturması
E) Yazılı soru, sözlü soru, meclis araştırması ve gensoru
Cevabı göster
Cevap: A) Yazılı soru, genel görüşme, meclis araştırması ve meclis soruşturması
2017 Anayasa değişikliğiyle gensoru ve sözlü soru kaldırılmış; geriye yazılı soru, genel görüşme, meclis araştırması ve meclis soruşturması kalmıştır.
Soru 2
Meclis soruşturmasının kapsamına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Soruşturma hem Cumhurbaşkanını hem Cumhurbaşkanı yardımcısını hem de bakanları kapsar.
B) Soruşturma yalnızca Cumhurbaşkanının cezai sorumluluğunu kapsar; bakanlar kapsam dışındadır.
C) Soruşturma Cumhurbaşkanı yardımcısı ve bakanları kapsar; Cumhurbaşkanı kapsam dışındadır.
D) Soruşturma istisnasız tüm üst düzey kamu görevlilerinin cezai sorumluluğunu kapsar.
E) Soruşturma Cumhurbaşkanı yardımcısını kapsar; bakanlar ise kapsam dışındadır.
Cevabı göster
Cevap: C) Soruşturma Cumhurbaşkanı yardımcısı ve bakanları kapsar; Cumhurbaşkanı kapsam dışındadır.
Meclis soruşturması, Cumhurbaşkanı yardımcısı ve bakanların görevleriyle ilgili cezai sorumluluklarını araştırır; Cumhurbaşkanı bu soruşturmanın kapsamı dışında tutulmuştur.
Soru 3
Aşağıdakilerden hangisi TBMM'nin denetim yolları arasında yer almaz?
A) Meclis soruşturması
B) Ara seçim
C) Meclis araştırması
D) Genel görüşme
E) Yazılı soru
Cevabı göster
Cevap: B) Ara seçim
TBMM'nin denetim yolları yazılı soru, genel görüşme, meclis araştırması ve meclis soruşturmasıdır. Ara seçim ise boşalan milletvekilliklerini doldurmaya yönelik bir seçim sürecidir; bir denetim yolu değildir.
Soru 4
Aşağıdaki tanımlama hangi TBMM denetim aracına aittir? "TBMM'nin belirli bir konuda bilgi toplayıp inceleme yapmak üzere komisyon kurduğu; komisyonun incelemesini rapor hâlinde Meclise sunduğu mekanizma."
A) Genel görüşme
B) Yazılı soru
C) Meclis soruşturması
D) Meclis araştırması
E) Gensoru
Cevabı göster
Cevap: D) Meclis araştırması
Meclis araştırması; belirli bir konuda bilgi toplamak ve inceleme yapmak üzere komisyon kurulmasını, komisyon raporunun Meclise sunulmasını içeren denetim mekanizmasıdır.
Soru 5
Meclis soruşturması komisyon raporunun TBMM Başkanlığına sunulmasından Genel Kurulda görüşülmesine kadar geçen toplam süre kaç gündür?
A) 7 gün
B) 15 gün
C) 30 gün
D) 45 gün
E) 20 gün
Cevabı göster
Cevap: E) 20 gün
Komisyon raporu Başkanlığa verildiği tarihten itibaren 10 gün içinde dağıtılır; dağıtımından 10 gün sonra da Genel Kurulda görüşülür. Toplam süre 10+10=20 gündür.
Soru 6
Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bir bakanın göreviyle ilgili bir suç işlediği iddia edildiğinde hangi yol izlenerek Yüce Divana sevk edilebilir?
A) Meclis soruşturması yoluyla TBMM kararıyla
B) Başbakanlık makamının talebi üzerine Danıştay kararıyla
C) Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılarak
D) Cumhurbaşkanının Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına ihbarı üzerine
E) Genel görüşme sonucunda çıkarılan özel yasa aracılığıyla
Cevabı göster
Cevap: A) Meclis soruşturması yoluyla TBMM kararıyla
Cumhurbaşkanı yardımcısı ve bakanlar, görevleriyle ilgili suçlarda meclis soruşturması yoluyla Yüce Divana sevk edilir; göreviyle ilgili olmayan suçlarda ise yasama dokunulmazlığı hükümlerinden yararlanır.
Soru 7
Meclis soruşturması açılmasına karar verilebilmesi için TBMM'de gereken oy nisabı ve oylama biçimi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Üye tam sayısının salt çoğunluğunun açık oyuyla
B) Üye tam sayısının beşte üçünün gizli oyuyla
C) Üye tam sayısının üçte ikisinin gizli oyuyla
D) Üye tam sayısının dörtte üçünün açık oyuyla
E) Üye tam sayısının onda birinin gizli oyuyla
Cevabı göster
Cevap: B) Üye tam sayısının beşte üçünün gizli oyuyla
Meclis soruşturması açılmasına karar verilebilmesi için üye tam sayısının beşte üçünün (360) gizli oyu gerekmekte olup bu karar en geç bir ay içinde görüşülür.
Soru 8
Meclisteki siyasi parti gruplarının meclis soruşturması konusundaki yetkisine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Siyasi parti grupları meclis soruşturması açılmasına karar verebilir.
B) Siyasi parti grupları meclis soruşturmasıyla ilgili görüşme yapabilir ancak karar alamaz.
C) Siyasi parti grupları meclis soruşturması komisyonunu belirler.
D) Siyasi parti gruplarında meclis soruşturmasıyla ilgili görüşme yapılamaz ve karar alınamaz.
E) Siyasi parti grupları yalnızca meclis soruşturması raporunu onaylama yetkisine sahiptir.
Cevabı göster
Cevap: D) Siyasi parti gruplarında meclis soruşturmasıyla ilgili görüşme yapılamaz ve karar alınamaz.
Meclisteki siyasi parti gruplarında meclis soruşturmasıyla ilgili görüşme yapılamaz ve karar alınamaz; bu kural, soruşturma sürecinin grup baskısından bağımsız yürütülmesini sağlar.
Soru 9
Yazılı soru denetim aracına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Milletvekilleri Cumhurbaşkanına ve bakanlara soru sorar; yanıtlanma süresi en geç 30 gündür.
B) Milletvekilleri Cumhurbaşkanı yardımcılarına ve bakanlara yazılı soru sorar; yanıtlanma süresi en geç 15 gündür.
C) Yalnızca grup başkanvekilleri yazılı soru sorabilir; yanıtlanma süresi en geç 15 gündür.
D) Milletvekilleri Cumhurbaşkanı yardımcılarına ve bakanlara sözlü soru sorar; yanıtlanma süresi en geç 7 gündür.
E) Milletvekilleri Cumhurbaşkanına ve bakanlar kuruluna yazılı soru sorar; yanıtlanma süresi en geç 10 gündür.
Cevabı göster
Cevap: B) Milletvekilleri Cumhurbaşkanı yardımcılarına ve bakanlara yazılı soru sorar; yanıtlanma süresi en geç 15 gündür.
Yazılı soruda milletvekilleri Cumhurbaşkanı yardımcılarına ve bakanlara yazılı olarak soru sorar; soruların en geç 15 gün içinde yanıtlanması zorunludur.
Soru 10
Meclis kararıyla Yüce Divana sevk edilen bir bakanın milletvekilliği hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Milletvekilliği Anayasa Mahkemesi kararıyla sona erer.
B) Milletvekilliği yargılama sonuçlanana kadar askıya alınır.
C) Milletvekilliği, bu karar verildiği anda kendiliğinden sona erer.
D) Milletvekilliği Cumhurbaşkanının onayıyla sona erdirilebilir.
E) Milletvekilliği ancak mahkûmiyet kararının kesinleşmesiyle sona erer.
Cevabı göster
Cevap: C) Milletvekilliği, bu karar verildiği anda kendiliğinden sona erer.
Meclis kararıyla Yüce Divana gönderilen bakanların milletvekilliği de aynı kararla birlikte kendiliğinden sona erer.
Soru 11
Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakan hakkında meclis soruşturması açılabilmesi için gereken önerge nisabı aşağıdakilerden hangisidir?
A) TBMM üye tam sayısının onda birinin vereceği önerge
B) TBMM üye tam sayısının beşte ikisinin vereceği önerge
C) TBMM üye tam sayısının üçte ikisinin vereceği önerge
D) TBMM üye tam sayısının beşte üçünün vereceği önerge
E) TBMM üye tam sayısının salt çoğunluğunun vereceği önerge
Cevabı göster
Cevap: E) TBMM üye tam sayısının salt çoğunluğunun vereceği önerge
Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakan hakkında meclis soruşturması açılabilmesi için TBMM üye tam sayısının salt çoğunluğunun (301) vereceği önerge gerekmektedir.
Soru 12
Meclis soruşturması sonucunda bir Cumhurbaşkanı yardımcısının veya bakanın Yüce Divana sevk edilebilmesi için TBMM'de alınması gereken karar nisabı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Üye tam sayısının üçte ikisinin gizli oyu (400)
B) Üye tam sayısının salt çoğunluğunun gizli oyu (301)
C) Üye tam sayısının beşte üçünün gizli oyu (360)
D) Üye tam sayısının dörtte üçünün açık oyu (450)
E) Üye tam sayısının onda birinin gizli oyu (60)
Cevabı göster
Cevap: A) Üye tam sayısının üçte ikisinin gizli oyu (400)
Meclis soruşturması sonucunda ilgili Cumhurbaşkanı yardımcısı/bakanın Yüce Divana sevk kararının alınabilmesi için TBMM üye tam sayısının üçte ikisinin (400) gizli oyu gerekmektedir.